ئیبراهیم لاجانی: لە هەر هەلومەرجێکدا بین بە تەعەهودو پەیمانی خۆمان بۆ بردنەپێشی خەبات تاسەر وەفادار دەمێنینەوە

پێشەکی سوپاسی کۆمیتەی تێکۆشەری حیزبەکەمان، حیزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران، لە وڵاتی فینلاند دەکەم، کە  شانازی ئەوەیان دامێ ئەمڕۆ لێرە، لە ساڵڕۆژی ٢٦ی سەرماوەز، ڕۆژی پێشمەرگەی کوردستاندا،   لە خزمەتی ئێوە خوشک و برایانی بەرێز دابم.lajani22

سوپاس بۆ ئێوەش کە سەرەڕای دژواری و سەختیەکانی کاروژیان لەو وڵاتانەدا، ئەمڕۆش وەک سەدان و هەزاران جاری دیکە، مایەتان لە وەخت و گیرفانتان داناوە و بە پیر بانگەوازی تەشکیلاتی حیزبەوە هاتوون، تا لەو ڕۆژەدا و لەجێگایەکی وەک ئێرەدا، لە دەوری یەک کۆبینەوەو پێکەوە خشتێکی دیکە بخەینە سەردیواری بڵندی قەڵای حیزب و بزووتنەوەی ئازادیخوازانەی میللەتەکەمان.

ئاخر ئەو کۆبوونەوە و سیمینار و دیدار و قسەوباس و چالاکیە سیاسی و تەشکیلاتی و حیزبی و جەماوەریانەن لە دەرێ و نێوخۆی کوردستاندا کارو تێکۆشانی ئێمە پێک دێنن و  پێکەوە دەبنە هێز‌ێکی گەورە و ماتۆرێ بزووتنەوەی ئازادیخوازانەی میللەتەکەمان هەڵدەسوڕێنن.

ئەوە نەریتی خەباتگێرانەی حیزبی ئێمەیە کە تێکۆشەرەکانی لە هەرکوێ بن، هەمیشە مایەیان لە ژیان و ماڵو تەنانەت گیانی خۆشیان داناوە، تا دەگەڵ کاروانی خەبات بڕۆنە پێش و کۆمەگ بە چوونەپێشی  کاروانەکەش بکەن.

ئەو کۆڕوکۆبوونەوانە، سەرەڕای ئەوەی کە مەیدانی خۆنیشاندان و مانۆڕدانی سیاسی و تەشکیلاتی  حیزب و بزووتنەوەکەمانن، دەرفەتی ئەوەش دەرەخسێنن تا تێکۆشەرانی حیزب  خەباتکارانی  نێو ڕیزەکانی بزووتنەوە لە دەوری یەکتر کۆبنەوە، یەکتر ببینن، ئینێرژی پۆزەتیڤ بدەنە یەک و ئیلهام و مۆتیڤاشۆن لە یەکتر و وەرگرن و ئەگەر پێویستبێ یەکتریش چەلێنج بکەن.

 خەباتی میللەتی ئێمە، بە هەموومان  دەڕواتەپێش، هەموومان بۆ ئەو خەباتە پێویستین و پێکەوەش دەتوانین ئەو ئەرکە گەورە بەجێ بێنین . بەختەوەرم کە زۆر دۆست و ڕەفیق و هاوسەنگەر و هاوڕێ لێرە دەبینم کە لە مێژبوو ئاگامان لە یەکتر نەبوو. لەوەشدا دیسان خۆم بە بەختەوەر دەزانم کە زۆر دۆست و رەفیق و هاووڵاتی دیکەش لێرە دەبیم کە یەکەم جارە  لە نزیکەوە بە خزمەتیان دەگەم.

  یەکێک لە تایبەتمەندیەکانی حیزبی ئێمە ئەوەیە کە لەگەڵ تێکۆشەران و ئەندامەکانی پیرنابێ. نەسلەکان لە حیزبی مەدا جێگای یەکتر دەگرنەوە. زۆر هاوڕێ  لەنێو ئێوەدا دەبینم کە وەک من سەریان سپی بوەوەو کاتێ بوینە پێشمەرگە تازە لاو بووین. کە باوکم شەهید کرا پۆلی چوارەمی سەرەتایی بووم.  هەزاران کوروکچە شەهید، هەرکە پێیان  لەدارەدارە گرتۆتەوە. رێگا و رێبازی باوکی شەهیدیان هەڵبژاردۆتەوە. هەر لێرە لەو ساڵۆنەدا ئەوەتا زۆران لەو کوڕوکچە شەهیدانە دەبینین کە بە خۆشیەوە لە حیزب و تەشکیلاتەکەیدا هەڵدەسوڕێن.

 ئەو رۆژەم لەبیرە کە کاک  جەلیل عەلیپوور شەهیدبوو. پێکەوەبووین. ئەودەم  کامران و هۆگر دوو منداڵی زۆر بچکۆلە بوون کە پێموایە هێشتا نە چوو بوونە مەدرەسەش. کەچی ئەوەتا ئێستا لێرە لەو سالۆنەدا دەیان بینین .  ئەگەر کەسانی وەک ئێمە سەریان سپی بووە، ئەوەتان هۆگرو کامڕان لە تەشکیلاتدا چالاکن  و کاکە  پشتوانی شەهید ڕەحیم  مەحمودی کە هەر لێرەی دەبینم،  مهتاب خانم کچی شەهید محممەد محممەدیان  و ئاسۆی کوری شەهید رەسوڵی ئازەرەخش ڕەنگە کەسانی دیکەش هەر هەبن و من  نەیان ناسم کە داوای لێبوردن دەکەم لەوبارەوە بە خۆشیەوە بوونەتە جێی ئومێدی حیزب و رێگای باوکیان و ئەو بزووتنەوەیان  گرتۆتەوە بەر. هەر لێرە و لە سەرتاسەری ریزەکانی حیزب و بزووتنەوەدا هەزاران  هۆگر و مهتابی دیکەمان هەن. ئەوانەم وەک نموونە باسکرد.

 ئێمە زۆرین و لە بڕان نەهاتووین

نمیرند و نمیرەند آنانکە راه خلق میگیرند

ئەمڕۆ تێدەکۆشم بایەخ و شوێنی مێژوویی ٢٦ی سەرماوەز، کاریگەریی و شوێنەواری ڕوداوەکانی رۆژی ٢٦ ی سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٤ی هەتاوی لەسەر ژیان و خەباتی میللەتەکەمان شیکەمەوە و پاشان بزانین میراسی ئەو رۆژە بۆ ئێمە چیە؟ چۆن لەو میراتەبگەین و بیپارێزین و بیبەینە پیش؟ چۆن ئەو خەباتە لە سەردەمی تازەدا بەرینە پێش کە باوک و باپیرانمان ٧٠ ساڵ لەمەوبەر، لە رۆژی ٢٦ی سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٤ی هەتاویدا، بەڕاماڵینی دوا بنکەکانی دەستەڵاتی زاڵمی دەوڵەتی مەرکەزی لە شاری قارەمان پەروەری مەهاباد، خستیانە بەردەم ئێمە؟ 

رۆژی ٢٦ی سەرماوەز لە مێژوودا

ڕۆژی ٢٦ی سەرماوەز لە تاریخی خەباتی ئازادیخوازانەی کوردستاندا رۆژێکی مێژووییە. چوونکە وەک رۆژی ڕاماڵینی دەستەڵاتی دەوڵەتی ناوەندیی بەدەستی رۆڵە قارەمانەکانی کورستان و سەرەتای دەستپێکردنی وەرچەرخانێکی مێژوویی لە مێژووی کورد و کوردستاندا  بە حیساب دێ.  لەو رۆژەدا رۆڵە فیداکارەکانی  کوردستان، هێرشیان بردە سەر بنکەی ژاندارمری مەهاباد و وەک دواسیمبۆلی زووڵم و دەستەڵاتی بێگانە تێکیانەوە پێچا. بایەخ و گرینگیی مێژوویی و سیاسی رۆژی ٢٦ سەرماوەز لەوە دایە.

ئێمە بە یادی ئەو رۆژە کە دواتر وەک رۆژی پێشمەرگەی کوردستانیش ناسرا، بۆ رێزگرتن لە پێشمەرگە قارەمانەکانی کوردستان، ئەمڕۆ لێرە لەدوری یەک کۆبوینەتەوە. بەو بۆنەوە پێکەوە سڵاو دەنێرین بۆ هەموو پێشمەرگەکانی کوردستان و لە بەرانبەر گیانبازی و فیداکاریەکانی ئەواندا سەری رێز وحورمەت دادەنوێنین. هەروەها سەری رێزیش بۆ هەموو شەهیدانی ریزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان دادەنوێنین کە بە بەختکردنی گیانی شیرینیان دیفاعیان لە مان و مەوجودیەت و مافەڕەواکانی میللەتی خۆیان کردو بوونەتە سەنەدی حەقانیەتی خەباتی عادڵانەی میللەتەکەمان.

رووداو و کەسایەتیە مێژوویەکان

لە ژیانی میللەتاندا، کەسایەتیە مێژوویەکان، ڕووداوە تاریخیەکان و رۆژە مێژوویەکان، وەک جوانی لە چاوی خەڵکەوە دەبینرێن. واتە هەرکەسە بە چاوی خۆی دەیان بینێ. بەڵام دواجار ئەوە خودی مێژووە کە سەبارەت بەوان داوەری دەکات. ئەمڕۆ ٧٠ساڵ بەسەر رۆژی ٢٦ی سەرماوەزدا تێدەپەرێ. ئێستا دەبینین کە ئەو رووداوە چ شوێنەوارێکی گرینگ و چ تەئسیرێکی گەورەی لەسەر فەرهەنگی سیاسی و خەباتگێڕانەی خەڵکی کوردستان داناوە.

ئەوەمان بەوەدا بۆ دەردەکەوێت  کە ئێستا دەبینین ئەو ڕۆژە جێگایەکی پڕبایەخی لە حافیزەی میللی و دەستەجەمعی میللەتی کورد، واتە کۆممۆن سێنسی  گەلی ئێمەدا  هەیە.

 ئێستاش هەموو ڕۆڵەکانی کوردستان، بە هەر بیروباوڕێکی سیاسی و فەلسەفیەوە، بە هەموو چین و تووێژەکانیانەوە، بە چەپ و ڕاست و سکۆلار و مەزهەبیەوە، داوایان ئەوەیە کە دەستەڵاتی سیاسی و حەقی حاکمیەتی میللی خۆیان بەدەستەوە بگرن . واتە ٢٦ ی سەرماوەز و پەیامە سیاسیەکەی هەروا  نوێنگەی ئاوات و داخوازە سیاسیەکانی خەڵکی کوردستانە

 دەتوانین بڵێین بایەخی سیاسی ٢٦ی سەرماوەز لە مێژووی سیاسی کوردا ئەوەیە کە ئیلهام بەخش  و تەجەسومی داوا سیاسیەکانی کوردە.  هەر بۆیەش لە حافیزە و ویژدانی  میللی ئێمەدا  شوێنیکی تایبەتی هەیە و  بە رۆژێکی نەتەوەیی لە قەڵەم دەدرێ.

وەک پێشتر وتمان، کەسایەتیە مێژوویی و ڕۆژە تاریخیەکان و هەموو ئەوانەی لە مێژووی میللەتاندا ڕۆڵ دەگێرن، جێگای باس و  لێکۆڵینەوەی سیاسی و مێژوویی و ئاکادیمک بوون و هەن. ئەوە بۆ ئیمەی کوردیش هەر ڕاستە.

کۆمەڵناسەکان، لێکۆڵەرەوانی مێژوو و ناوەندە ئاکادیمیەکان  و تەنانەت ژۆڕنالیستەکانیش،  بۆ هەڵسەنگاندنی ڕووداو و کەسایەتیە مێژووی یەکان، یا بایەخ و شوێن و کاریگەری ئەوان لە ژیان و تاریخی گەلاندا، هەندێک فاکتەر و پێوانە بەکاردێنن . وەک ئەوە کە ئەو ڕوداوانە، ئەو ڕۆژانە، ئەو کەسایەتیانە، لەکاتی خۆیدا، چ تەئسیرێکیان لەسەر  کۆمەڵگاو داهاتووی ئەو کۆمەڵگایەدا هەبووە؟  چ قازانجێکیان بۆ نەوەکانی داهاتوو هەبووە؟ چ مۆركێکیان بە ڕوداوەکانی دوای خۆیانەوە ناوە و چ شوێنەوارێکیان لە سەر ژیان و خەباتی میللەت داناوە.

 

 بۆ ئێمە ڕۆژی ٢٦ی سەرماوەز، وەبیرهێنەرەوەی ڕاپەرین و شۆڕشی ئازادیخوازانەی میللەتی ژێرستەمی کوردە کە لە کاتی خۆیدا ڕاپەریوە و هێمن وتەنی لە شانوباهۆی خۆی رادیوە تا ئاڵای ئازادی هەڵگرێ.

دەزانین کە دوای ڕووداوەکانی ٢٦ سەرماوەز، ڕەوتی چوونەپێشی بزووتنەوە کورد لەو بەشەی کوردستاندا هێندە خێرایی بە خۆیەوە گرت کە لە ماوەیەکی زۆر کەمدا گەلی ئێمە توانی چارەنوسی خۆی بەدەستەوە بگرێ و دەوڵەت بە هەموو پێداویستیەکانیەوە دامەزرێنێ.

بەوجۆرە کورد کەوتە سەر رێگای ئازادی. لەماوەیەکی کورتدا گەلی ئێمەش  بە پلەیەکی بەرزی سیاسی و فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی، کە زۆر لەگەڵ پێش ئەو ڕودداوانە فەرقی هەبوو، گەیشت. بەجۆرێک کە تەنانەت دوای رووخانی کۆماریش، ئەو خەباتە لە سەرتاسەری بەشی دووەمی قەڕنی بیستەمدا و تا ئێستاش هەر بەو ڕێگایەدا جارێک تووندو جارێک نەرم درێژەی کێشاوە. بەڵام بێ پسانەوە بەردەوام بووە.

ئەوەتا پاش ٧٠ ساڵ دەبینین کە پەیامی ئەو بزووتنەوەیە هەروا لە کوردستاندا دەزرینگێتەوە . چوونکە ئێستاشی دەگەڵ بێت داخوازەکانی میللەتی کورد هەر لە چوارچیوەی پەیامی ٢٦ی سەرماوەزدا فۆرمۆڵە دەکرێن. یانی ئێستاش میللەتی ئێمە هەر لە حاڵی ئەو خەباتەدایە کە ئەودەم باوک و باپیرانمان ئاڵاکەیان بەرزکردۆتەوە.

 بەڵام دەبێت بڵێم کە میللەتی ئێمە ئێستا لە زۆر بواردا زەرفیەت و لێوەشاوەیی سیاسی و فەرهەنگی و خەباتگێرانەی  لە چاو ئەودەم چۆتە سەرتر.

 ئاسەواری ڕووداوەکانی ساڵانی ٢٤ و ٢٥ ی هەتاوی هێندە بەسەر ژیان و خەباتی میللەتی ئێمەوە دیارن، کە لەو ٧٠ ساڵەدا هیچ بڕگەو لەحزەیەکی  مێژوومان نیە کە بە جۆرێک تەئسیری لە وان وەرنەگرتبێ.

 خەڵکی کوردستان لەو ڕووداوانەوە تیشکی ئازادی و شۆقی ڕزگاری لە ستەمی نەتەوایەتیان پێگەیوە. ئەمڕۆژ هەرکەس لە کورستان ئەگەر قسەیەکی بۆ وتن پێ بێ کە خەڵک گوێی لێ بگرێ،  ئەوە  ئیلهام لە پەیامی سیاسیی ٢٦ سەرماوەز و ڕووداوەکانی دیکەی ئەو ساڵانە وەردەگرێ. یانی هەرچی لە ساڵەکانی دواتردا کردوومانە یان لە داهاتوودا دەیکەین، دەکەونە سەر خەرمانی ئەو ڕووداوانە.  بۆیە  ٢٦ی سەرماوەز و رووداوەکانی دیکەی ئەوساڵانە، مایەی شانازی  و ئیفتیخاری میللی مانن.

 ئەو بزووتنەوە سیاسی،  فکری، ئەدەبی،  ڕووناکبیری و و فەرهەنگییەی لە لە گەڵ ئەو رووداوانە کەوتە نێو کۆمەڵگای کوردستان، ئەو فەرهەنگی کاری حیزبی و تەشکیلاتی و ڕێبەرایەتیی کردنی دەستەجەمعییەی کە لە گەڵ ئەو ڕووداوانەدا هاتە نێو کولتووری خەباتگێرانەی کورد و کوردستان، ئەو شێوە خەباتەی  دواتر وەک خەباتی پێشمەرگایەتی ناسراو بوو بە سیمایەکی تایبەت و ناسراوی بزووتنەوەی حەقخوازانەی کوردستان، هەموویان لە ڕووداوەکانی رۆژی ٢٦ی سەرماوەز و ڕۆژەکانی دواتری پاش ٢٦ی سەرماوەز سەرچاوە دەگرن.

بۆیە یادی ٢٦ ی سەرماوەز هەموو ئەو شتانەمان بیردەخاتەوە کە لەگەڵ کۆماری کوردستاندا هاتنە نێو مێژوویی سیاسی و فەرهەنگی خەباتگێرانەمان.

ئەو ئینێرژیەی کە ئەو رووداوانە، ئەو ڕاپەڕینە، بە کۆمەڵگای دواکەوتووی ئەودەمی کوردستانیان دا،  هێندە گەورەو کاریگەر بوو، کە تەنانەت ڕێژیمی شاو ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیش، بەو هەموو سەرکوت و زەبرەزەنگەوە، نەیان توانیوە خەفەی بکەن.

بۆیە پەیامی سیاسی و فەرهەنگی ٢٦ی سەرماوەز و ٢ی ڕێبەندا، گەورەترین کۆلکەی هاوبەشمانن و هەموومان دەتوانین لە کارو چالاکیەکانی خۆماندا، وەک زەمینەی هاوبەش و شاڕێگای هاوبەش تێیان بگەین. ئیلهام و مۆتیڤاشونیان لێوەرگرین.

 هەر کوردێک، بە هەر بیروباووەڕێکی سیاسیەوە کە هەیەتی ، حەقی خۆیەتی خۆی بە هاوبەش و خاوەنی ئەو سەمبوول و پەیامانە بزانێ کە لەو نوختە هاوبەشەوە پێمان دەگەن. ئەگەر ئەمڕۆ وەک کورد ئەوانە بە خاڵی هاوبەش و زەمینەی هاوبەش بزانین، هیچ لایەکمان زەرەر ناکەین . لەو هاوبەشیەدا کەس هیچ لەدەست نادا ، بەڵام هەموومان و میللەتەکەمان قازانج دەکەین. هەر کەس لە کوردستان بۆ ئازادی و رزگاری و پێشکەتن و بەختەوەری و مافە نەتەوایەتیەکانی گەلی کورد و مافی مرۆڤی ئینسانی کورد تێدەکۆشێ، وارسی ٢٦ی سەرماوەز  و ٢ی ڕێنەندانی ساڵی ١٣٢٤ی هەتاویە.

ڕەفتار لە گەڵ ڕووداو و کەسایەتیە تاریخیەکان

   جیاوازیەک کە میللەتێکی خاوەن پوختەیی و پێگەیشتوویی سیاسی و فەرهەنگی لە گەڵ میللەتێکی دیکە هەیەتی، ئەوەیە، کە چۆن رەفتار لە گەڵ مێژووی خۆی و ڕدووداوە کانی ناو مێژووی خۆی و کەسایەتیە مێژووییەکانی خۆیدا دەکات.

 شۆرشی فەرانسەو شۆرشی ئەمریکا دوو رووداوی گەورەو گرنگن لە مێژووی فەرانسەو ئەمریکادا، بەڵام هیچ کەس و حیزبێکی سیاسی لەو وڵاتەندا نایەت ئەوان بکاتە دەستمایەی سیاسی و سەنەدی مەشرووعیەتی خۆی. کەسایەتی و ڕووداوە مێژوویەکان ئەگەر قەرار بێت بەهرەیەکی سیاسیان هەبێت، ئەوە ئەوەیە کە چ پێوەندیەک لە گەڵ  سەردەم و مەسەلەکانی ئێستاو داهاتووی میللەت پەیدا دەکەن.

 تەکیە لەسەر شانازیەکانی پێشینیان ناتوانێ هەمووشتێک بێت. گرنگ ئەوەیە کە کەسایەتیەکی سیاسی، یا حیزبێکی سیاسی ئێستا چی بۆ خەبات پێ یەو چەندە ئامادەیە ریسک بکات و چەندە توانای هەیە لە گەڵ کاروانی خەبات بڕواتە پێش و کۆمەگ بە چوونەپێشی خەبات بکات.

هەموو میللەتێک رۆژانی مێژوویی و کەسایەتی مێژوویی خۆیانیان هەن. بەڵام میللەتانی پێگەیشتوو، ئەو رۆژانە، ئەو رووداوانە و ئەو کەسایەتیە مێژووییانەیان میللی کردوون. یانی تەنانەت ئەگەر بۆچوون و نەزەراتی جۆراوجۆریشیان سەبارەت بەوان هەبێت، وەک مێژووی خۆیان دەیان بینن و نایانکەنە مایەی نیفاق و بە فیڕۆدانی ئینێرژیی میللی.

ئێمە نەوەی نوێی کوردستان، بەتایبەتی  تێکۆشەرانی حیزبی ئێمە، بەهرەیەک کە دەبێ لەو ڕووداوانەی وەربگرین، ئەوەیە کە تێکۆشین پتر لە پەیامی سیاسیی ٢٦ی سەرماوەز و ٢ی رێبەندان تێبگەین، پتر تێیاندا قووڵبینەوە، باشتر ئەو پەیامە وەرگرین و لەگەڵ هەلومەرجی دونیای گلۆباڵی هاوچەرخ هاوئاهەنگی کەین.

پیش هەرکەس و لایەنێکی دیکە ئەوە ئەرکی ئێمەیە کە تێکۆشین هێزو کەسایەتیە سیاسیەکانی دیکەی کوردستان قەناعەت پێ بێنین کە ئەو رۆژە مێژووییانە، ئەو کەسایەتیە مێژووییانە، با لەکارنامەی سیاسی حیزبی ئێمەش دابن، بە هی خۆیانیان بزانن. ئاخر ڕۆژی ٢٦ی سەرماوەز رۆژی هەموو پێشمەرگەکانی کوردستانە، بە هەر ئیدەو مەرام و بیرو بۆچوونێکی سیاسی و حیزبیەوە. ١٠ی خاکەلێوەش هەرئاوا، رۆژی هەموو شەهیدانی کوردستانە. ئێمەش بۆخۆمان دەبێ بەوجۆرە رەفتار بکەین.  نابێ حەساسیەتمان بەوە هەبێت کە خەڵکی دی و  حیزب و رێکخراوە سیاسیەکانی دیکەی کوردستان ئەو ڕەمزانە کە بۆ ئێمە گرنگن، بە هی خۆیان دەزانن. هەموو هەوڵی ئێمە دەبێ ئەوەبێ  ئەوان کارێکی لەو چەشنە بکەن.

کەواتە ئەو رۆژە مێژووییانە دەکرێ ببنە زەمینەی هاوبەشی خەبات و تێکۆشانی میللی و نەتەوەیی ئەوەی لە جەبردا پێی دوترێ گەورەترین کۆلکەی هاوبەش. ئەوەیە ڕوانگەو  پێرسپێکتیڤی درووست بۆ  رۆژ و کەسایەتیە تاریخیەکان. ئاخر میراثی میللی بۆ هەموانە. حیزبی دێموکرات بەدوای ئەرثی رابردوەوە نیە . حیزبی دێموکرات نایەوێت هیچ رابردوویەک بازسازی کاتەوە. هەموو هەوڵی ئێمە ئەوەیە لە رابردوو تێپەڕین و شتی باشترو چاکتر بێنینە کایە.

 دەکرێ ئیلهام و مۆتیڤاشۆن لە ڕابردوو وەرگرین و لێی فێربین . بەڵام بۆ چوونەپێش نەک ڕاوەستان لەنێویدا، یا بەرهەمهێنانەوە و بازسازی کردنەوەی.  هیچ ڕابردوویەک بۆ دووبارەکردنەوە نابێت. تەنانەت ئەگەر باشیش بێت.  دەبێ قبووڵ کەین کە تەنانەت کۆماری کوردستانیش بەو جێگا بەرزەشەوە کە لە مێژوویی کوردا هەیەتی، هەمووی سەرتاسەر هەر ئیفتخارات نیە.

باب و باپیرانی ئێمە ٧٠ ساڵ لەمەوبەر  دیتیان کە کەشتی کورد لە قوڕولیتەی دواکەوتوویی وژێرچەپۆکەییدا ماوەتەوە.  لە هەلەومەرجی  نێونەتەوەیی و ناوچەیی کە شەڕی دووهەمی جیهانی لە گەڵخۆی هێنابویە گۆڕێ ، وەک بای شورتە کەڵکیان وەرگرت . هاتن و خۆیان رێکخست و  ئەو کەشتیەیان وە حەڕەکەت خست. ئەوەندەی زەرفیەتی کۆماڵگای ئەودەمی کوردستان و هەلومەرجی ناوچەو دونیا ئیجازەی پێدەدان، ئەو کاروانەیان بردەپێش. لەوەشیان زیاتر نەدەتوانی. چوونکە لە توانایاندا نەبوو و لەوەش زیاتر هەلومەرج ڕێگای پێ نەدەدان.

 ڕاستە حەقی ئەوەمان هەیە شانازی بە خۆمانەوە بکەین کە لەو دەمەوە تا ئێستا ئەو ڕێگایەمان بەرنەداوە و نەمان هێشتوە ئەو خەباتە ڕاوەستێ، ئەوە تەنیا بۆخۆمان خالێکی پۆزەتیڤە. بەڵام ئەگەر لە کۆنتێکستیکی جیهانی و تەنانەت ناوچەیشدا تەماشاکەین، ئەگەر چاوێک بە وەزعی خۆمان و میللەتانی دوورو نزیک لە خۆماندا بخشێنین،  دەبێ بڵێم کە بەداخەوە هیچ هونەرێکمان لەخۆمان نیشان نەداوە.  بۆیە تەنانەت نابێت لە هیچ رابردوویەکدا بـمێنینەوە. دەبێ بڵند هیممەت بین.

کەواتە نابێت رۆژ و کەسایەتیە مێژووییەکانمان بکەینە حیزبی و ئیدەئۆلۆژیک. باشترین لێوەشاوەیی ئیمە ئەمڕۆ بۆخەبات لەوە دا دەردەکەوێ، کە تا چ ڕادەیەک ڕۆلەی سەردەمی خۆمانین و چۆن لە سەردەمی تازەدا خەباتی میللەتەکەمان دەبەینە پێش. ئەگەر بتوانین میللەتی خۆمان بگەیەنینە ئاستی ئێستای میللەتانی ئازادو بەختەوەر، ئەوە کارێکی درووستمان کردوە. کاری ئێمەو ریسالەتی حیزبی ئێمە ئێستا ئەوەیە. ئەوەش باشترین ڕێزلێنانە لە یادی ٢٦ی سەرماوەز. باشترین رێزگرتنیشە لە تێکۆشەرانی میللەتی کورد واتە پێشمەرگەکانی کوردستان و هەموو خەباتکارانی دیکەی میللەتەکەمان.

تەجرووبەو ڕابردوو

لە زمانی کوردیدا باس لە ئەزموون و تاقیکردنەوە و تەجروبە دەکەین. مەبەست لەوان بریتی لە تەئسیری تێپەڕینی زەمان لەسەر زەین و مێنتالیتەو حافیزەی شەخسی و میللی و جەمعی ئێمە. چوونکە ئەوە هۆریزۆنت ودونیابینش دەگرێتەوە.

 لە هەموو کولتوورەکاندا تەجرووبە نرخی هەیەو جێی ڕێزە. لە گوندەکانی ئەفریقادا کە ئینسانێکی بەساڵاچوو دەمرێ، بە کارەسات لە قەڵەم دەدرێ. وەک ئەوە وایە کە لە ستۆکهۆلم یان هیلسنکی کتێبخانەی گەڕەکێک بسوتێ. مەبەستم لە بایەخی ئەزموون و تەجرووبەیە.

 دەکری تەجرووبەو ئەزموون ناوێکیدیکەش بێت بۆ هەڵە و ئیشتیباه. ئینسان بە کەڵک وەرگرتن لە تەجرووبە لە قوڵایی ئەشکەوتەکانەوە  توانیویەتی بێتەدەر و سواری پشتی دەریاو ئۆقیانەسەکان بێ و بفرێتە سەرمانگ و ئاسمانە دووردەستەکان. چۆن؟ بە کەڵکوەرگرتن لە تەجرووبە باشەکان و دوورکەوتنەوە لە تەجرووبە خراپەکان.

 دوو جۆرە تەجرووبەمان هەیە، تەجرووبەی کارساز ، تەجرووبەی مەنفی. ئەزموونی سازندە لە سەرکەوتنەوە دێ و بەدەستکەوت دادەنرێ. تەجرووبەی مەنفیش لە شکان و ناکامیەوە دێ و وەک پەند و عیبرەت سەیر دەکرێ.

مانایەکی دیکەی تەجرووبەو ئەزموون  ڕابردووە. ئێمە بەرهەم و پرۆدیوکتی ڕابردووین. ئاکام و درێژەی ڕابردووین.

ڕابردوو ئەوەیە کە ڕووی داوە. دەسکاری ناکرێ. بەڵام ڕابردوو شوێنەوارو تەئسیری لە سەر ژیان و ڕەفتار و چارەنوونسی ئیمە هەیە. ئەوەش بەوەوە بەستراوەتەوە کە چۆنی تەماشا دەکەین و چۆنی کەڵک لێوەردەگرین.

ڕابردوو بەشێوەی جۆراوجۆر کەڵکی لێوەردەگیردرێ. دەکرێ ڕابردوو تەحریف بکەین، دایتاشین، بەکەیفی خۆمانی لێکدەینەوە، بیشارینەوە، لێی زیادکەین، لێی کەمکەینەوە، بیڕازێنینەوە، ئیختڕاعی کەین، دووبارەو چەندبارەی کەینەوە، دیسان بەرهەمی بێنینەوە. دەکرێ تێیدا ڕاوەستین و بچەقین.

 چۆنیەتی ڕەفتار دەگەڵ ڕابردوو، بەستراوەتەوە بە ڕادەی پوختەیی وپێگەیشتوویی ئینسانەکان و کۆمەڵگاکانەوە. دەکرێ رابردوو بە نەتیجەی ژیان بزانین، دەکرێ وەک سەرەتایەکیش بۆ ئایندەو سبەینێ یەکی باشتر و چوونەپێش سەیری بکەین.

 ئایا تەجرووبە وەک رابردوو چۆن دەبینین؟ چۆن هەڵسوکەوتی لەگەڵ دەکەین؟ مەبەستمان لە رابردوو چیە؟ ڕابردوو تاکوێ دەبەین؟

 بە عەینەکی حیزبی و سیاسی و ئیدەئۆلۆژیک تەماشای ڕابردووکردن، دەبێتە هۆی ئەوەی ئیستاو داهاتوو بکەینە قوربانی رابردوو.

ئینسانەکان و کۆمەڵگاکان و ئەحزابیش ڕاحەتترن کە لە نێو ڕایەڵکەو ئەشکەوتی دابو نەریت و عادات و تەقالیدە باوەکاندا بـمێننەوە. ئەوە پڕمەترسیە.

ڕوانگەیەکی دیکە بۆ ڕابردوو بریتیە لە ڕوانگەی پویاو زیندوو کە ڕابردوو بە سەنتێزی ئەزموونەکان دەزانێ. ئەو روانگەیە دامێنی تەجرووبە لە مێژوو و جوغرافیادا بەرین دەکاتەوە. لێرە رابردوو تەنیا چرای رۆیشتن بەرەو ئێستایەکی باشتر و ئایندەیەکی ڕوونتر و دڵخواز ترە. بەڵام قەت ئەو چرایە هێندەش بە هێزنیە کە شەوقەکەی چاوەکانمان تووشی نابینایی بکا کە نەتوانین بەرپێی خۆمان و ئاسۆ دوورەکان ببینین.

مەسەلەیەکی دیکە ئەوەیە کە بەو ڕابردووە وە دەمانەوێ بۆ کوێ بچین؟ دەمانەوێت چ بکەین؟ چۆن ڕەفتار لە گەڵ دەرسەکان و تەجرووبەکان و پەندو عیبڕەتەکان دەکەین؟

 ڕابروو دەتوانێت ئامادەسازی بێت بۆ داهاتوویەکی ئاگاهانە. ئەوە باشترین  کەڵک وەرگرتنی زانستیە لە ڕابردوو. یانی رابردوو سەرەتایەک بێت بۆ داهاتوویەکی باشتر.

بزووتنەوەی ساڵەکانی ١٣٢٤ ٢ ١٣٢٥ی هەتاوی وەک بزووتنەوەیەکی سیاسی و میللی و کۆمەڵایەتی

٧٠ساڵ لەمەوبەر بزووتنەوەیەکی بەرینی سیاسی و دێموکڕاتیک و نەتەوەیی لە نێو کۆمەڵگای کوردستاندا سەری هەڵداو توانی تەکانێکی گەورە بە میللەتی کورد بدا. ئەو بزووتنەوەیە ئاکامی وشیاری و بێداری و ئاگاهی میللی و نەتەوەیی ڕۆلەکانی کوردستان بوو. چوارچێوەیەکی سازگار و موتەناسبی سیاسی بۆخۆی دۆزیەوە و لە شکڵی حیزب و رێکخراوی سیاسی مۆدێرندا، خۆی رێکخست. ڕزگاری و بەختەوەری و ئازادی کوردی لەوەدا دیت کە کورد ئاڵای حاکمیەتی میللی خۆی بەرزکاتەوە و مافی چارەنوسی خۆی دیاری بکات و حکومەتی خۆی بۆ ئیدارەی نیشتیمانی خۆی دامەزرێنێ و خۆی باوێتە سەر خولگەی  مۆدێرنیتە.

ئامانجی ئەو بزووتنەوەیە بریتی بوو لە نوێکردنەوەی کۆمەڵگای کوردستان و هێنانەدەری لە زەلکاوی دواکەوتوویی هەموو لایەنەو چەوسانەوەی سیاسی و بێ بەشی لە مافە نەتەوایەتیەکان.  لە ماوەیەکی کورتدا کورد توانی ڕێگای دەیان و سەدان ساڵە بە ساڵێک ببڕێ.  بۆیە ئەو بزووتنەوەیە بە حەق بە سەرەتای بێداری و ئاگایی میللی کورد لە سەردەمی نوێدا بە حیساب دێت. ڕۆڵە هۆشیار و خەباتگێڕەکانی کوردستان ، کوڕو کچی سەردەمی خۆیان بوون و لە هەلومەرج و زەرفیەتەکانی سەردەمی خۆیان کەڵکیان وەرگرت و توانیان زەنگی کاروانی بزووتنەوەی میللی و نیشتیمانی کورد لێدەن و ئەو کاروانە لەسەردەمی  شەڕی دوەمی جیهانیدا وەڕێخەنەوە. ئەوە بە گەورەترین شاکاری ئەوان لە قەڵەم دەدرێ.

 میراسی ٢٦ ی سەرماەز بۆ ئێمە چیە؟

ئامانجی بزووتنەوەی ساڵەکانی ٢٤ و ٢٥ی هەتاوی  بریتی بوو لە ئازادی کوردستان و ڕزگارکردی میللەتی کورد لە ستەمی نەتەوایەتی و دواکەوتویی هەموو لایەنەی سیاسیی و کۆمەڵایەتی. ئەوە میراسی سیاسی ئەو بزووتنەوەیە و ئەرکی ئێمە لە هەلومەرجی ئێستادا ئەوەیە کە ئەو پڕۆژەیە بەرینەپێش. نابێت بێڵین تووشی نوشستی بێت، بەلاڕێدا بڕوات و تووشی ئینحراف بێت. لە سەرمانە لە پەیامی ٢٦ی سەرماوەزدا قوڵبینەوە، باشتر لێی تێبگەین و چاکتر دەرکی بکەین.

دەبێ بڵێم ئەوەی ٧٠ساڵ لەمەوبەر باوک و باپیرانی ئێمە بۆ کۆمەڵگای کوردستانیان دەویست ، بە هۆی ئاڵووگۆڕە کۆمەڵایەتیەکان، بەشێکی وەدی هاتووە.

 پێوەندیە دەرەبەگایەتیەکان هەڵوەشاون، میللەتی ئێمە ئێستا تا ڕادەیەکی زۆر باسەواد و خویندەوارە. تەبەقەی موتەوەستی کورد کە لە هەموو دونیادا، ماتۆڕی شۆڕشی میللی و نیشتمانی و ڕزگاریخوازانەیە، پێگەیوە. شارنشینی سیمای دیاری کۆمەلگای کوردیە.

کورد خاوەنی وشیاریی میللی و نەتەوەییە. مانای ئەوەیە کە زەمینەو هەلومەرجی زەینی وعەینی بۆ خەباتی ئێمە ئێستا زۆر ئامادەترە. کاکڵ و جەوهەری بزووتنەوەی میللی ئەمڕۆ لە کوردستان بەدەستەوە گرتنی دەستەڵاتی سیاسی و ڕزگاری لە ستەمی نەتەوایەتی و دێموکڕاتیزەکردنی هەرچی زیاتری کۆمەڵگای کوردستانە.

 ئەوە ئامانجی کاری سیاسی ئێستامانە لە کوردستان.  وەفاداری بە میراسی ٢٦ی سەرماوەز ئەوەیە لەدەوری ئەو ئامانجە سیاسیە کۆبینەوە و بەرەوپێشی بەرین.

مەسیری مێژوو پێچاوپێچە و پڕیەتی لە هەورازو نشێو و تەنانەت دەستئەنداز و کۆسپ و تەگەرەو کەندولەندیش. بۆخۆمان ئەوەمان لە مێژووی ئەو ٧٠ساڵەی میللەتی خۆماندا تاقیکردۆتەوە. بەڵام دەبێ بزانین کە لە هەر کۆمەڵگایەکدا، دینامیزم و جەرەیانی پێشکەوتن و بەرەو ئازادی رۆیشتن هەیەو لەژێر پێستی کۆمەلگادا لەحاڵی جووڵەی خۆیدایە. جارجار دێتە سەرو خۆی نیشاندەدا، ئەگەر فەزای موناسبیشی وەدەستنەکەوت دەچێتەوە ژێرەوە. بەڵام هەرگیز لەوەستان ناکەوێت. ئەوە بۆ میللەتی ئێمەش هەر ڕاستە.

ئێستا ژێرخانی ئابووری و کۆمەڵایەتی و سیاسی و فەرهەنگی بۆ  چوونەپێشی بزووتنەوەی کورد زۆر ئامادەترە. خەڵکی کوردستان بەماف و ئازادیە ئینسانی و میللیەکانی خۆیان باشتر ئاشنان. کۆمەڵگای مەدەنی لە کوردستان پێگەیوە و سەرەرای ئەو هەموو زەبروزەنگە کە لەسەریەتی چالاک و زیندوە. ژنان، لاوان ، خوێنکاران. کریکاران و مۆمۆستایان، دینەمۆی  کۆمەلگای مەدەنین .

 ناسیۆنالیزمی کورد واقعیەتێکی مەوجودی ناوچەیە و بۆتە پارامیتر لەسەر مەنتیقە. عەداڵەتی کۆمەڵایەتی و کۆمەڵگای بە ئینساف و ڕەفاهی ئابووری و کۆمەڵایەتی و تەندرووستی بونەتەتە درووشمی کاری سیاسی و داخوازە سیاسیەکانی خەڵک.  یانی خەڵک ئازادی و دێموکراسی و ڕزگاری لە ستەمی نەتەوایەتیشیان بۆئەوە دەوێ کە ژیانێکی شیاوی ئینسانی سەردەمیان هەبێ و لە رەفاه و ئازادی دا بن.

لە کۆمەڵگای ئەمڕۆی کوردستاندا دەیان وسەدان هەزار مامۆستاو خوێندکار و سەنعەتگەر و بزنسمان و توجارمان هەن.  بەهەزاران نوسەر و وەرگێر و ڕۆژنامەنوس و پێداگۆگ و سیکۆلۆگ و سۆسیۆلۆگ و پەرستار و دوکتۆر و زاناو شارەزای بوارە جۆراوجۆرە زانستی و ئەکادیمیەکانمان هەن. زۆربەی حەشیمەتی ئەمڕۆی کوردستان  جەوان و لاوە. ژنان و کچانی کوردستان لە خەوی نەزانی و دواکەوتوویی ڕاپەریوون. بە هەزاران باخچەی ساوایان،  کودەکستان، قوتابخانە و زانکۆ و زانستگاو ناوەندی ئەدەبی و هونەری و فێربوون و پەروەردەییمان لە شاروگوندەکانی کوردستاندا هەن کەساڵانە هەزاران هەزار کوڕوکچی ئەو کوردستانە لە ڕشتە جۆراوجۆرەکاندا پەروەردە دەکەن و بۆ ژیان و ئازادی و خەبات و بەرخۆدان ئامادەیان دەکەن.

 هیچ ماڵێکی کوردستان نیە سەتەلایت و ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی تێدانەبێت. بە دەیان و بگرە سەدان هەزار کەس لە کوردستان هەن کە کەڵک لە مۆبایل، فەیسبووک، تویتەر، یوتیوب، ئێمەیل و ئێسێمێس وگووگل و ئینتەرنێت وەردەگرن و بۆژیان و خەبات و یادگیری و پێوەندی و خۆسازماندان بەکاریان دێنن. ئەوە تەنیا گۆشەیەکی ئەو ڕاستیەیە کە ئەمڕۆ لە کوردستاندا هەیە. زۆر حیزب و رێکخراوی سیاسی و دەیان و سەدان کوڕوکۆمەڵی فەرهەنگی و سینفی و ئەدەبی و هونەری سیاسیمان هەن کە بەشێکی زۆری کۆمەڵگای ئاکتیڤی کورد لەنێو ئەواندا خۆی سازمانداوە.

 بە دەیان و سەدان و هەزاران کوڕوکچی کوردستان لە زانکۆکانی شارەکانی دەرەوەی کوردستاندا، دەرس دەخوێنن و گەرووی هاواری حەقانیەتی بزووتنەوەیی کوردستانن. هەموو ئەوانە پێکەوە دینامیزمی چوونەپێشی خەباتی رەوای میللەتی ئێمەن.  پەیامی ٢٦ی سەرماوەز ئەوەیە کە هەموو ئەو هێزانە لە چوارچێوەی بزووتنەی میللی و دێموکڕاتیک دا هاوهاهەنگتر کەین و  کاراییەکایان بەرینەسەرترو لە پڕشوبڵاوی و ئەتۆمیزە بوون بیان پارێزین.

 پەیام و میراسی ٢٦ی سەرماوەز بۆ ئێمە ئەمڕۆ ئەوەیە کە هەموو کۆمەڵگای کوردستان، لە دەوری دیسکۆرس و گوفتمانێکی کوردستانی و دێموکراتیک کۆکەینەوە. یانی هەموو کۆمەلگای کوردستان بەرەو هاودڵی و هاورایی میللی و کۆنسێنسوس بەرین.  ئەوە ریسالەتی ئەوەڵ و ئاخری حیزبی ئێمەیەو ئێمە تاسەر بەو پەیمانە کە بەمیللەتەکامانمان داوە بۆ بردنەپێشی ئەو خەباتە، وەفادار دەمێنینەوە.  ئەوەیە دەرککردن و تێگەیشتنی سەردەمیانەیە، لە پەیامی ٢٦ ی سەرماوەز.

 ڕوانگەی درووستی مێژوویی بۆ کەسایەتی و روداوە مێژووییەکان، هەڵوێست و رەفتار و روانگەی درووستی سیاسی لێدەکەوێتەوە. واتە چەندە بە سیاسی و حیزبی و ئیدەئۆلۆژیک کردنی تاریخ نادرووستە، هەر بەو ئەندازەش دیتنی کەسایەتی و رووداوە تاریخیەکان لە ڕوانگەیەکی مێژوویەوە، بەکەڵک و درووست و حیسابیە.

بۆیە دەبێ تێکۆشین ڕووداوە سیاسیەکانی مێژوومان، کەسایەتیە سیاسیەکانمان، ڕۆژە تاریخیەکانمان، شیکەینەوە، تەحلیلیان بکەین، مەحدوودیەتەکانیان دەستنیشانکەین و دەرس و پەندو عیبرەت و ئیلهام و سەرمەشقیان لێوەرگرین.

نەریتی ٢٦ی سەرماوەز و میراتی بریتیە لەو فەرهەنگی ئازادیخوازی و ڕزگاریخوازیەی کە لەو روداوانەوە بۆمان ماوەتەوە و بۆتە لۆکۆمۆتیڤ و کۆمەڵگای ئێمە دەباتە پێش. ئێستا ئەرکی ئێمە ئەوەیە ئەو میراسە دەوڵەمەندتر

ئەو هەلومەرجەی تێێداین

لەو خەبات و بەربەرەکانیەدا کە لە پێشماندایە، هەرچی نوێ و هاوچەرخ و ڕوولە گەشەیە، لەلای ئێمەیە.

 کۆماری  ئیسلامی هیچ داهاتوویەکی نیە. لەسەرتاسەری مێژوودا هەروابوە. ئیمپڕاتۆڕیە گەورەکان لە ژێر قورسایی گەندەڵی خۆیاندا رووخاون. هەفتەیەک لەمەوبەر یەکێک لە کاربەدەستەکانی خودی رێژیم ڕایگەیاند کە گەندەڵی مەوجودیەتی کۆماری ئیسلامی تەهدید دەکات. تاعونی فەسادو گەندەڵی وەک خۆرە سەرتاسەری سیستەمی کۆماری ئیسلامی تەنیوەتەوە. مێژوو نیشانی داوە، هیچ پەیکەرێکی سیاسی خۆرەلێدراو، گیانی سالم بەدەر نابات.

دەوڵەتی عوسمانی، ڕۆمی قەدیم، دەوڵەتی سەفەوی و لەسەردەمی تازەش دا زۆر نموونەی دیکەمان هەن.  ٣٠ ساڵ لە ژیانی مرۆڤێکی وەک ئێمەدا زۆرە، بەڵام لە تاریخدا، لە مێژووی میللەتێک و وڵاتێک و ناوچەیەکدا لەحزەیەکی کەمە.

شەڕی دووهەمی جیهانی هیتلەر لە هەموو جەبهەکاندا پێشڕەوی کرد و چووە پێش، بەڵام لە نیهایەتدا شەڕەکەی دۆڕاند. ئەوە بۆکۆماری ئیسلامیش هەروایە. ئەمڕۆش بۆ ئێمە هەروایە  لەوخەباتەدا سەرەنجام میللەتی ئێمە سەردەکەوێت.

ئاخر بزووتنەوەی میللی ئێمە لایەن وشێوەی جۆراوجۆری هەن.  کانی خەللاقیەتی ئەدەبی و هونەری و ڕۆشەنبیری کوردی لە سەرتاسەری کۆمەلگای کوردستاندا لە تەقینەوەدایە. وەک باسم کرد بە دەیان و سەدان ئەنجوومەنی ئەدەبی و هونەری و ڕووناکبیری ، شاعیرو نوسەر و وەرگێر و مۆسیقار وگۆرانی بێژ و فۆلکلۆروێژ و شانۆکار و پەیکەرتاش و ڕۆژنامەنوس لە کوردستاندا لە حاڵی کار و خەباتدان و سەرەرای سانسۆر و سەرکوت وخەفەقان، زمان و ئەدەب و هونەری کوردی دەبەنە پێش.  ئەوە سەنگەریكی گرنگ و گەورەی خەباتی میللەتی ئێمەیە و یەکێک لە ماتۆرەکانی بردنەپێشی بزووتنەوەکەشمانە.

ئەم رێژیمە هیچ مەشڕوعیەتێکی سیاسی و ئەخلاقی نیە.  سەرکوت و قەتڵ و زیندان و کەڵکی خراپ وەرگرتن لە نەوت و گازی وڵاتەکەمان و سوئی ئیستیفادەکردن لە دین و مەزهەب و قورئانی لێوەرگریەوە، یەک رۆژیش ناتوانێ لەسەر پێ راوەستێ. ئەو وەزعەی لە ناوچەدا پێکی هێناوە، هیچ بەمانای سەرکەوتن و بە هێزی رێژیم نیە. بە بەهای هەڕاجکردنی قازانج و بەرژەوەندیەکانی وڵاتەکەمان و گەلانی وڵاتەکەمان، بە بەهای بەفیرۆدانی نەوت و گازی ئێران توانیویەتی پشتیوانی و وەفاداری و یاوەری سیاسی ناپایەدار بۆ بردنە پێشی سیاسەتەکانی خۆی و لەسەر دەستەڵاتمانەوەی خۆی بکڕێت و ئێران بکاتە بازاری قاڵکردنەوەی چەکوتەقەمەنی لە رەدەخاریج و

لەکارکەوتووی رووسی و بنژیلی چینی.

بەڵام ئاخر ئەم رێژیمە تاکەی و تا چەند دەتوانێ، بەرگەی زەبری کۆمەڵگای ڕوو لە گەشەی کوردستان و سەرتاسەری ئێران بگرێ؟ تاکەی دەتوانێ نزیکەی ٨٠ ملیۆن کەس لە خەفەقان و زیندان و نەداری و فەقر و مەینەتبەشی و لە داوی ئیستبدادی ڕەشی مەزهەبیدا ڕاگرێ؟

بەخووێندنەوەیەک کە لەسەر میژوو و دونیای گلۆباڵ هەمە، بەو ڕووحیاتە خەباتگێرانەوە کە لەمیللەتی خۆماندا دەیبینم، چاك دەزانم کە ئەم وەزعە سەخت و دژوارەی زاهیرەن  دەیبینین، زۆر ناکێشێ. ئاخر تا لەو لایە فشار و زەبروزەنگ و سەرکوت و خەفەقان زیاد دەکات، لەو لاوەشەوە، تێکۆشان و خەبات و بەربەرکانیش پتر پەرە دەگرێ.

 لەو هاوکێشەیەدا  گەلێک فاکتۆری گرنگ هەن کە کەس ناتوانێ وەبەرچاویان  نەگرێ.

 ئاگاهی و وشیاریی سیاسی و نەتەواتەتی. خەڵک بەردەوام لەبەردەم شەپۆلەکانی شنەبای ئازادی و ئاگاهیدان کە لە مێدیای هاوچەرخەوە پێیان دەگات. مێدیایەک کە هەموو کەس و ناوچە و وولاتەکانی پێکەوە گرێداون و هیچ سانسۆرو خەفەقانێک ناتوانێ لە کاریگەریەکەی کەمکاتەوە. بەو پێیە مێدیا بۆخۆی چەکێکی گرنگی ئەو خەباتەیە.

لەلایەکی دیکەوە خەڵک لە گەڵ نەخشی سندوق و ئینتیخابات ئاشنابوون و دەزانن کە مەشرووعیەتی دەستەڵاتی سیاسی تەنیا لە هەڵبژاردنیکی ئازادو دێموکرەتیکدایە. ئەوە سەرەنجام لە کوردستانیش کاری خۆی دەکات و خەڵک هەر لەو ڕیگایەوە ویست و داخوازەکانی خۆیان  دێننەدی.

هێز‌ێکی  کاریگەری دیکە لە کوردستاندا سەری هەڵداوە کە پێشتریش باسمکرد. بەڵام لەبەر فاکتۆربوونی کەمێکیتر هەڵوێستەی لەسەردەکەم. ئەویش لاوانی کوردستانن، ئەوانە چاوکراوەو باسەواد و ئاگان و ناشیانەوێت لە ڕابردوودا بژین و بمێننەوە. بەڵام دەیانەوێ لێی فێربن و ئاگاداری بن. ئەوان خاوەنی شەبەکەیەکی گەورەی ئیرتیباتین و هێزی ئەوانە لەوەدایە کە بەتەواوی لە کۆماری ئیسلامی و سیاسەت و ئیدەکانی دابڕاون و لە شەڕ و ململانێی ئیدەئۆلۆژیک و سیاسی نێو هێزە سیاسیەکانیشمان دوورن و لەو قاوغە تەنگانەدا هەڵناکەن و بەرز هیممەت و بەرزەفڕن. پایەگای ئەوانە زانکۆکان و قوتابخانەکان و  ناوەندەکانی دیکەی کارو بەرهەمهێنانن. ئەوانە یەکێکی دیکە لە ماتۆڕەکانی چوونەپێشی بزووتنەوەی کوردستانن کە شەوڕۆژ رێژیم و سیاسەتەکانی  لەگەڵ چەلێنچ بەرەوڕوو دەکەن.

وەک وتم تەبەقەی موتەوەستی کورد لە کوردستاندا پێگەیوە.  دێموکرات و سیکۆلارە. هیچ دڵبەستەگی و قازانجێکی لە مانەوەی ئەو وەزعەدانیە و مان و هەویەتی خۆی لە چوونەپێش و سەرکەوتنی بزووتنەوی کوردستاندا دەبینێ و روو لە گەشەو هەڵدان و داهاتوە و شكڵ بە ئایندەی کوردو کوردستان دە دا. پێگەی جەماوەریی تەشکیلاتی حیزبی ئێمەش زۆرتر ئەو خەڵکەیە.

 

لە لایەکی دیکەوە، بیروڕای گشتی و پەبڵیک ئۆپنیۆن لە کوردستاندا درووستبووە. هەر چەند چاک نابینرێ بەلام قورسایی خۆی هەیەو زۆرجار و لەزۆربواردا رێژیمی ناچار بە پاشەکشە، تەسلیم بوون یا   دەستگێرانەوە لە ئەنجامدانی جینایەت کردوە.  لەوەش زیاتر بیڕوڕای گشتی ناوچەو دونیاش هەر بەقازانجی ئێمەو خەباتەکەمان کارێ دەکات.

رێژیمی کۆماری ئیسلامی پێشوەخت فڕێدراوەتە زبڵدانی مێژوو. هیچ شتێک ناتوانێ مەشڕوعیەتی بداتێ. کۆماری ئیسلامی زۆری هەوڵدا و هەوڵدەدا کە سیمایەکی ئینسانی  لە خۆی نیشان بدات و خۆی وەک حکومەتێکی ئیسلامی کارا بناسێنی کە  دەتوانێ وەک سیستەمێکی ئیسلامی حکومەتداری بکات. بەو هەموو وەختەوە کە پێیدرا، بەو هەموو ئیمکاناتە مادی و ئینسانیە کە وڵاتێکی وەک ئێران دەتوانێ بیداتە هەر دەستەڵاتێکی سیاسی، نەیتوانیوە لە مۆدیلی تالیبان و داعش تێپەڕێ.  بۆیە هیچ کەس ئومێدی بە رێفۆرم و چاکسازی لەو سیستەمە دانیە. ئەوانەی هێشتاش لەوبارەوە ئومێدێکیان هەیە، لە راستیدا ئەوانەن لە مانەوەی ئەو رێژیمەدا بەهرەی جۆراوجۆر دەبەن.

چۆن ئەو خەباتە بەرینە پێش؟

خەباتی ئێمەبەرە و سەنگەری جۆراوجۆری هەن. یەکێک لەو مەیدانانە بریتیە لە خەبات دەگەڵ کەمووکوڕیەکانی خۆمان. ئەوە جەبهەیەکی تازەیەو دەبێ لەمەودوا زۆری بایەخ بدەینێ. بە تایبەتی لە تەشکیلات و حیزب و ریزەکانی بزووتنەوەکەماندا. لەنێو خەڵکی خۆماندا. دەبێ دەگەڵ خۆمان بەرەو ڕووبین. پاڵایشی دەروونی بکەین. سەفەربکەینە ناخی خۆمان  ، تەنانەت ئەگەر توشی ڕشانەو و بێز لەخۆکردنیش بین  . خۆمان بدەینە بەر نەشتەرگەری ڕەخنە و هەڵسەنگاندن.

بە زەین و بیرێک کە ئامادەیە بیربکاتەوە و شک بکات و زەڕەبین بخاتە سەر هەموو نوختەیەک دەگەڵ خۆمان بەرەو ڕووبین.  بێ ریاکاری و پێوانەی دووگانە. ئامادەی قبووڵکردنی مەسئولیەتی کاروکردەوەکانی خۆمان بین. ئامادەی دوورخستنەوەی ئەو کاروکردەوانە بین لەخۆمان کە زەمان دیمۆدەی کردوون و هەموو دەزانین کە دەبێ لەخۆمانیان دوورخەینەوە.  ئەوەش ئەوکاتە ئیمکانی هەیە کە هەموومان وەک هاووڵاتی کوردی خاوەن حەق وحقوق، بێ هیچ جیاوازی دانانێک، دەگەل یەکتر هەڵسوکەوت بکەین. مافە سرووشتیەکان لەگەل لەدایکبووبی ئینساندا بۆی پیدا دەبن و کەس ناتوانێ ئەو مافانەی لێوەرگرێتەوە. لەو خەباتەدا هەموو خاوەن ماف و بەشدارین و کەس مافی مۆنۆپۆلکردنی خەبات و تێکۆشانی نیە.

پێویستە لە نێوان خەبات تێکۆشان و  رق و قیندا جیاوازی دانێین. خەباتی درووست بە دژی هیچ کەس و هیچ شتێک نیە. خەباتی درووست بۆ وەدەستهێنانی داخوازیەک ، شتێک، ویستێکە. راستە هەندێ جار بۆ وەدەستهێنانی شتێک دەبێ دەگەڵ شتێک شەربکەی، بەڵام ئەوە هەدەفەکە نیە. نابێ  مەسەلە بنەرەتی و ئامانجە ئەسڵیەکەمان لە بیر بەرێتەوە. ئێمە ئازادی  و رزگاری  میللەتی خۆمانمان دەوێ. ئەو ئامانجە  بایەخی ئەوەی هەیە فیداکاری بۆ بکەین. ئەوەش بە لاف لێدان و درووشم دان جێبەجێ نابێت. پێویستی بە کاری سیاسی درێژخایەن و رەفتاری سیاسی درووست هەیە. هیچ رێگای دیکەمان نیە. دەبێ سیاسەتی کوردی لە چنگی ململانێی دواکەوتوانە و عاتفی و دەمارگرژانەو موتەعەسبانە، خێڵەکی و فەردی لۆکال پاتریۆتیزم ڕزگارکەین.

بێداریەکی تازەمان پێویستە. دەبێ هەموو شتێکی خۆمان نوێ کەینەوە، لە زمان و ئەدەبیاتی سیاسی و فەرهەنگ  و کولتوور و ڕەفتار و جلوبەرگ و خواردن سفرە ڕازاندنەوە و حیزب و سیاسەتەوە بگرە تا  دەگاتە پێوەندیە بنەماڵەیی و ڕەفتار و هەڵسوکەتی ڕۆژانەمان. پرنسیپی نوێبوونەوە و مۆدێرن بوون ئەوەیە کە باوەڕ بە دیالێکتیکی ئاڵوگۆڕ بێنین. یانی سێلف، واتە خودێک کە بەردەوام لە ئاڵووگۆڕدایە، بەڵام هەر خودیش دەمێنێتەوە. ئینسان لەمنداڵیەوە لە حاڵی گۆڕان و چوونەپێش دایە ، بەڵام هەرخۆیەتی.

ئەوەش بەو مانایە نیە کە ڕابردوو و مێژوومان فڕیدەین. یان بەکەمیان بگرین. ئەوان بەشیک لە مەوجودیەتی ئێمەن. بەڵام چارەنوسی ئێمە نین. ئێمە وەک میللەتی کورد مەوجودێکی زیندووین. دەبێ رابردوو و ئێستاو داهاتوومان هەبێت. نابێ هیچی دیکە پاشماوەی  ڕابردووبین. مەزڵووم و قوربانی و غەدرلێکراوبین.

کاکڵی بەخۆدا چوونەوە ئەوەیە کە توانای ڕەخنە لەخۆگرتن لە خۆماندا بەهێز بکەین. لەبیروبۆچوونە سواوەکان دوورکەوینەوە. توانای بتشکێنی  لەخۆماندا درووستکەین و لە ئیمازادە سازی دەست هەڵگرین. هەموو مۆدێرنیتە لەوەدا پوختە دەبیتەوە.

دەبێ لەسیاسەتدا خێری گشتی لە پێش هەموو ئیعتبارێکی دیکەوە دانێین. واتە قازانج و بەرژەوەندیە میللی و نیشتیمانی و نەتەوەییەکان بۆ ئێمە ئەستێرەی رێنیشاندەر واتە گایدینگ ستار بن.

تێکۆشەرانی حیزبی ئێمە بە گشتی و بەتایبەتی رێبەریی ئێمە دەبێ گوێمان بە دیواری کوردستان و میللەتی خۆمانەوە بێت. هەرچی لەوان و نێو ئەوان نزیکمان دەکاتەوە و بەوانمانەوە باشتر گرێ دەدا،  دەبێ لێی نەپرینگێینەوە با هەزینە و ریسکەکەشی لەسەرەوە بێت.  سیاسەتی درووست ئەوەیە. ئێمە هەناسەمان لەوان وەردەگرین.

دۆلفینەکان وەک ئێمە پاتەدیرن. بۆ ئەوەی بژین و ڕاوبکەن دەبێ بێنە سەر دەریا و تێر هەوا وەرگرن و بڕۆنەوە بن دەریا بۆ ڕاو ژیان و چالاکی. ئەوان ناتوانن بە شێوەیەکی ئەتۆماتیکی هەناسە وەرگرن. دەبێ هەمیشە وشیاربن و لە سەر هەستبن و بە ئاگابن تا هەناسەدانیان لەبیر نەچێ. بۆیە لە کاتی نوستنیش دا بەنۆرە هەرجارەی لایەکی مەغزیان دەخەوێ و لایەکەی دیکە  وەک کێشکچی  بە خەبەر دەبێت تا هەناسە دان و هەوا وەرگرتنیان لەبیر نەچێ. چونکە هەموو مان و مەوجودیەت و ڕاو و گەڕان و زاوزێ و چالاکیەکانی دیکەیان بەوەوە بەستراوەتەوە.   ئەوان بۆ هەوا وەرگرتن دێنە سەردەریا.  من ئەو سەحنانەم لە ئوسلۆ فیۆردن دیوە. لەسەرەخۆ و هێواش دەخە ون و هەناسە دەدەن. بەڵام تەنانەت لە کاتی خەوتنیشیاندا، لایەکی مەغزیان هەر بەخەبەرە نەکا هەناسەدانیان لە بیر بچێ. ئێمە دەبێ ئەو تکنیکە، ئەو هونەرە لە دۆلفینەکان فێربین و قەت لەبیرمان نەچێ کە دەبێ هەناسە لە میللەتی خۆمان وەرگرین و بە ئاگاگیشەوە ئەوە بکەین.  دەنا لە نێودەچین. دوکتۆر قاسملوو لەسەر ئەوە گیانی خۆی دانا.

پێویستیمان بەوەیە بە عەقڵێکی سەلیم و سنگ فرەوانی و تۆلێڕانسەیەکی زیاترەوە سیاسەت و کاری سیاسی و حیزبایەتی بکەین. پێویستە لە داوی ووشکبیری، کوێرزەینی  و دەمارگرژی و یەکدەندەیی ئیدەئۆلۆژیک و سیاسی و حیزبی بێینەدەر.  حیزب و تەشکیلات وەک دوکتۆر شەرەفکەندی دەیگووت بۆ ئێمە تەنیا وەسیلەی بردنەپێشی خەباتی میللەتەکەمانن و بەس. نابێ بێڵین سیاسەتی کوردی بکەوێتە دەستی کەسانی بێ ئووسوڵ و هەلپەرست و بێفەرهەنگ و سینیک و دووکانداری سیاسی.

 ئەگەر مەبەست لە تێکۆشانی سیاسی و حیزبی بۆ ئێمە تەنیا هەر بریتی نەبێ لە چوونە سەر کورسی دەستەڵات و مانەوە لەسەر سەندەڵی دەستەڵات، دەبێ تێبگەین کە  لە هەموو بوارەکانی ژیان و خەباتدا، پێویستیمان بە داهێنان و ئینۆڤەیشن و نوئاوەری و جیاواز بوونە.  دەبێ دلێری و ئازایەتی ئەوە لە خۆماندا پەروەردەکەین کە لە هەموو زەمینەکاندا خۆمان چەڵێنچ کەین و ئەگەر پێویست بێ تەنانەت لە گەڵ خرەدی موتەعارف و اتە (کۆنڤێنشونەڵ وایزدووم) یش بەرەو رووبین و بە پێچەوانەی ئاڕاستەی ڕووبارەکە مەلە بکەین.

میللەتانی ئوورووپایی بۆ ئێمە گەورەترین سەرمەشقی لێ فێربوونن بە لەبەر چاوگرتنی تایبەتمەندیەکانی کۆمەڵگای کوردستان. ئەوان چوارسەد ساڵە هەموو ئەو رێگاو میتۆدانەیان تاقی کردوونەتەوە کە ئەمڕۆ ئێمە دەتوانین بە ئاسانی دەکاریان کەین و لەوانیشدا داهێنان بکەین. بەتایبەتی لە فەرهەنگ و سیاسەتدا دەبێ خانەتەکانیەکی گەورە دەست پێبکەین. دەبێ ئەو بڕوایە لە میللەتی خۆماندا درووستکەین کە ئێمەش دەتوانین  بگەینە ئاستی میللەتانی ئازاد و بەختەوەری دیکەی دوونیا.

پێویستە لە چوارچیوەی ئوسوڵەکانی خۆماندا ، ئاسۆی تازە بەسەر خۆمان و میللەتەکەماندا بکەینەوە. ئەوە ئەرکی تەشکیلاتێکی پێشرەوی وەک حیزبی ئێمەیە.

کورد دەبێ ئەو مێژووە و ئەو ژئۆپۆلیتیکەی عەرەب و عەجەم و توورک  بەسەریاندا سەپاندوە بشکێنێ. مێژووی چەنسەدساڵەی ئێمە، بریتیە لە مێژووی ژێرچەپۆکی و چەوساوەیی  و غەدرلێکراوی و مەزڵوومی و قوربانی بوون. دووژمنانی ئێمە دەیانەوێ ئەوە وەک چارەنوسی حەتمی ئێمە دەرخواردی خۆمان و دونیا بدەن.

ئەوە چارەنوسی ئێمە نیە. چارەنوسی حەتمی ئیمە ئازادی و ڕزگاری کورد و کوردستانە. ئەگەر بۆخۆمان ملنەدەین بەو چارەنوسەی عەرەب و عەجەم و تورک ویستویانە و دەیانەوێ بەسەرماندا تەحمیل کەن، دونیا گڵۆباڵی سەردەم بەو هەموو توانایەوە کە هەیەتی لە پشتیوانی ئێمەدایە. ئەوەتا ئیسڕائیل هەر لەو ناوچەیەدا توانیویەتی چارەنوسی خۆی دیاری بکات. ئێمە ئەو مێژووە دەشکێنین.

ژئۆپۆلیتیک و ژئۆستراتیژی کوردیش هەردەبێ تێک بشکێنین.  یانی شوێنەواری جوگرافیا لەسەر سیاسەتی خۆمان. لە  ٥٠٠ ساڵی ڕابردوەوە تا ئێستا تا ڕادەیەکی زۆر ژئۆپۆلیتیک فۆرمی بە  سیاسەتی کورد و تەنانەت چارەنوسی کورد  داوە.  کوردستان و کورد لە ژێر تەئسیری شەرو ململانێی سیاسی و مەزهەبی و تائیفی ڕاستەوخۆ و  وکێشە و بەرخوردی قازانجە سیاسی و ئابووری  و نیزامیەکانی عەجەم و عەرەب و توورک دابووە. ئەوە وای کردوە کە سیاسەتی کوردی و تێکۆشەرانی کورد و خەباتگێرانی  کورد  چ  لە ڕووی ناچاریەوە یا لە ڕووی قازانج و بەرژەوەندی شەخسی و بنەماڵەییەوە هەرکامیان مەیلیان بۆیەکێک لەو جەمسەرانە هەبێت.

ئەمڕۆ میللەتی ئێمە و هێزە سیاسیەکانی پوختەتر و لێوەشاوەترن. ئەگەر هەرکاممان تێکۆشین رێز لە یەکتر بگرین و لەسەر ئەساسی قازانجەکانی نەتەوەی کورد دیالۆگ بکەین و پلۆرالیزم و واقعبینی سیاسی لەبەرچاو بگرین، دەتوانین بگەینە هاوڕایی و هاوکاری و هاوهەنگاوی.

بەو جۆرە دەتوانین ئەو ژئۆپۆلیتکەی بەسەرماندا سەپاوە تێکشکێنین و لەو نێوەدا بە هاوکاری ئەو  زەرفیەتانەی گلۆبالیزم لە ئیختیار خەباتی میللەتانی چەوساوەی وەک ئێمەی ناون، سەرکەوین . هەر لەو چەند دەیەی ڕابردوودا دیتومانە زۆر میللەتی دیکە نیری ئەسارەت و ژێردەستیان لە ملی خۆیان داڕنیوە و ئێستا ئەندامی کلوبی میللەتانی ئازاد و سەربەخۆن. ئەوە بۆ ئێمەش مومکینە.

 

 بۆیە زۆر گرنگە بروا بە تواناکانی خۆمان و میللەتی خۆمان  بێنین. خۆمان و سیاسەت و خەباتمان لە تەونی تیئوری پیلان  ڕزگارکەین.

ئەوە کە پێمان وایە هەرچی لەو دونیایەدا، لەو ناوچەدا، لە کوردستاندا، ڕوودەدا، ئاکامی نەخشەی دوژمنان و پیلانی زلهێزەکان، دەوڵەتەکان و ئەم و ئەوە. دەبێ بزانین ئەگەر بۆخۆمان نەمانەوێ، یان زەمینەمان تێدا نەبێت، هیچ پلانێک لەسەر ئێمە جێبەجێ نابێت. تەنانەت ئەگەر پیلانیش لە گۆڕی دابێت، بەومەرجەی ئاگاو وشیار و چاوکراوە بین دەتوانین پوچەڵی کەینەوە.

سیاسەت و حیزبایەتی و کاری سیاسیمان سیکۆلاریزە بکەین.  واتە خۆمان نەخەینە داوی مەزهەب و دین، مەزهەب و دین وەک شتێکی ڕووحی و شەخسی تەماشاکەین و تێنەکۆشین دین و مەزهەب بکەینە وەسیلەی پاکانە و بردنەپێشی خۆمان و بەرنامەکانمان. دین خۆی لە خۆی دا هیچ شتێکی بەدی تیدانیە. دین پردێکە ، شارێگایەکە، خالق و  مەخلو پێک وەسڵ دەکات. ئەوە سیاسەتی خراپە بۆ برنە پێشی خۆی و پاکانەکردن بۆخۆی، پەنا بۆ دین دەباو سەرەنجام ئەویش ئالوودە دەکا

مەبەستم لە عورفیگەرایی بریتیە لە عورفیگەراییەک کە بەستەرەکەی  دێموکراسی و مافی مرۆڤ بێت.  مانای ئەوەش ئەوەنیە کە بکەوینە دوژمنایەتی دین و موقەدەساتی میللەتەکەمان و سەمبولە ئاینی و مەزهەبیەکان. تەنیا مەبەست ئەوەیە کە  سیاسەت و کەسایەتیە سیاسیەکان لە تەدقەدووس دەربێنین و دین و مەزهەبیش ئالوودەی سیاسەت و حیزبایەتی نەکەین.

 

چ لە حیزب و تەشکیلاتدا، چ لە کۆمەڵگاو ریزەکانی بزووتنەوەدا، دەبێ دێموکراسی و ئینتیخاباتی ئازاد و ئەکسەریەتمان، بۆ بەرینکردنەوەی دێموکراسی و ئازادی و بەختەوەی و تەکامولی زیاتر و دێموکراسیەکی زۆرتر بوێت،  نەک ئەکسەریەت و سەرکەوتن لە ئینتیخاباتدا، بکەینە ئامڕازی تەعتیلکردنی دێموکراسی و ئیدی پردەکە بەسەر کەشتیەکانی دوای خۆماندا بەردەینەوەو دایخەین، تا هیچ کەشتیەکی دی نەتوانێ  بە دوای ئێمەدا لەو تەنگەیە تێپەرێ.

پەرەپێدانی پێوەندی لەگەڵ چین و توێژە جۆراوجۆرەکانی خەڵک، بڵاوکردنەوەی وشیاری سیاسی و خەباتگێرانە، بردنەسەری ئومێد بەسەرکەوتن و پەرەپێدانی رووحیەی خەباتکارانە، لە ئەرکە گرنگەکانی ئێستای ئێمەن. نابێ سڵلە هیچ شتێک بکەینەوە کە  ئێمە بە میللەتی خۆمانەوە پتر گرێ دەدات.

خاڵی بەهێزی بزووتنەوەی  کورد لە دێموکراتیک بوون،  لە بەرینی و

جەماوەری بوون و پلۆڕال بوونی دایە. دەبێ ئەو تایبەتمەندیە وەک گلێنەی چاو بپارێزین و بەرەوپێشەوەی بەرین. هەرچەشنە پاوانخوازیەکی سیاسی و حیزبی و ئیدەئۆلۆژیک، مەترسیە لەسەر خەباتەکەمان و دەبێ لە قاوی دەین و دەگەڵی بەرەو ڕوو بین.

بزووتنەوەی ئێمە لە خەباتی چەکداریدا خولاسەنابێتەوە.  ئەگەر لە گۆشەنیگایەکی بەرینەوە تەماشای بزووتنەوەکەمان بکەین، دەبینین کە بزووتنەوەیەکی جەماوەریە. لەو بزووتنەوەیەدا، خەباتی چەکداری با ئەوجی خەباتی سیاسیش بێت، تەنیا شێوەیەکی خەباتەو بەس. ئێمە دەمانەوێت میللەتی خۆمان بە ئازادی و دێموکراسی و حەقی حاکمیەتی میللی خۆی بگەیەنین. ئەوە ئەرکێکی گەورەیەو تەنیا هەر بە پێشمەرگە ناکرێت. دەردی ئێمە سەختە، بۆیە چارەسەرکردنیشی سەختە.

کەواتە پێویستە پەیامی بزووتنەوە بەرینە هەموو جێیەک، هەموو ماڵە کوردێک، هەموو چین و تووێژە میللیەکانی کوردستان بکێشینە نێو ئەو بزووتنەوە. لە ژیان و خەباتی خەڵک نزیکبینەوە و تێکەڵاویان بین.

ئۆپتیمیزم و گەشبینی

ئێمە لە حاڵی ئاڵوگٶرێکی جدی و بنەڕەتی داین.  ئاڵووگۆڕێک کە لەگەڵ خۆی گۆڕانکاری ڕادیکاڵ لە ژیان و خەباتی میللەتی ئێمەدا دێنیتە پێش.

لەو سی و چەند ساڵەی دواییدا نەوەیەکی تازە لە کوردستاندا پێی ناوەتە مەیدانی ژیان و خەبات. نەسلێکی تازە هاتۆتە گۆڕەپانی ژیان کە باسەوادو ئاگایە. ڕاستە لە ژێر سێبەری کۆماری ئیسلامیدا گەورە بوە، بەڵام خاوەنی دید و ڤیزشنێکی مۆدێرن و هاوچەرخە . بە هەزاران داوی دیارونادیارەوە بە دونیای تازە بەستراوەتەوە و تەئسیری لێوەردەگرێ. قازانج و بەرژەوەندی لە ئاڵووگۆردایەو کۆماری ئیسلامی و فەلسەفەی سیاسی و حکومەتی ئەو رێژیمەی بە ئێسکوپێستەوە تاقیکردۆتەوە ولێی تێپەڕیوە و ئیدی نایهەوێت.

لە چەند دەیەی ڕابردوودا، دیسکۆرس و گوفتمانی سیاسی یا چەپی و مارکسیستی بوو، یان مەزهەبی و ئیسلامی. ئێستا دیسکۆڕسی زاڵ لە کۆمەڵگای کوردستاندا، ئازادی و دێموکراسی و مافی مڕۆڤە و کوردایەتیە.

ئەزموونی مێژووی میللەتانی دیکە پێمان دەڵێ کە هەرکات نەسلی تازە هات و دیسکۆرسی تازەش  بەسەر فەزای سیاسی و فەرهەنگی کۆمەڵگادا زاڵبوو، حەتمە ئاڵووگۆر لە سیستەمی سیاسی و حوکمرانیش دا پێک دێت.

دەبینین ناوچە بۆتە مەیدانی ململانێی سیاسیی هەموو دونیا،  هەر ئاڵوگۆڕێک لەناوچەدا بێتە پێش، بە قازانجی ئازادی و دێموکراسی و مافە نەتەوایەتیەکانی کوردە. ئەزموونی ڕووداوەکانی چەند ساڵی رابرددو لە عێڕاق  و سوریەو تورکیە ئەوە دەردەخەن. ئەوە لە ئیرانیشدا  هەر ئاوا دەبێت.

دەرفەتێکی زۆر لەبار بۆ ئێمە هاتۆتە پێش، ناوچە بۆتە چەقی رووداوەکانی دونیا. بۆ ئەوەی بتوانین کەڵکی لێوەرگرین، دەبێ فاکتۆرێکی بە هێزو کاریگەری نێو مەیدانەکەبین. بۆ ئەوەش دەبێ بەهێزبین. دەبێ دەورانی ئینشعابات و  تەفرەقە و دابڕدابڕ بوون،  بەوانەشەوە کە  مەوجودیەتی سیاسی خۆیان لەو ئینشعاب و تەفرەقانەدا دەبینن و ئامادەنین لە گەڵ کاروان بڕۆنە پێش، بە جێبێڵین.

بۆئەوەی وەک پارامیترێکی جدی لەسەر رووداوەکان شوێنەوار دانێین دەبێ:

یەکەم بگەینە تەوافوق و تەفاهومی نەتەەیی و میللی. بە بێ تەفاهومی میللی نە بە ئازادی دەگەین، نە بە دێموکڕاسی . بۆ گەیشتن بە تەفاهومی میللی دەبێ متمانە لە نێو خۆمان و ریزەکانی بزووتنەوە و میللەتەکەماندا درووستکەین.

بۆ ئەوەی بەو تەوافوقە بگەین سێ شەرت پێویستن.

بەو ڕاستیە بگەین کە کوردستان وڵاتی هەموومانە و بە هەر سەلیقەو بیروباوەڕیکی سیاسیەوە کە هەمانە، نابێ کەس حەزفکەین و لە ڕیزەکانی خەبات و بەربەرەکانی و بزووتنەوەی کوردا قۆرخکاری و هەڵاواردن و خۆمەخۆمە بگرینە پێش. پلۆڕالیسمی سیاسی و فەرهەنگی و فکری  و فەلسەفی و حیزبی ، خەبات و بزووتنەوەکەمان دەوڵەمەند و لە شکان نەهاتوو دەکات.

مەرجێکی دیکە ئەوەیە مێژوومان میللی و ناشناڵیزە بکەین. مێژوو ئەوەیە کە روویداوە، هەرکەسمان دەتوانێ نەزەر و بۆچوون و لێکۆڵینەوەی خۆی لەسەر ڕووداوە مێژوویەکان هەبێت، بەڵام نابێ مێژوومان بکەینە حیزبی و سیاسی و ئیدەئۆلۆژیک و کەسایەتیە مێژوویەکانمان لە کفنی حەسەن و حوسەین وەرپێچین و بە ڕووحیەوی عاشوڕایی تەماشایی کەسایەتیە سیاسی و ڕووداوو مێژوویەکان بکەین.

مەرجێکی دی ئەوەیە کە بیرورای گشتی و نەزەراتی خەڵک وەبەرچاوبگرین. ناکرێ داوا لە خەڵک بکەین ک نەزەری ئێمە قبووڵ بکەن. ئەوە ئێمەین دەبێ سیاسەتەکانمان لەسەر ئەساسی بیروبۆچوونی خەڵک و ویست و داخوازەکانیان داڕێژین. مەبەستم ئەوەیە کە بیروڕای گشتی دەبێ بە هێند بگرین. حیزبێک و ڕێبەرێک و کەسایەتیەکی سیاسی کە هەست بە فشاری بیرووڕای گشتی لەسەرخۆی نەکات و وەڵامدەری نەبێت، بئ موسئوولیەتە.

کەواتە دەبێ تەعەهود بە دیموکراسی و پلۆڕالیزمی سیاسی و فکری و فەلسەفی و مافەکانی مرۆڤ و ئازادی و گوێدان بە بێرووڕای گشتی لە ئێستاوە لە خۆماندا بە هێز بکەین. ئەوە ئەزمونی خەباتی خۆمان و میللەتانی دیکەیە. هیچ هێز‌یکی ئازادیخواز بەبێ تەعەهود بە ئازادی و دێموکراسی، ناتوانێ بە ئازادی و دێموکراسی بگات.

ئاسۆی تازە بەسەر خەبات و بزووتنەوەی کوردا بکەینەوە

بە ملیۆن کەس لە کوردستان گوێ لە پەیامی حیزبی ئێمە دەگرن. ئەوانە هێزێکی کاریگەرن و دەتوانن بنبەستی مەوجود بشکێنن.

 قودرەتی حیزبی ئێمە هەمیشە لەوەڕا هاتووە کە هێزێکی جەماوەریەو پێشڕەوی فکری وسیاسی میللەتی خۆمان بوە. بۆیە دەبێ دیدمان بڵندبێ و دوور بڕوانین. دیدی بەرزی سیاسی نایەڵێ تووشی  کوێرەڕێ و لادان بین. ئەو قسەیە نابێ وەک ئیدەئالیزم لێکدەینەوە . ئیدەئالیزم خۆی لەخۆیدا هیچ عەیب نیە. پێوەندی بەوەوە هەیەکە کە چیمان بۆ میللەتی خۆمان  دەوێت .

میللەتی ئێمە زەرفیەتی سیاسی و فەرهەنگی ئەوەی تێدایە بگاتە ئاستی میللەتانی بەختەوەری دونیا . بۆیە دەبێ ئامانجی خەبات بۆ ئێمە هەر ئەوە بێت.

 دەزانین چڵەپۆپەی تەکامولی کۆمەلگای ئینسانی  ئەو مۆدێلەیە کە لە شیمال و ڕۆژئاوای ئوورووپادا، لە سکەندیناڤیدا، مرۆڤایەتی پێی گەیوە. ئەوە دەبێ ئامانجی ئێمەش بێت. ئەگەر لەباری جوغرافیایشەوە ناتوانین لە رۆژهەلاتی نێوەراست بێینەدەر، دەتوانین لە باری سیاسی و فکرییەوە خۆمان لەو چاڵە ڕزگارکەین.  تورکیە هەموو هەوڵی ئەوەیە بێتە نێو یەکیەتی ئوورووپا. ئەوە دەبێ ئامانجی کوردیش بێت.

واتە دەبێت خۆمان لە دونیای سێیەم و دونیای ئیسلام ودونیای رۆژهەلاتی نێوەڕاستی عەرەبی و فەلەستنینیزەکراو ڕزگار بکەین.

دونیای سێیەم بەرانبەرە بە دواکەوتوویی، زووڵم لێکراوی و قوربانی بوون . دونیای ئەوانەیە کە لە کاروانی  شارستانیەت جێماون. ئەفریقا نموونەی ئەو دونیایەیە. ئەوانە لە چەرخەکانی نێوەراستی خۆیان دان و سوننەت و دابونەریت وەک پەتک لە دەستوپێ یان ئاڵاوە. شەورۆژ باسی ئازادی دەکەن، بەڵام دەرکی ئەوان لە ئازادی سنووردارە. رێبەرانی بزووتنەوە ئازادیخوازەکانیان هەرئەو رەفتارانە دەگەڵ خەڵکی خۆیان دەکەن کە داگیرکەرەکانیان دەگەڵیان کردوون

دونیای ئیسلامی لە دواکەوتویی و مەزلوومیەت و قووربانی بووندا، لە دونیای سێیەم چەند مەرتەبە لەخوارتریشەوەیە. لە فەزایەکی داخراودا دەژی. وێنەیەکی زۆر پڕ لە تەمومژی لە ئازادی هەیە، کۆمەلگای ئیسلامی کۆمەڵگایەکی تەقدیس کراوە، چارەنوسی مرۆڤ و کۆمەڵ لە پێشدا دیاری کراوە. لەو دونیایەدا ڕزگاری وسەعادەت و ئازادی بریتیە لە گەڕانەوە بۆ دوایە، لەو کۆمەڵگایەدا جێیەک بۆ ماف و ئازادیە ئینسانیەکان نیە ، ئەو مۆدێلە لە باشترین حاڵەتدا دەمان گەیەنێتە ئەفغانستان و سعودیەو قوم و داعش، بەڵام هەرگیز ناماباتە مۆدێرنیتەو دێموکراسی .

دوونیای ڕۆژهەلاتی نێوەراستیش، ئەو چاڵە قوڵە تەواو دەکات.

لەو دونیایەدا دوژمنایەتی ڕۆژاوا و یەهودیەت و مۆدێرنیتە، بناخەی سیاسەت و کردەوەی سیاسیە. هیچ بەرپرسایەتیەک قبووڵ ناکات، هەرچی بەسەری هاتووە وە بەسەری دێ، خەتای بێگانەو ڕۆژئاوایە.

 لە دونیای ئیسلامی و شەرقی ئەوسەتی و عەرەبی دا، مەزهەب بەسەر بیر و ئەندیشە و تەفەکوردا زاڵە. لەو دونیایەدا ڕابردووی  دوور وەک کابووس و دێوەزمە سواری سنگی ئێستاو داهاتووی کۆمەڵگاو تاکەکان بووەو بە بارمتەی گرتوون و هەناسەی لێبڕیوون. لێرەدا خەڵک لە رابردوودا دەژین و گەڕانەوە بۆ ڕابردووش، فەلسەفەی کاری  سیاسی ئەوانە. ئەو دونیایە هێشتا  خۆشبەختی وەک غایەت و ئامانجی ژیان کەشف نەکردوە. هێشتا بەو ڕاستیە نەگەیوە کە ئامانجی ژیان  بریتیە لە خۆشبەختی و ئازادی و گەیشتن بە  فەزیلەت و جوانی و ڕەفاه و سەعادەتی هەرچی زۆرتر و زۆرتر بۆ ژمارەیەکی هەرچی زۆرتر لە خەڵک.  

ئێمە دەبێ خۆمان و میللەتی خۆمان لەو چاڵانە قوتارکەین. نابێ خۆمان بە پێوانەکانی دونیای سێیەم و سەرمەشقەکانی  ڕۆژهەلاتی نێوەراست و دونیای عەرەب هەڵسەنگێنین. پێویست نیە واز لە ئیسلام وەک دین بێنین، ئیسلام ئاینی ئێمەیە، بەڵام  چارەنوسی سیاسی ئێمە نیە. دین تەنیا لە دێموکرسیەکی ڕاستەقینەی وەک فینلاند و نۆروێژدا دەتوانێ ببێتە سەرچاوەی ئیلهام بۆ سیاسەتی درووست و کاری خێر. دین لە کۆمەڵگا دواکەوتوو و ئیستیبدادیەکاندا، نابێتە دەسمایە  لە سیاسەتدا. چوونکە لەو کۆمەڵگایانەدا خورافات و عادەت و تەقالیدی عەشیرەتی و کولتووری دواکەوتوو و قازانج وبەرژەوەندیە سیاسیەکانی حاکمان و دەستەو تاقمە جۆراوجۆرەکان لە گەڵ دین تێکەڵ بووە و بەو جۆرە دین کارکردو نەخشی ڕاستەقینەی خۆی لێئەستێنراوەتەوە. ئەوەتا نەتیجەکەی ئێستا لە ئێران  و لە ناوچەدا دەبینین.

 ئێمە دەبێ میللەتەکەمان بەرینە دونیای یەکەم کە لەوێدا پێشکەوتن لە زات و کارکردی کۆمەڵگاوە سەرچاوە دەگرێ وئازادی و دێموکڕاسی ڕۆژبەرۆژ زیاتر بە قازانجی تاک و کۆمەڵ قوڵتر دەبنەوە.

قودرەتی  حیزبی ئێمە لەوەدایە رێگای درووستی سیاسی وەبەرپێشی میللەتی خۆمان بنێ. ئایندەی کوردستان ئازادی و دێموکراسیە. بۆیە نابێ بە هیچ جۆرێک سیاسەت و خەباتی خۆمان توشی داوی شەری مەزهەبی و ئاینی بکەین. دیارە ئەوە بەو مانایەش نیە بکەوینە دژایەتی و دوژمنایەتی دین و مەزهەب و موقەدەساتی خەڵک. وەک حیزبێکی دێموکرات، دەبێ بە هەموو تواناوە لایەنگری ئازادی دین و مەزهەب و عەقیدەو بەیان بین. لە حالێکی ئاوادا خواناسان و موسولمانان و پەێڕەوانی دین و مەزهەبە جۆراوجۆرەکانی کوردستانیش پتر لە دەوری سیاسەتەکانی ئێمە کۆدەبنەوە.

کەڵکوەرگرتن لە ئیمکانات و زەرفیەتەکانی سەردەم بۆ بردنە پێشی بزووتنەوە

 

پاراستنی کوردستان و خاک و ئاو وسروشتی کوردستان دەبێت نێوەرۆکی ناسیۆنالیزمی کوردستانی بێ. بۆ درووستکردنی ژیانێکی پڕ لە بەختەوەری و سەعادەت بۆ میللەتی خۆمان، جگە لە ئیمکاناتی کوردستان هیچ شتێکی دیکەمان لەبەر دەست دانیە.

 پاراستنی خاک و ژینگەو ئاو و کانی و ڕووبار و دەریاو چۆمو کانیاو و لێرەوار و جەنگەڵەکانی کوردستان و کەڵەکەکردنی سەرمایە مادی و مەعنەوی و ئینسانی و فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی  و سیاسیەکانی ، ئەرکی نیشتیمانی ئیمە.

میللەتانی پێشکەوتووی دونیا تەنیا لە رێگای وەسەریەکنانی بەردەوامی سەرمایە و سەروەت و بایەخە مادی و ئینسانی و فەرهەنگیەکانیان، بە رەفاه و سەعادەت گەیوون. ئێمەش دەبێت لێیان فێربین. چوونکە رێگایەکی دیکە جگە لە کار و زەحمەت و ماندووبوون و وەسەریەکنان و کەڵەکەکردنی سەرمایەکان، بۆ گەشەکردن و ڕەفاه و کامەڕانی نیە.

دیدگای حیزب و بزووتنەوە بۆ ڕوانین گەورەو بەریکەینەوە و خۆمان دەگەڵ دونیای نوێ هاوئاهەنگ کەین. لە یەک قسەدا لەسەرمانە پێ بنێینە قەرنی بیست ویەکەم. سەدەی بیستەم کە تەواو بوو، لە گەڵ تەواوبوونی خۆیدا، ئەو سەرمەشقانەشی خستنە گۆڕ کە بۆخۆی هێنابوونی . یانی سۆسیالیزمی پادگانی، فاشیزم، ناسیزم و ئیسلامی سیاسی و ڕاست و چەپی تووندئاژۆ.

 دەبێ سیاسەت و تاکتیک و حیزبایەتیمان پێ بنێتە قەڕنی تازە. یانی دەبێت خۆمان و ژیان و خەباتەکەمان دێموکڕاتیزە و هاوچەرخ و گونجاو بکەین. با لەوەش نەترسین کە حیزبی ئێمە و خەباتەکەی لەگەڵ هەندێک چالێنجی جدی بەرەو رووبووە. ئەوە بە قازانجی ئێمە تەواو دەبێ  و ناچارمان دەکات خۆمان و خەبات و تێکۆشانمان لەگەڵ مەوقعیەتی دونیای سەردەم رێکخەین. ئێمە حیزبێکین بەردەوام لە حاڵی فێربوون داین. هەر بۆیەشە ماوینەوە و بێ ڕەبت نەبوینەو مەوزوعیەتمان لە دەست نەداوە.  

 دەرسەکانی قەڕنی بیستەم فێربین. پەند و عیبرەت لە ئەزموونەکانی قەڕنی رابردوو وەرگرین. ئەوە کە عەداڵەتی کۆمەڵایەتی هەرگیز بەبەهای لە ژێرپێنانی ئازادی نایەتەدی. گەشەسەندنی ئابووری بە ڕێگای سەرمایەداری دەوڵەتیدا مسۆگەر نابێت. هیچ پێشکەوتنێک لە رێگای سەرکوتەوە دەستەبەر ناکرێ. پەپولیزم و خەڵک بەفریوبردن، قەت ناتوانن جێگای ئازادی و دێموکراسی بگرنەوە.

فێربین کە هیچ ئیدەئۆلۆژیەک، حیزبێک، سیاسەتێک، کەسایەتیەکی سیاسی و رێبەرێک و سیاسەتمەداریک( بە حیزب و ڕێبەرانی خۆشمانەوە) موقەدەس  نین. ئامانجی سیاسەت بریتیە لە ژیان لە فەزیلەت دا. بۆیە ئەوەی شكڵ بەسیاسەتی ئێمە دەدا، تەنیا و تەنیا دەبێ بریتی بێ لە خێری عمومی واتە ئازادی و ڕزگاری میللەتی کورد و گەلانی دیکەی ئێران

قەڕنی بیست ویەکەم دونیای سەردەم کە بۆتە شارێکی گلۆبال، گۆڕەپان و مەیدانی خەبات و تێکۆشانی  هاوچەرخی ئێمەیە. ئەو قەڕنە بۆخۆی بەو هەموو پێشکەوتنە تکنۆلۆژیەوە کە لەگەڵخۆی هێناویەتی، بەقازانج و لە پشتیوانی میللەت و بزووتنەوەی ئێمە دا کار دەکات. قودرەتی تەئسیردانانی سیاسی و سازماندانی حیزبی ئێمە دەباتە سەرتر. ئیمپاوەرمێنت بە حیزب و تەشکیلاتی حیزب بۆ مۆبیلیزەکردنی و هەڵخڕاندن و بەسیجی  خەڵکی کوردستان دەدات. دەنگی میللەتی ئێمە بە چوارتەرەفی دونیا دەگەیەنێ.

ئێستا مەسەلە ئەوەیە کە ئایا ئێمە تێکۆشەرانی حیزب، بەو قەد و قەبارە گەیشتووین کە دەگەڵ ئەو وەزیفەی کە هاویشتوومانەتە سەر شانی خۆمان بێتەوە؟ ئایا نابێ خۆمان هەڵکێشینە ئاستی ئەو مەوقعیەتەی تێیداین؟

 ئێمە بەو پەیمانەی بە میللەتی خۆمانمان داوە بۆ بردنەپێشی خەبات تاسەر وەفادار دەمێنینەوە. ئێمە کوڕو کچی زەمانە و سەردەمی خۆمانین و لە مەیدانی شەڕانخێوی خەباتی قەڕنی ٢١دا، سواری شەپۆلە بڵندەکان دەبین و لە هەموو زەرفیەتی ئەو قەڕنە، بە هەموو ئەو ئیمکاناتە زۆرەوە کە دەگەڵ خۆی هێناویەتی و وەک بای شورتە ، بۆ بردنەپێشی خەباتی میللەتەکەمان  کەڵک وەردەگرین.

 کاک حەسەن شیوەسەڵی تێکۆشەر لە ئاخرین تێکستی ڤیدیۆیی خۆیدا سەبارەت بە داهاتوی خەباتی حیزب و میللەتەکەمان دەڵێ من نائومێدنیم، چوونکە مایەیەکی زۆر بۆ خەبات و بەربەرەکانی لە نێو میللەتی خۆمان دا بۆ خەبات دەبینم.  ئەو بە بەیانێکی دیکە دەڵێ   حیزب و خەڵک و میژوو بە ئێمەوە، ئەو نەسلە لە خەباتکارانی میللەت، شەرمەزار نابن.

 با خۆمان بۆ ئە یاریانە ئامادەکەین کە لەپێشمانەوەن.  ئەگەر  لەو رێگایەشدا پێشمەرگانە سەرمان نایەوە

 هرگیز نمیرد آنکە دلش زندە شد بە عشق

 ثبت آست بر جریدە عالم دوام ما

   

 سڵاو بۆ هەموو پێشمەرگەکان و تێکۆشەرانی رێگای ئازادی کوردستان.

سڵاو لە ئێوەش .

١٩ئ دیسامبری ٢٠١٥ی زاینی

فینلاند، تورکو

کاتالۆگ