نەتەوەخوازیی کورد لە نێوان تانە و توانجی خوێندەواری خۆیی و رق و بێزاریی داگیرکەرانی کوردستاندا. ئەیووب ئەیووب زادە

لە رۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبوونی کۆمەڵەی ژێکاف، بە مانای دەسپێکی سەرەتایەتی گرینگ لە مێژووی بزاڤی رزگارییخوزانەی کورد دێتە هەژمار.

ayub_ayub_zade17

هاتنە مەیدانی ژێکاف نیشانەی ئەوپەڕی هۆشیاریی نەتەوەیی و پێگەیشتنی رۆڵی دەستەی نوێی خوێندەواری کورد بوو، لە خەباتی ناسیۆنالیستیی نەتەوەی کورددا.

بەڵام بیر و رێبازی ژێکاف، ئەگەر لە لایەک دەربڕی هۆشیاریی نەتەوەیی و نوخبەی روناکبیری چاوکراوەی کوردی دەگەیاند، لە هەمانکاتیشدا لەدایکبوونیشی بە مانای وەڵامدانەوە بە پێویستییەکانی ناو هەناوی کۆمەڵی کوردەواریین.

داماڵینی کۆت و میلی دیلێیتی، گەیشتن بە رزگاریی و ئازادیی نەتەوەیی و ساخکردنەوەی سەروەریی سیاسی و بنیاتنانی کیانێکی نەتەوەیی، لە زوومرەی وەڵامدانەوە بەو پێویستییانە بوو. هەربۆیەش؛ کاتێک لە بیر و رێبازی ژێکاف دەڕوانین، بەدەسەڵات گەیاندنی نەتەوە و رزگارکردنی کوردستان لە دەسەڵاتی داگیرکەرانەی تاران و کارکردن لەسەر ئەو سیمبول و بەها نەتەوەییانەی کە ئایدیای نەتەوەخوازیی دەیانورووژێنێ، ژێرخانی فیکری و سیاسیی ژێکافی پێ پێناسە دەکرا.

پۆلێک لاوی هۆشیاری تازە پێگەیشتووی شاریی، لە دۆخێکی ئاڵۆز و چارەنووسسازدا، کار لەسەر پڕۆژە و کۆنسێرتێکی نەتەوەیی بۆ بەدەوڵەتبوونی نەتەوەکەیاندا بکەن. ئەم بیرە هەرچەند نەیتوانی بەهۆی گرفتی پارسەنگی هێز گشت پارچە لێکدابڕاوەکانی کوردستان لەژێر سێبەری ژیانێکی گشتگری کوردستانیی بەیەکەوە گێربدا، بەڵام لانێکەم توانیی لە پارچەیەکی نیشتمانی کورد و لە کۆماری کوردستاندا دەرەتانی پێادەکردن بەخۆیەوە ببینێت.

ناسیۆنالیزمی کورد وەک دیاردەیەکی مێژوویی هەڵگری ناوەڕۆکێکە کە پرسی گەلی کوردستانە. ئەم پرسە بەهۆی غەدر و ستەمێکی مێژووییەوە دەرکەوت، ئەوەش ئەوکاتە بوو بێڕەزامەندیی ئەو نەتەوەیە، کوردستان بەناڕەوا بەسەر چەند وڵاتی دیکەدا دابەشکرا و کوردستان و کورد بوو بە پێخوستی دەسەڵاتی داگیرکەرانەی ئەو وڵاتانە.

لێرەوە ئیتر ناکۆکیی نێوان نەتەوەی ژێردەست و نەتەوەی سەردەست هەوێن و بزوێنەری هەموو ئەو شۆڕش و راپەڕینانەن کە هەر چەند ساڵ جارێک لەو وڵاتەدا هەڵگیرساوە. هەربۆیە لە دۆخی ئێستاشدا قسەکردن لە ناسیۆنالیزمی کورد، تەنیا قسەکردن لە باسێکی رابردووی مێژوویی نییە، بەڵکوو باسکردن لە بزافێکە، باسکردنە لە دانی هەزاران شەهید و قوربانیی ئەو گەلە لەپێناوی ئازادییدا.

ناسیۆنالیزمی کورد سۆبجێکتێکی لاواز و پاسیڤی پەراوێزخراو نییە، بێ لەبەرچاگرتنی بەرژەوەندییەکانی خۆی و بێ دانانی هیچ شەرت و مەرجێک هەڵسووکەوت دەگەڵ رووداوە سیاسییەکانی دەرەوەی خۆیدا بکات. هەر بەو پێیە ناسیۆنالیزمی کورد، ناسیۆنالیزمێکی نەزۆکی کولتوورییش نییە کە تەنیا لەپێناو کردنەوەی وانەیەکی کوردیی لە قوتابخانەکان ملکەچیی باڵێک لە دەسەڵاتی داگیرکەرانەی تاران قبوڵ بکات.

ئەو ناسیۆنالیزمە هاوتای ئازادیی و یەکسانییە، دەربڕی خەونی لەمێژینەی گەلێکی نەمر و نەسرەوتووە و دژی داگیرکاریی و کۆیلەتییە. ناسیۆنالیزمی کوردیی ناسیۆنالیزمێکی ساسییە، بڕبڕەی پشتی گوتاری ئەو ناسیۆنالیزمە یەکسانیی نەتەوەکان لە دەسەڵاتە، باسی سەروەریی و حاکمییەتی سیاسییە، کێشەی قەوارە و ستاتۆیە، گرفتی ناسنامە و مەسەلەی نەتەوەیەکی دوورخراوە لە بازنەی دەسەڵاتی سیاسی و سەروەریی نەتەوەییە.

خەبات و تێکۆشانی ئەو ناسیۆنالیزمە، خەباتە بۆ بوونی خۆی و بۆ بەرژەوەندیی تایبەتی خۆی و بۆ شتێکە بۆ خۆی. بزووتنەوەی رزگارییخوازانەی کورد، بەدوور لە فکر و کارتێکەریی کاربەدەست و ژووری فکریی روناکبیرانی نەتەوەی باندەست، بە گوێرەی لەبەرچاوگرتنی قازانج و بەرژەوەندییەکانی خۆی، سیاسەت و بڕیارەکانی خۆی دیاریی دەکات.

ئەزموون و تاقیکردنەوەی چەندین ساڵە بۆ ئێمەی دەرخستووە، کێشە و ململانێی نێوان دوو باڵی دەسەڵاتی حاکم لە تاران، کێشە و ململانێی نێوان دوو روانگە و رێبازە بۆ مانەوەی کۆماری ئیسلامیی. لە ناوەندی ئەو ململانێەدا ئەوەی جێگایەکی بۆ نەبێ، ژێر دەستەیی کورد و بێ مافیی نەتەوە ژێردەستەکانی دیکەی دانیشتووی ئەوڕۆی ئێرانە. پاراستنی سەروەریی نەتەوەیی فارس بەهۆی دەسەڵاتی سیاسیی و نکۆڵیکردن لە بوونی سیاسیی نەتەوەکانی دووخراوە لە بازنەی سیاسیی دەسەڵات لە ئێراندا، بەردی بناخەی هاوبەشی هەردوو باڵی فکریی دەسەڵاتی حاکم پێکدێنن.

گەلۆ ئێستا پرسیار ئەوەیە، ناسیۆنالیزمی کورد بۆ ئاوایە بۆ هێنانەوەی دەنگی رۆحانی بێت یاخۆ رەئیسی شاقل درێژ بێت یاخۆ مەندیل بەسەر بێتە هەرەوەزکردن؟ ژیانی پڕ لە کارەساتی کۆڵبەری کورد گۆڕاوە؟ کارخانە و نەخۆشخانە و ئاوەدانیی پێکهێنراوە؟ دان بە ناسنامەی نەتەوەییدا نراوە؟ بەر بە ئێعدامی رۆژانەی لاوانی کورد گیراوە؟

بە درێژایی هەموو ئەو ساڵانە داواکارییەکانی کورد لە هیچ سات و شوێنێکدا قبوڵ نەکراوە و کورد و کوردستان بە نەبوو و نەبینراو و نەبیسراو دانراوە و ناسیۆنالیزمی کورد رێفۆرخوازیی راستەقینە، بریتییە لە یەکسانیی مافی نەتەوەکان لە دەسەڵات و حوکمڕانیی، رێفۆرمخوازیی بریتییە لە باسی ناسنامە و سەروەریی ئەو گەلەی کە نکۆڵیی لە بوونی سیاسیی دەکرێ و ڕاودەنرێ و بێبەزەییانە لە زێد و وڵاتی خۆی دەکەوێتە بەر پەلامار و هێرش و داپڵۆسینەوە.

سیستەمی سیاسیی و دەوڵەت و شێوەی حوکمڕانیی لە ئێران لە کاتی دروستبوونی مۆدێلی دەوڵەت-نەتەوەوە لە ئێران، دەوڵەتێکی تاک نەتەوە بووە. رێفۆرمخوازی راستەقینە، بریتییە لە حەولدان بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو نەزمە سیاسییە. بۆ ئێمەی کورد گرفتی سەرەکیی کۆمەڵگای ئەوڕۆی ئێران بریتییە لەو ناکۆکییەی لە نێوان پێکهاتەی فرە نەتەوەیی و فرە ئایینی ئەو وڵاتە لەتەک سرووشتی دەسەڵاتی سیاسییدا هەیە.

پرسیار ئەوەیە، ئەم راستییانە بۆ تاقە جارێکیش لە گوتار و بەیانی باڵەکانی دەسەڵاتی حاکمدا هاتووەتە گۆڕێ تا کوردی بۆ دنە بدرێ بۆ لایەنگری کردن و پشتگیری کردن لەم یاخۆ ئەو جەمسەری رێژیم؟ کام بەرژەوەندیی کورد ئیمکانی وەدیهاتنی هەیە تا کورد و دۆزە ڕەوکەی ببنە دەستەچیلەی شەڕی نێوان باڵەکانی ئەو دەسەڵاتە ستەمکارە. کولتووری هەردوو باڵی رێژیم بۆ دۆزی کورد، کولتووری داگیرکاری و ماڵ زەوتکردن و پێشێلکارییە، کلتووری سڕینەوەی ناسنامەیە، کلتووری هێشتنەوەی زوڵم و زۆری لەمێژینەی ئەو وڵاتەیە، کلتووری برەودان بە رەگەزپەرستیییە. کێشەی نێوان کورد و تاران، کێشەی نێوان حاکم و مەحکومە، کێشەی نێوان دگیرکراو و داگیرکەرە.

پێدەچی ئێمە هێشتا نەزانین چۆن باسی بوونی خۆمان و ئازادییەکانمان بکەین، یان رەنگە ئەسڵەن نەزانین باسی چی دەکەین، چوونکە هێشتا نامۆین بەوەی کە بزانین ئێمە کێین و چمان دەوێ و لە کوێوە هاتووین و ئێستا بەرمان بەرەو کوێوەیە.

04.06.2017

ئاگاداریەان
مەلا حەسەن شیوەسەڵی
مەلا محەممەد جوانڕۆیی
ئارشیو