ئه‌بولقاسم لاهووتی و کوردستان و تاجیکستان، سەعی سەقزی

 کاک (ره‌حمان بێساران) دۆستی فه‌یسبووکی و پیش فه‌یسبووکیم، له‌ فه‌یسبووکه‌که‌یدا به‌و جۆره‌ی نووسیوه‌: 


 

ئایا ئه‌تانزانی یه‌که‌مین وه‌رگێڕاوی سورودی ئه‌نترناسیوناڵ بۆ سه‌ر زمانی فارسی خه‌ڵکی کرماشانه‌؟ ئایا ئه‌تانزانی سورودی نه‌ته‌وه‌ئی تاجیکستان هه‌ر ئه‌و نووسیویه‌؟ – ابولقاسمی لاهووتی  1885 – 1957

به‌ڕێز مام سه‌ردار، زۆر که‌س هه‌ن که‌ کورد نین و خزمه‌ت به‌ کورد و خه‌ڵکی کوردستان ئه‌که‌ن. ئه‌وه‌ ده‌بی بۆ ئێمه‌ شانازی بێت که‌ هاونیشتمانیێکی ئێمه‌ بێته‌ کۆڵه‌که‌ بۆ خه‌ڵکانی تر. Rahman Besaran

**

هیوادارم له‌ چه‌ن رۆژی داهاتوودا چه‌ن دێڕێ سه‌باره‌ت به‌ لاهوتی ئاماده‌ که‌م.  Said Qayshi

**

 

ئه‌وه‌ی تۆزێ فارسی بزانێ و سه‌ری کێشابێته‌ ناو هۆنراوه‌ی فارسییه‌وه‌، ناوی (ئه‌بولقاسم لاهووتی و هۆنراوه‌ فارسییه‌ به‌ پێزه‌کانی و بیروباوه‌ڕی لاهووتی که‌ دۆستی هه‌ژار و نه‌دار، کرێکار و جووتیار و ره‌نجده‌رانی کۆمه‌ڵگا‌‌) بووه‌، هه‌ست پێئه‌کات!

 جگه‌ له‌و پێناسه‌ که‌ به‌ کورتی ئاماژه‌ی پێکرا، لاهووتی له‌ پێناو ئه‌و بیروباوه‌ڕه‌یدا تێکۆشاوه،‌ هه‌ر به‌و هۆیه‌ دووچاری ده‌ربه‌ده‌ری و ئاواره‌ی بووه، بێبه‌ش بووه‌ له‌ دیداری باوک و دایک و خوشک و برا و له‌ کۆتاییدا له‌ ئاواره‌ییا سه‌ری ناوه‌ته‌وه‌!

 لاهووتی کرماشانییه‌، ‌کرماشان وه‌ک ناوچه‌ و زمانی ناوچه‌یی سه‌ر به‌ کۆمه‌ڵگای کوردستان و زمانی کوردییه‌‌.

 

هه‌ر وه‌ک کاک ره‌حمان نووسییه‌تی:

{لاهووتی (سورودی ئه‌نترناسیوناڵی کرده‌ به‌ فارسی) و

(سورودی نه‌ته‌وه‌ئی بۆ تاجیکستان)یش داناوه‌.

 

له‌گه‌ڵ رێز بۆ ئه‌و کارانه‌ی‌، به‌داخه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ کۆمه‌ڵگاکه‌ی خۆی که‌ کۆمه‌ڵگایه‌کی (ژێرده‌سته) بووه‌ و ژێرده‌سته‌یه‌ وه‌ک تاکێکی ئه‌و کۆمه‌ڵگا، هه‌روه‌ها وه‌ک تاکێکی (رووناکبیر و رووناکبیرێکی سیاسی) هه‌ستی به‌ به‌رپرسایه‌تی نه‌کردوه و بایه‌خی به‌و ژیانه‌ ناهه‌مواره‌ی گه‌له‌که‌ی نه‌داوه‌‌!

له‌و بوره‌دا، ئه‌بێ هه‌ر لاهووتی ببه‌ینه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌؟

ئه‌و بێ هه‌ستی و بێ هه‌ڵوێستییه‌ی لاهووتی‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ کۆمه‌ڵگای کوردی که‌ تاکه‌کانی (خۆیی) وه‌ها په‌روه‌رده‌ نه‌کرده‌ که‌ بڕوای به‌ (که‌سایه‌تی) خۆی ببێ!

ئه‌گه‌ر بێژم ئێمه‌ خۆمان به‌ فه‌رهه‌نگی ژێرده‌سته‌یی په‌روه‌رده‌ کرده‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا خۆمان به‌ رابه‌ر و … ئه‌زانین و ئاگامان له‌وه‌ نییه‌ که‌ (کۆیله‌)ین و له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندی کۆیله‌چییه‌کانماندا تێئه‌کۆشین، پێموانییه‌ بێئه‌ده‌بیم کردبێ‌!

با بۆ هه‌ستکردن به‌ ده‌سکه‌وتی ئه‌و په‌روه‌رده‌ زیانبه‌ خشه‌ کۆیله‌ییه‌ له‌و هۆنراوه‌ی لاهووتی بڕوانین:

 

تلخ بد، تلخ، زندگانی من

دوره‌ کودکی، جوانی من    

پدری پیر و مادری بیمار

خواهرانی صغیر و من بیکار                 

یک برادر شفیق و خوب و نجیب

خادم یک بزرگوار طبیب 

حافظ الصحه‌ مرد دانشمند

(کشت او را محیط جهل پسند)        

آن برادر هنوز هم زنده‌ است

هوشم از هجر او پراکنده‌ است          

او‌ کنون  یک پزشک پر خرد است

حکمتش بهر مردمان مدد است

بی نوایان سپاسدار وی اند

رنجبرها رفیق و یار وی اند

زر بر چشم او چو خاک بود

روحش آینه‌وار پاک بود

تنگدستی خود به‌ یادش هست

میدهد ز آن به‌ تنگدستان دست

دیگری بود اهل کار و هنر

مسگر، آهنگر و سپس زرگر

بعد از آن در ره‌ وطن سرباز

عاقبت افسری جری، ممتاز

ضد (سمکو)* به‌ راه‌ میهن خویش

در سر صف چو حمله‌ برد پیش

تیر یک خائن وطن از پشت

در گذشتن ز نهری او را کشت

جسم او در میان رود افتاد

روشن به‌ تیره‌ خاک نداد

گوهر کار بد به‌ دریا رفت

حیف اما از کف ما رفت

من (چو آن هفت تن) ز کرمانشاه‌

تا به‌ تهران پیاده‌ رفتم راه‌

کفش در پا، به‌ سر کلاه‌ نبود

همسفر غیر اشک و آه‌ نبود

روی به‌ آب دیده‌ می شستم

(این قسمت ناقص است)*

بخت صد حیف، دور بد ز آنجا

دیو بد حکمران کشور ما

در چنان روزها که‌ ما سه‌ پسر

کرده‌ بودیم بهر رزق سفر

مرد فردوس خسته‌ در خانه‌

مریم اند پناه‌ بیگانه‌

مادرم در فراق زنده‌ نماند

پدرم از گرسنگی جان داد

بی پسرها، به‌ پول مردم شهر

دفن شد آن ستم کشیده‌ دهر

در کف من به‌ غیر از باد نماند

نفس گرم و روح شاد نماند

باز گفتم اگر برادر نیست

پدر و مادر و خواهر نیست

خلق محبوب و نامدارم هست

خدمتش را نمی دهم از دست

فکر این است هر زمان، هر سو

که‌ شود بخت هموطن با او

سبب او شد که‌ زنده‌ ماندم من

راه‌ خلق را رونده‌ ماندم من ….

**

مسکو 1947

* – اسماعل سیمیتق، یاغی شکاک، کتاب شهر شعر لاهوتی ، ص 253

 

تێبینی: ئه‌و به‌شه‌ له‌ هۆنراوه‌که‌ ناته‌واوه‌ و من به‌و جۆره‌م نووسیوه‌: (این قسمت ناقص است)

 

سه‌عی سه‌قزی

  20/6/2018

qayshi@yahoo.com

نەمر شێرکۆ بێکەس بۆ قاسملوو
مەلا حەسەن شیوەسەڵی
مەلا محەممەد جوانڕۆیی
کاتالۆگ