شۆڤێنیزمی فارس،نکۆلی لە”مان ومافی” نەتەوە ستەملێکراوەکان دەکات، حوسێن نازدار

كۆمەڵگای ئێران لە رووی نەتەوایەتی، ئیتنیكی، زمانی،ئایینی و كولتوورییەوە پێكهاتەیەكی فرەچەشنە؛واتە نەتەوەكانی فارس، تورك، كورد، عەرەب، بەلووچ ، توركمەن و كەمایەتییەكانی ئەرمەنی، ئاسۆری  و ژمارەیەك زمان

husen-nazdar-

و زاراوەی ناوچەیی وەك: لوڕی، گیلەكی مازەنی، قەشقایی، ئەفشاری و  پێڕەوانی ئایینی جیاواز وەك: مەسیحی، یەهوودی، بەهایی، ئێزیدی، زەردەشتی و ئیسلامی (شیعە و سوننی) لە ئێراندا دەژین. لە ئاكامی هەڵسەنگاندنی دیمۆگرافیی نەتەوایەتی ئێران، دەگەینە ئەو ڕاستییە كە شەش نەتەوەی جیاواز لە ئێراندا دەژین و هیچ نەتەوەیەك بە تەنیا ناتوانێ‌ ئیدیعا بكا  كە  لە ئێراندا زۆرینەیە،هەرنەتەوەیەك تەنیا لە سەر زەوی باب و باپیرانی و لە چوارچێوەی هەرێمی خۆیدا زۆرینەیە، تەنانەت نەتەوەی فارسیش لە بەرابەر كۆی نەتەوەكانی دیكەی ئێران  زۆرینەی رەهای نیە، هەر نەتەوەیەكیش كێشەی نەتەوایەتی خۆی هەیە.  

بیرۆكەی نەتەوەسازیی ئێرانی، لە رەوتی شۆڕشی مەشروتە دا گەرا دادەنێ‌ ولە دایك دەبێ‌ و تیۆریزە دەكرێ‌ ولە سەردەمی دیكتاتۆری رەزاشا دا پراكتیزەكردنی شوڤێنیزمی ئێرانی دەبێت بە سیاسەتی فەرمی رێژیمی پەهلەوی.رەزاشا بە پلان وبەرنامەی پێشترداڕێژراو و بە شێوەی سیستماتیك پڕۆژەی نێوەندگەرایی دەست پێدەكا، زمانی فارسی بە زمانی فەرمی خوێندن و نووسین و كاروباری سیاسی و ئیداری و دەوڵەتی ڕادەگەیەنێ‌ و زمانی نەتەوەكانی دیكە لە كاروباری ئیداری و پەروەردە پەراوێز دەخات، رێگە لە پێشكەوتن و گەشە كردنی”جۆراوجۆریی زمانی” و فرەكولتووری دەگرێ‌، پێكهاتەی دیمۆگرافی وجوغرافیایی هێندێك لەو شار و ناوچانەی كە نەتەوەیەكی غەیرە فارس تێیدا زۆرینەیە تێكدەدا، ناوی هێندێك لە شار و گوندەكان دەگۆڕێ‌، رێورەسم و جل و بەرگی نەتەوەكانی غەیرە فارس قەدەغە دەكا، بە گوێرەی بەرژەوەندی شوڤێنیزمی ئێرانی دەست لە مێژووی كۆن و نوێی نەتەوەکانی ئێران وەردەدا و دەیان پیلانی دیكە بۆتواندنەوە و سڕینەوە و لە نێوبردنی فرە چەشنی و فرەشوناسی و شوێنەواری نەتەوەكانی غەیرە فارس دەگێڕێ‌. لە لایەكی دیكەوە هەموو ئیمكانات و دەسەڵاتی رێژیمی پەهلەوی وەگەڕ دەخات بۆ بنیاتنانی یەك كولتوور، یەك زمان، یەك سیستمی پەروەردەیی، دەوڵەتێكی تاكانە و یەكدەست، خەڵكێكی یەكدەست و سەرەنجام “دروستكردنی نەتەوەی ئێران و سەپاندنی شوڤێنیزمی مەزنیخوازی نەتەوەی فارس. لەئاکامدا بیرۆکەی شوڤێنیزمی ئێرانی بوو بە سەرچاوەی سەرەكیی كێشە و ململانێیەكی ناڕەوا لە نێوان نەتەوەی فارس و نەتەوە ستەملێكراوەكان، كێشەیەك كە رەزاخان بەكردەوە دەستی پێكرد و حەمەرەزاشای كوڕی درێژەی پێدا و تەنانەت شەڕی دووەمی جیهانی و شۆڕشی ١٣٥٧گەلانی ئێران نەیتوانی كۆتایی پێ‌ بێنێ‌ و لە چوارچێوەی پێشوودا مایەوە و رێژیمی ئیسلامی ئیرانیش بە شێوەیەكی دیكە و بە كەڵك وەرگرتن لە ئایدیۆلوژیی ئیسلامی درێژەی پێدا و تا هەنووكە بەردەوامە .

بە درێژایی مێژووی مۆدێرنی ئێران، فارسە شۆڤێنیستەکان بە مەبەستی بە تاكانە هێشتنەوە وبە هەمیشەیی كردنی دەسەڵاتی سەرەڕۆیانەی نەتەوەی فارس و”نكۆڵی”كردن لە شوناسی نەتەوەكانی دیكەی ئێران بە پلان و پیلانی جۆراوجۆرهەوڵیانداوە ئەو گوتارە ناڕاست و ناڕەوایە بسەلمێنن و بچەسپێنن کە   ئەو بەشە لەنەتەوە ستەملێکراوەکانی ئێران كە ڕەچەڵەكی “ئاریایی” یان هەیە  بەشێكن لە نەتەوەی ئێران (نەتەوەی فارس) و بۆ پاراستنی” یەکپارچەیی خاکی ئێران”دەبێ بە ناچاری وەک “کۆیلە” لەژێر دەسەڵاتی ناڕەوای شۆڤنیزمی فارس دا  درێژە بەژیان بدەن.

  ولاتی ئێران لە زۆربەی نزیك بە تەواوی مێژووی هاوچەرخی خۆیدا، بە شێوەی دەسەڵاتی ناوەندی سەرەڕۆ و پاوانخواز بە رێوە چووە و نەتەوەی فارس خاوەنی هەموو ئیمكانات و سەرمایە و دەسەڵاتێك بووە و بە شێوازی  جۆراوجۆر نەتەوەكانی دیكەی ئێرانی چەوساندونەتەوە و بە پێی یاساكانی (رابردوو و ئێستای) دەسەڵاتدارانی شوڤینیستی ئێرانی، نەتەوەكانی غەیرە فارس وەكوو نەتەوە بە فەرمیی نەناسراون وخاوەنی هیچ ماف و ئیمتیازێكی نەتەوایەتی نین.

هێندێك كەس ولایەنی شوڤێنیستی ئێرانی دەڵێن: لە ئێرانێكی دێموكراتیكدا ئەگەر رێزلە مافی مرۆڤ بگیردرێ‌ و هەموو تاكێك خاوەنی “مافی یەكسانی هاووڵاتی” بێ‌،” ئەقوامی ئێرانی” بە مافەكانیان دەگەن،بەم چەشنە شوناس و مافی نەتەوە ستەملێكراوەكان تا ئاستی ماف و شوناسی “قەومی” كەم و بچووك دەكەنەوە و مافی مرۆڤ سنووردار دەكەن بە مافی تاكە كەسی و مافی نەتەوایەتی لە چوارچێوەی پێناسەی مافی مرۆڤ دێننە دەر، مەبەستی ئەو کەس ولایەنانەش لە باشترین حاڵەتدا سەپاندنی ناسیونالیزمی مەزنیخوازی فارسە  لە بیچم و فورمێكی دیكەدا، لەراستیدا لە وڵاتێكی فرە نەتەوەی وەك ئێران كە كێشەی شوناسە جیاوازەكان بە چارەسەر نەكراوی ماوەتەوە، دێمۆكراسی” بە بێ‌ دابەشكردنی سەروەری و دەسەڵات”لە باشترین حاڵەتدا بەرهەمهێنەری”دیكتاتۆری زۆرینەیە” و نەتەوە ستەملێكراوەكانی ئێران ئامادە نین بۆ دێموكراسییەكی رووت و سادەی لیبراڵی بەستراوە بە ڕەوایی تاكەكەسی چاوپۆشی لە مافە نەتەوایەتییەكانیان بكەن.

دیارە نەتەوە و كەمینە ستەملێکراوەکانی ئێران ئەمڕۆكە زیاتر لە رابردوو وشیاریی سیاسی و هەستی نەتەوایەتیان بەرزبۆتەوە و بە تاقیكردنەوە بۆیان دەركەوتووە کە  لە وڵاتێکی ئاڵۆز و فرەچەشنی وەک ئێراندا  كێشە و پرسە گرینگەكانی نەتەوەكان بە دەوڵەتێكی تاك پێكهاتە و یەكدەست چارەسەر ناكرێن، چونكە سروشتی  دەوڵەت ـ نەتەوەی تاک پێکهاتە و نێوەندگەرا بەرهەمهێنەری توتالیتاریزمە كە ناتەبایی بنچینەیی لەگەڵ فرەچەشنی و مافی نەتەوە و کەمینە ستەملێکراوەکان دا هەیە، هەروەها  ئەو ڕاستییەشیان بۆ دەرکەوتووە کەیەكێك لە كێشە سەرەكییەكانی وڵاتی ئێران ،کیشەی  نەگۆڕینی دەسەلاتی شۆڤێنیزمی فارسە كە بۆتە ماكە و مەیدانی توندوتیژی و زەبروزەنگ و كودەتا و جەنگ. پرسی ئایین و ئایینزا كێشەی سەرەكیی گەلانی ئێران نیە، بەڵكوو ئەوە “مەسەلەی نەتەوایەتییە كە بڕبڕەی پشتی كێشەی پێكەوە ژیانی كۆمەڵگای ئێرانە” و هەتا ئەو كێشەیە بە شێوەی دادپەروەرانە و دێموكراتیک  چارەسەر نەكرێ‌ ئەو وڵاتە ڕووی ئاشتی و ئاسوودەیی بە خۆیەوە نابینێ .  

حوسێن نازدار

2017-09-10

 

ئاگاداریەان
مەلا حەسەن شیوەسەڵی
مەلا محەممەد جوانڕۆیی
ئارشیو