ئێمان و ئەخلاق و ئیرادە ، براتان مەلا برایمی مەجید پور

 بەناوی خوای دڵاواو دلۆڤان

بۆ ئەنجام دانی هەر کردەوەیەک دەبێی مرۆڤ بڕوای بەشتەکە هەبێو بڕیاریش بدا ئەنجامی بداو ئوسول و پرسیپەکانیش بپارێزی کە ئەوە پێی دەکوترێێ ئەخلاق .

mela-braym-mejidpur-0

مەلا برایم مەجیدپوور

بەرزترین ئەخلاقی مرۆڤ خەڵکی و خاکی بونیەتی ،قیزەونترین خدەی مرۆڤ کە دەیخاتە ناو بازنەی حەیوانێکی دڕندە ، تەکەبرو بەناهەق خـۆ بەزلزانیو خەڵک بەکەم گرتنە. ئەوخەسلەتە وات لێدەکا هەرچی ئەو داوا ناڕەوایەی تۆ نەسەلمێنێ ئامبازی بێو بتەوێی خۆی بەسەردا بسەپێنێ. بـۆ رزگار بون لەمەترسی ئەو خەسڵەتە شومـو حەیوانیە ئیمانو ئیرادە پیویستە. بە جێیە کورت بەسەرهاتی(هود )و قەومەکەیتان بۆ بگێڕمەوە. خوالەسوڕەی فوسیلەت ئایەتەکانی ١٥ و ١٦ دا فەرمویە : { هۆزی عاد بەناڕەوا لەو سەر زەویە خۆیان بەزلتر زانی و دەیانکوت: کوا ؟ کێیە لە ئێمە بەهێزترە ؟ لەبیریان چوبو ئەوخوایەی ئەوانی چێکردوە زۆرلەوان بەهێزترە ؟ هەربۆیە بە نیشانەکانی خوا بروایان نەکرد .ئەوسا ئێمە ڕەشەبایەکی بەهێزمان لە ڕۆژە شومەکاندا ناردە سەریان ئاداری لەسەر پاداری نەهێشتن و ئازاری ئابڕوبەرانەی ئەم جیهانەی پێی چێشتن، بێگومان ئازاروزەبونی ئەولاشیان زۆرلەوە زیاترەوکەسیش بەهانایانەوە یانە } هۆزی عاد لە خۆبایی بون وخۆیان بەگەورەتر زانیو لایان وابو لە وان بەهێزتربونی نیە، هیچ هێزێک دەروەستیان نایە. ئەو بێی ئیمانیو بێی ئیرادەییو بێی ئەخلاقیە لەڕاستە ڕێی هەتڵەی کردنوخواش بەپەستی وزەلیلی لەناوی بردن.

ئەوەی هۆزی عاد ئیدیعایان دەکردو هەوڵێان بۆدەداو خۆیان وهەمو شتێکیان لەو بیرە قێزەونەدا لەدەستدا ئـەوڕۆکەش هێندێک نـەتـەوەی دەسڵاتداری سەردەست ئەو خەیاڵە خولیای کردون ،ئەسپی سەرکێشی مەزنی خوازی هەڵێگرتون، هـەڵیان دەدێـری وەک زۆری تـریشی هەڵداشتون. دور ناڕۆم بۆ وێـنە شای ئێران خـولیای بون بـە ژاندارمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بـو، دیتمان چۆن کەوتە بـەر لـەقەو لـوشکی ئەو ئەسپە سەرکێشەولە هیچ کوێی خۆی نەدەگرتەوەو جێگە قەبرێکی دەست نەدەکەوت! کۆماری ئاخوندەکانیش خەونی ئیمپڕاتۆری ئێران لە ژێر چەتری ئیسلام دا دەبینن ، بێگومان ئاکامیان هەروەک ئەوانە دەبێی کە بەو خەونوخەیاڵانەوە بەسەرشۆڕی تێداچون .سەدام حـوسێن خـولیای ڕێبەری دنیای عەڕەب بو،نەک هێچی بۆنەکرا بەڵکو بەزیندویی لەناو قەبرداخۆی حەشار دابوو.بە ناحەزترین شێوە سەروماڵی تێداچوو،بووبە جینایەتکارێکی مێژوویی. بەکورتی من دڵنیام داگیر کەرانی کوردستان بـەفـارسوعـەڕەبـو تـورکەوە ( دیـارە مـەبەستم حکومەتەکانیانە ) لـەو سەرئەنجامە نیزیک بونەوە،ئەوەیان بەسەردێی کەبەسەر دیکتاتۆرەکانی پێش خۆیان هاتوە و لە مێژویەکی پڕ لەتاوان و جینایەت زیاتر هیچیان پێنەبڕاوە.ئەوانەی باسم کردن و زۆریتریش بەکەڵکترین دەرسی مێژون هەرکەس لێیان فێر نەبوبێی چارەنوسی هەروەک ئەوان دەبێی و هیچی پێنەبڕاوە.

لێرەداچونکە من خۆم ڕۆڵەی گەلێکی بەشخوراوی زێد داگیر کراوی، لە ماڵی خۆیدا بەند کراوی، لە هەمو بەهاکانی مرۆڤ بێبەش کراوم، گیرۆدەی دەستی بەناو موسوڵمانانم ،کاتەکەش لە ڕوانگەی ئیسلامەوە پیرۆزترین مانگی ساڵەو ،پڕ بەهاترین قانونی چۆن ژیانی موسوڵمانان کە قورئانە لەودا دەست بەناردنی کراوە .پاراستنی مافو ئازادی نیشتمان کۆڵەکەی برواوئیرادەو ئیمانوئەخلاقی مرۆڤەکانە .ڕودەکەمەموسوڵمانان بەگشتیو مامۆستایانی ئایینی بەتایبەتی کە زۆرینەی گەلەکەمانن ودەڵێم: فەلسەفەی ڕۆژوو تاعەتوعیبادەتو پاککردنەوەی دڵو دەرون، خۆڕاهێنان وئامادەیی وبەرچاو ڕونیە بۆ دیتن و بەرنگار بونەوەی زوڵم زۆرداریو ناعەداڵەتیەکانە . زوڵـم قێزەونترین کـردەوەیەو زاڵـمیش پـەستتریـن و جینایەتکارترینی مرڤەکانەو دەعبایەکی دڕندەو گەندەخۆری کۆمەڵگایە وتەنیا شکڵەکەی ئینسانە، بەرەنگاری ئەو ڕەموزنە خوێنمژانە ئـەرکی سەرەکی وواجبی عەینیوگرینگترلە نوێژوڕۆژوانە.زالم لەپێشدا دوژمنی خواو دوایەش دوژمنی کۆمەڵگای مرۆڤەکانە . هەرکەس خاوەنی ئیمانو ئیرادەو ئەخلاق بێی ئەرکی ویژدانی وئایینی وئینسانیەتی بەقەدەر تواناو زانستی خۆی بەرەنگاری ئەودیاردە شومونگریسە ببێتەوە. دەبێی دەرکی ئەوە بکەین کە بەرپرسیاریەتی خواوخەڵکمان لەسەرشانە،ئەوەی بەجێی نا هێنێ بەدڵنیایەوە قەرزدارە لەکردەوەکەی پـەشیمانە . بـەو نیازەو بـە بە جێگەیاندنی ئەو ئەرکو ڕاسپاردانەوە ڕەمەزان مانگی خێرو بەرەکت و لێبوردەییوچاکەوئیحسانو پێویستیەکی ویژدانی ومرڤانەی موسوڵمانانە. ئەوەی تەنیا نانو ئاوی نەخواردوەوهیچکام لەوئەرکوڕاسپاردانەی ئەنجام نەداوە ،لە بەرانبەرزوڵمو زاڵماندا چاوی قوچاندوەوخۆی بواردوە، نەک بەو ڕۆژوە خێری نەکردوە بـەڵکو تـاوانبارەو دۆڕاوەو قـەرزداری خواو مرۆڤەکانە.

ڕۆژوەوان وەک جوتیارێکی زەحمەتکێش وایە،ساڵێ جارێک زەویەکەی شێوو،وەردو، سێ گاسنە دەکا، دەیچێنێ ،ئاوی دەدا، دەدروێتەوەو گیرەی دەکا ،هەڵیداوێ ،خەرمان سوردەبێی، باڵەکەوی دەکا، سەرئەنجام بژیوی ساڵێکی بنەمالەی پیی پەزمەندە دەکا . ڕۆژوە وانیش دەبێی ئەو مانگە عیبادەتە بکاتە قوتی ڕوحی وهێزو توانای بەردەوامی لە چاکە و دوری لەخراپەولەو ڕێگە پڕ لەخێرو بێرە لانەدا تا دەگاتەوە وەرزێکیتر .ئەگینا بە لەبیربردنەوەی ناوەرۆکو مەبەستی ڕۆژو ئـەوەی کردوشیەتی لە دەستی داوەو ڕەنج بەخەسارەو خێری نەکردوەو لەسەریشی قەرزداە.

 بە باوەڕی من بۆ موسوڵمانان و غەیری ئەوانیش ئەو بەسەرهـات وشێوەی خەبات و ئیمانو ئیرادەی پێغەمبەرانو گەورەپیاوو زانـایـان گەنجینەیەکی لیواو لێوە لە ئەزمـونـو خەبـات دژی زاڵمو زۆردارانە. فێربونیان واجبێکی شەرعیومەنتیقی وئەقڵ پەسندو پربەهرەیە هەر کەس کەڵکیان لیوەر نەگرێی نەزانە.با ئێمە چاکەمان لە بەرنەفسی خۆی پێباش بێی ، نەک لەبەر ئەوەی کێی کتویەتی و کێی کردویەتی و ئیکامە ئایین وئیدەکانە.دیسانیش دەلێم زوڵموزاڵم مەترسیدارترین دوژمنی مرۆڤایەتین بەرەو ڕوو بونەوەشیان ئەرکی ئایینی و ئینسانی و ئەخلاقی سەرجەم مرۆڤەکانە . دڵنیام ئەوەی هەستی ئینسانی هەبێو بەقەدەر توانای خۆی بۆیکرابێو خۆی بواردبێی پەستترینی زاڵمە کانە، چونکە خراپترین زاڵم ئەو کەسەیە زوڵم لەخۆی دەکا.

ڕەمەزان بەهیز کردنی ئیرادەیە بە ئوسلوبێکی زانستی و ڕاهێنانە بۆ خۆڕاگری لە گواستنەوە لە خۆشیان ڕا بۆ ناخۆشیەکان، لە هاتنە پێشی کاری قورسوگران. ڕۆژوی بەتەواوی ماناوپەسند کراوی لایخوائەوەیە: لە درۆو،غەیبەتو، بۆختانو، نەمامیو،تێڕوانینی قەدەغە کراو،گرانفرۆشی وبەگشتی بەهیچ کام لە ئەندامەکانی لەشت زیان لەخۆت وخەڵک نەدەی، ئەو خۆڕاگریەش ببێتە مەلەکەیەک لە دڵو دەرونتدا هەرگیز لە بیریان نەکەی، ئەوکاتەیە کە ئەرکی خۆت بەجێی هێناوە نیشانەکەت پێکاوە و پاشەکەوتێکی زۆریشت بۆ دوا ڕۆژت وە سەریەک ناوە. ئەگەر بەو نیازو بەو ئیرادەیە وبەوهەمو تایبەتمەندیانەوە ڕۆژوت نەگرتبێ دڵنیابە لەناوەکەی زیاتر هیچت پێنەڕاوەو ناوەرۆکەکەیت سوکوهاسان لەدەست داوە.

هیوادارم بگەینە ئەوحاندە لەزانست ومەنتیق کە بتوانین ئەو ئەزمونە بەنرخانە بکەینە دەسمایەو ئامرازی وەدێهێنانی عەداڵەتو داد پەروەریو بەڕەنگو نەژادو شێوە بیر کردنەوەی جیاوازیشەوە دەست لەناو دەست کۆمەڵگایەکی پڕ لەئاوەدانیو بەختەوەری بۆخۆمان ونەوەکانمان دروست بکەین،کارە چاکەکان بەبیانوی ئەوە ئی فڵانە دینە و فیسارە ئایینو ئیدە دایانهێناوە تەرک نەکەین. وازلەو ویشکە دەمارگژیانە بێنین وکام تۆو چاکو پاکە ئیهەر ئیدەو ئایینێک بێی لـە زەویەکەی خـۆمان بیچێنین و بـۆ بـەختەوەری گەلەکەمان وەبەری بێنین.

داواکارم لە خوا هۆی چاکە وخزمتکردنی نەتەوەکەمان لە پێشداو دوایە مرۆڤەکانمان بۆ بڕەخسێنێ، ئەو تۆوە باشەی لە ڕەمەزاندا چاندومانە بۆ دوا ڕۆژمان وەبەر بێنێ.

 براتان مەلا برایمی مەجید پور ٢٨ ڕەمەزانی ١٤٣٩ کۆچی

 

ئاگاداریەان
مەلا حەسەن شیوەسەڵی
مەلا محەممەد جوانڕۆیی
ئارشیو