کوردی ڕۆژئاوا بەرامبەر بەئێران، گۆران هەڵەبجەیی

گەر ئاوڕێک لەمیژووی سیاسەتی ئەمریکا لەجیهاندا بدەینەوە بۆمان دەردەکەویت کە بەردەوام بەپێی بەرژەوەندی، پەیوەندیەکانی خۆی لەگەڵ جیهانی دەرەوەدا ڕێکخستووە،


واتە بەو لۆژیکەی [چەرچڵ] کاری کردووە کە دەڵێت{نەدۆست نەدوژمنی نەگۆڕمان هەیە، بەڵکو بەرژەوەندی نەگۆڕمان هەیە}.

 

هەر بەپێی هەمان میتۆد، دەبین لەڕابردودا ئەم وڵاتە زلهێزە پاش ئەوەی کاری پێیان نەماوە پشتی لەچەندین [دۆستی] ی خۆی کردوەو گورگان خواردی کردون. لەم ڕووەوە تەنها دو نمونە دەخەمە بەرچاو، یەکێکیان چارەنووسی شای ئێرانە کە پاش لەدەستدانی دەسەڵاتەکەی‌و گیرسانەوەی لەئەمەریکا ،ڕێگەی مانەوەی لەو وڵاتە پێنەدرا ،بەڕادەیەک ئەمریکا ئامادە نەبوو قەرەوێڵەیەکی لەخەستەخانەیەکی وڵاتەکە پێ ڕەوا ببینێت بۆ چارەسەری نەخۆشیەکەی‌و هەر بەو حاڵەتەوە لەخەستەخانە دەریانپەڕاندو سواری فڕۆکەیان کرد بۆ میسر، لەئاکامدا لەقاهرە لە خەفەتدا گیانی سپارد..

 

نمونەیەکی دیکە گروپە مجاهیدەکان‌و تالیبانی ئەفغانستانە کە ئەمریکا بۆ دژایەتی‌و لادانی دەسەڵاتەکەی نەجیبو ڵا هەموو جۆرە هاوکاریەکی سەربازی‌و دارایی پێشکەشکردن . پاشان هەر خودی ئەمریکا دەمێک زانی کە تالیبان بووەتە داڵدەرەی بنلادن، وە بنلادن‌و خودی تالیبانیش بوونەتە مەترسی و زیانبەخش بۆ ئەمەریکا، ئەوەبوو بەئۆپەراسێۆنێکی سەربازی لەدەسەڵات لایدان.[پاشان بنلادنیشی لەپاکستان کووشت].

 هەرچیش پەیوەندی بەکوردو ئەمەریکاوە هەیە، مێژوی ڕوداوەکان دەیسەلمێنن کە ئەمەریکا بەهەمان ئەقڵیەت ڕەفتاری لەگەڵ کورددا کردوە. لەهەر کاتێکدا پێویستی بەکورد بوبێت بەکاری هێناوە، دەمێکیش کاری پێی نەمابێت پشتگویی خستووە یا دژی خواستەکانی وەستاوەتەوە، تەنانەت لەکاتە هەستیارەکاندا کوردی بەتەنها بەجێهێشتووە. مەسەلەی مافی نەتەوەیی، چەوساندنەوەو جینۆسایدی گەلی کورد هەرگیز ئەمریکای نەبزواندوەو هیچ گرنگی نەبووە لەسیاسەتی دەرەوەیاندا، کە بێگومان ئاگاداری هەموو ئەو کارەساتانە بووە کە بەسەر کورددا هاتون.

 لەنسکۆی[74 ]وە بگرە تا هەڵەبجەو ئەنفال و ڕاپەڕینی [91] وە تا دەگاتە دەرئەنجامەکانی ڕیفراندۆم ، لە هەموو ئەمانەدا ئەمەریکا بە ڕاستەخۆ یا ناڕاستەو خۆ ڕۆڵی هەبووە تێیاندا و بگرە زۆر جار ڕۆڵی یەکلایی کەرەوەی دژ بە کورد وازی کردوە.

لەداوی پەیدابوونی داعش‌و کۆنترۆڵکردنی پانتاییەکی زۆر لەخاکی عێراق‌و سوریا، تاکە هێز کە توانی بەرەنگاری ئەو دڕندە تەرۆریستانە ببێتەوە پێشمەرگەو شەڕڤانان بون. هەر بۆیە ئەمریکا پشتی بەو دوو هێزە بەست، بەتایبەتی بەشەڕڤانان، وە بۆ ئەو مەبەستەش پڕچەکی کردن.

لەئاکامدا بەهۆی لێهاتوی‌و ئازایەتی ئەو هیزانەوە پارسەنگی جەنگ لەبەرژەوەندی پێشمەرگەو شەڕڤانان شکایەوەو لە هەردولا داعش تارادەیەکی بەرچاو لاواز بو.

ئێستا کە ترسی داعش لەدەڤەرەکە تا ڕێژەیەکی زۆر نەماوە، ئیدی پێدەچیت ئەمەریکا کاری بەکورد نەمابێت، بەتایبەتی لەڕۆژئاوای کوردستان‌و بەدوای حساباتێکی تردا بگەڕێت.

 ئەمەریکاو وڵاتانی ڕۆژئاواش باش لایان ڕوونە، تاکە هێزی سیاسی‌و سەربازی خاوەن دیسپلین‌و تێڕوانینێکی مەدەنی، عەلمانی، دیموکراتی لەدەڤەرکەدا، کوردەکانی ڕۆژئاوان. هەر ئەوانن کە دەتوانن سیستەمێکی شارستانی دور لەکاریگەری ئیسلام بەڕێوەبەرن.

لێ پێدەچیت ئەجنداو حساباتی ئەمریکا بەجۆرێکی تربێت‌و ئەو مەسەلانە بەلایەوە زۆر گرنگ نەبن .

 پلانەکانی ئەمەریکا دژ بەئێران‌و ڕۆڵی کورد تێیدا:ئەمەریکا گەشتوەتە ئەو قەناعەتەی گەر بەخێرایی چارەسەرێک بۆ هەڵکشان بەرفراوانبوون و کاریگەری ئێران لەدەڤەرەکەدا نەدۆزرێتەوە ئەوە لەئایندەدا دەبێتە مەترسیەکی مەزن کە پێدەچێت لەکۆنترۆڵ دەربچێت‌و چارەسەر ئەستەمبێت.

لەئێستادا ئێران کۆنترۆڵی عێراق[بەکوردستانەوە]، سوریا ،لوبنان،یەمەنی کردوەو سوپای پاسداران و بەرپرسانیان تەڕاتێن لەم وڵاتانەدا دەکەن. هاوکات بووەتە مەترسیش بۆ سەر ئیسرائیل کە هاوپەیمانێکی مێژینەی ئەمەریکایە.

ئەو ڕاکێتانەی ماوەیەک لەمەوبەر ئاراستەی جۆلانی بەری ئیسرائیل کران، لەدەست‌و کردەوەی ئیران دوور نەبوون.

 بەکورتی ئێران گەشتووەتە ئاستێک کە منافەسەی ئەمریکا دەکات لەدەڤەرەکەدا، ئەمریکاش هەرگیز قەبوڵی نیە هیچ هێزێک منافەسەی بکات یا بەرژەوەندیەکانی بخاتە مەترسیەوەو ڕێگری لەپلانەکانی بکات، بۆیە باشترین چارەسەر، خستنی یا لاوازکردنی ڕژێمی ئێرانە. بۆ ئەم مەبەستەش زەمینەسازی گەرەکە، زەمینەسازی ئابووری سیاسی سەربازی‌و تاد.

لەڕوی سیاسیەوە، هەڵوەشاندنەوەی ڕێکەوتننامەی ناوەکی، گەمارۆی دیبلۆماسی، هەنگاوە سەرەتاییەکانی ئەمەریکان دەرهەق بەڕژێمی ئیران. لەڕوی ئابوریشەوە لەبایکۆتی ئابوری‌و کشانەوەی چەندین کۆمپانیاو لقی بانکی جیهانی، نەکڕینی نەوتی ئێرانی لەلایەن زۆر وڵاتەوە خۆی دەبینێەوە ،هاوکات کارکردن بۆ پتر دابەزاندنی بەهای تمەنی ئێرانی، ڕێگەیەکی دیکەیە کە ئەمەریکا کاری لەسەر دەکات. کاریگەری ئەم هەنگاوانە بەسیمای دەسەڵاتی ئێرانەوە بەڕونی بەدیار کەوتون.

 سەبارەت بەگورەزی سەربازی کە پێدەچێت دوا بژاردەی ئەمریکا بیت بۆ کەنارخستنی ئێران ، پیێوستی بە ڕەزامەندنی وڵاتانی دراوسێیی ئیران هەیە ،تا لە ڕووی لۆجستیەوە هاوکاری ئەمەریکابن.یەکێک لەو وڵاتانەی بۆ ئەو مەبەستەی ئەمەریکا گرنگەو پێوستی پێیەتی ، تورکیایە ،ئەوەیش بە هۆی هەڵکەوتەی تورکیا ،هاوکات بەهۆی ئەندامیەتی لە ناتۆدا و پاشانیش بوونی قاعیدەی [ئینجرلیک] لەسەر خاکی تورکیادا کە بۆ ئەمەریکا زۆر زۆر گرنگە .

 بەهۆی ساردی پەیوەندی نێوان تورکیاو ئەمەریکا لەئێستادا، هاوکات بەهۆی ئەزموونی شکستی ئەمریکا لەڕابردودا لەدەمی خۆئامادەکردن بۆ لێدانی سەددامدا کە پەرلەمانی تورکیا ڕێگەی نەدا بەگواستنەوەی کەرەستەی جەنگ بەنێو وڵاتەکەیاندا، جا پێدەچێت ئەم پلانانەی ئەمەریکا بە ئاسانی سەرنەگرن. تەنها لە حاڵەتێکدا نەبێت کە دەسکەوتێکی ستراتیجی بۆ تورکیا مەیسەر ببێت. ئەو دەسکەوتەش لەئەمڕۆدا لەدەرپەڕاندنی سوپای سوریای دیموکرات یا شەڕڤانانی [پە یەدە]دا خۆی دەبینێتەوە، بەدیاریکراویش لەشاروشارۆچکەکانی نزیک بەسنوری تورکیا، لەنێویاندا باژێڕی مەنبەج کە لەئێستادا قسەوباسی گەرمی لەسەرە. پێدەچێت ئەمریکاش لەم ڕوەوە نەرمی بنوێنیت‌و بۆ ڕازی کردنی تورکیا ومساوەمە لەسەر حسابی کوردەکان بکات.

لەئێستادا تورکیا گرنگترە له‌کورد بۆ ئەمەریکا، بەتایبەتیش کە پێشتر ئاماژەم پێدا مەترسی داعش لەئارادا نەماوە.

کەواتە بەدووری نازانم ئەمەریکا ،کورد بکاتە قوربانی بەرژەوەندیەکانی.

 بۆ ئەم مەبەستەش پێدەچێت ڕێکەوتنێک لەگەڵ تورکیادا بکات کە من ناوی دەنێم [ کورد بەرامبەر بەئێران] ئەمەش هاوشێوەی ئەو ڕیکەوتنەی لەنێوان ڕژێمی سەدام‌و نەتەوەیەکگرتوەکاندا هاتە ئاراوە بەنیوی [ نەوت بەرامبەر بەخۆراک].

ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ئەمەریکا ڕێگە بەسوپای تورکیا بدات تا ئەو شوێنانە داگیر بکات لەڕۆژئاوا کە لەنەخشەیدایە. لەبەرامبەردا تورکیا ڕێگە بەئەمەریکا بدات تا بنکەی سەربازی ئەنجەرلیک‌و خاکی تورکیا بۆ ئۆپەراسیۆنی سەربازی دژ بە ئێران بەکار بهێنێت.

مادام بزوێنەرو داینەمۆی زۆربەی پەیوەندیەکان، بەرژەوندیە، کەواتە لەسیاسەتدا هیچ شتێک مەحاڵ نیە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هیوادارم ئەو سیناریۆیە ڕوونەدات.

 

سەرچاوە: ئاوێنە

 

نوێترین بابەت و هەواڵ
ئارشیو