چاکە (احسان) ، مەلا برایمی مەجید پور

 بەناوی خوای دڵاوای دڵۆڤان

(٢)ـــ دوهەم ڕەوشتێک کە مرۆڤ دەبێی هەیبێێ هەستو نیازی چاکە کردنە. لەپێشەوە باسی خوو خدەو ڕەوشتی باشمان کرد و بەڵێنمان دا درێژەی بدەین

mela-braym-mejidpur-0

مەلا برایم مەجیدپوور

و ئەوەندەی دەگونجێ یەک یەک نـاوی خەسڵەتە بـاش و خراپەکان بێنین تـا بتوانین بەقەدەر زانستی خۆمان خزمەتێک بەگەلەکەمان بکەین . باسی ئەو جارەمان ئیحسانە ،بەخشین یان یارمەتیدان یان چاکە کردن دەگەڵ ئەو کەسانەی پێویستیان بـەیارمەتی هەیـە. چاکە واتـە دژی خراپـە . ئیحسان لە حوسنەوە هاتوە بەمانای جوان . بێگومان چاکە خۆی جوانەو ئەنجامدەرەکەشی جوان دەکا. کردەوەی جوان هەمو چاکە وهەڵسو کەوتی عاقڵانەو خەڵکو خـوا پەسندانە دەگرێتەوە ، مرۆڤ پلەی پێی بەرزدەبێتەوە، دەرونی سافو بێگەرد دەبێو خۆی لەخواوخەڵک نیزیک دەکاتەوە ،هەربۆیەشە خوا لەقوڕئاندا پێداگری لەسەر کردوەو مرۆڤەکانی پێ ئەرکدار دەکا. چاکە چۆن کارتێکەری دەبێی لە کۆمەڵگادا ئاواش خاوەنەکەی بەژیانی بەختەوەرانە لە دنیاو قیامەت هیوادارو دڵنیا دەکا. جێگەی چاکە لە ئیسلامو لە غەیرە ئیسلامیشدا بەزەقی دیارەو بۆتە ئەرکێکی ئەخلاقی و ئایینی کە دەبێی مرۆڤ بەڕێوەی ببا. بڕوانە جەستەی خۆتو ئەوهەمو ئەندامانەی کەخوا بەتۆی داوە ،لە بەرانبەردا ئەتۆش چاکەیان پێبکە . بـڕوانە خوافەرمویە : { چاکە بکەن وەک خواش چاکەی دەگەڵ ئـێوە کردوە.قەسەس ٧٧ } هەروەها دەفەرموێی: { ئەگەر چاکە بکەن دەگەڵ خۆتـانی دەکەن ، ئەگەریش خراپەتانکرد زیان بەخۆتان دەگا.ئیسڕاء ٧ } ئەو فەرمودەیـە بەتەواوی ڕاستە مرۆی ئاکارچاک جۆرە دڵنیایەکی هەیەکە ئەوانیتر نیانە،ڕێـزی لێدەگیرێی لەلایەن ئەوانەی چاکەی دەگەڵ کردون ، خۆشیاندەوێی . ئـەوانـەش کە خراپن ناحەزن لەبەر چاوانو قورسن لەسەر شانان ،سوکن لەلای هەموان، خۆشی ژیانێکی ئاڵۆزو بێی ئارامی هەیە هەرگیز لەخۆی ئەمین نیە و دایمە لەدڵە خورپە دایە ، بۆیە خوای مەزن پێداگرە لەسەر چاکە کردنو فەرمویە : { خوا فەرمانی داوە بە عەداڵەت ، چاکە ، بەخشندەیی دەگەڵ خزموکەسو کار، ڕێگە نادا بەئاکاری خراپو پیس ودەستدرێژی بۆمافی خەڵکان . ئامۆژگاریتان دەکا بەڵکو پەندی لیوەرگرن. نەحل ٩٠ }

چاکە چیە ؟

چاکە تەنیا وشە نیە ، بەڵکو کردەوەیە ، تێکۆشانە ، قوربانیدانە ، بەخشندەیی و چاوبۆشی کردن و، بەرزی ئەخلاقە. مرۆڤ بەو تایبەتمەندیانەوە دەبێتە هۆی نیزیکبون لە خواو خەڵک . چاکە (٢ ) جۆری هەیە یەکەمیان پێوەندی بەخواو خۆتەوە هەیەو دووهەمیش پێوەندی بە خەڵکانی خواوە هەیە . یەکەمیان ئەوەیە خۆ لە هەمو ئەو کردەوانە بپارێزی کە خوا قەدەغەی کردون وهەمو ئەوانەش ئەنجام بدەی کە وەک ئەرک ڕایسپاردون. بەوجۆرە دەتوانی ببیە مرۆڤێک کە لەلای خواو خەڵک ڕیزت لێگیراوەو موتمانەت پێکراوە . دوهەمیان ئەوەیە چاكە دەگەڵ هەمو مڕۆڤەکان دەکەیولە پێشەوەی هەمویان دایکو بابن، تەنانەت دەبێی مافی هەموگیاندارە غەیرە مرۆڤەکانیش ڕیزی لێبگری . مـرۆڤ دەبێی باوەڕی بەوە هەبێی لە باری ئینسانیو ئایینیشەوە ئەو زانستو ماڵو داراییەی هەیەتی بەشێ خەڵکانی پیداویستی پێوەیە وەک : هەژارو لێقەڵماوو ئەوانیتر، دەبێی لاباری ژیانیان بـۆ ڕاست کاتەوە . ئـاکار چاک ئەو کەسەیە کە بەبێی چاوەڕوانی بۆ یارمتی خەڵکو ئازادیو ئاوەدانی وڵات تێدەکۆشێ ، ماندو نابێی ومنەت لەسەر کەسیش ناکاو چاوەڕانیەکیشی نیە . بەکوردی بەوە دەڵین لە ڕای خوادا. پێمخۆشە ئەوەش بڵێم : زۆر کەس باس لە ( فی سبیل أللە ) دەکا بەڵا م تائێستا بەدروستی ڕونیان نەکردۆتەوە چیەو چۆنەو چۆن دەکرێی ! هەریەکەی بە جۆرێک تەعبیری دەکا !هیوادارم بتوانم بەوردی باسێک لەسەر ئەو بابەتە بنوسم.

یەکیترلە چاکەکان لێبوردەیی ودەسگیرۆیی خەڵکە. خوافەرمویە :{ تۆچاوپۆشیان لێبکە بیانـبەخشە ، خوا ئـاکارچاکی خۆش دەوێـن . مائیدە ١٣ } بـەسەربـرو لەسەرەخۆیی دەگەڵ پێشهاتەکان بـەرەو ڕوو بی ئـەوەش چاکەیـە . خـواش فەرمویە :{ خۆ ڕاگربە ! بێگومان خوا پاداشتی کارە چاکەکان ون ناکا . هود: ١١٥ } لەو ئایەتەو زۆریتریش دەردەکەوێی کە مرۆی ئاکارچاک نەفسی چەندە پاکو بەرزەو هەستو سۆزی چەندە خاوێنەو بیری چەندە وردو قوڵە .

 کێ شیاوە چاکەی دەگەڵ بکەی ؟

کۆمەڵێک چین و تـوێژ دیاری کراون بـۆیـە دەبـن چاکەیـان دەگەڵ بکەی ، یەکەمو گرینگترینیان دایکو باوکن . چ لە ڕوانگەی مرۆڤایەتیو چ لەڕوانگەی ئایینیەوە ئەوانە شیاوترینن ،چونکە هۆی بون و هەڵدان و پێگەیشتنی مرۆڤەکان ئەوانن هەر بەو گرینگیەوە خوای مەزنیش دوای بڕوا بەخۆیو پێغەمبەرەکەی فەرمانی خزمەت کردن و ڕیزلێنانی ئەوانی داوە و دەفەرموێێ:{ خوافەرمانی داوە هەرگا یەکیان یان هەردوکیان لەلای ئێوە گەیشتنە تەمەنی پیری،هەرگیـز لەلایان مەڵێن ئۆف ، تییان مەخوڕنو بەسەریاندا مەگوڕێنن و بەزمانی شیرن بیان دوێنن . بێفیزو خۆڕانان بیانخە ژێر باڵی ڕوحمی خۆتو بڵێی : ئەی خوای من ! وەک ئەوان منیان ئاوا پێگەیاند تۆش وەبەر ڕوحمو بەزەی خۆتیان بخە. ئیسڕاء : ٢٣ ،٢٤ } بزانن خوا پەرستنی خۆیو ، چاکە دەگەڵ دایکو بـابـانی بەیەکەوە هێناوە . ئەگەر ىێی دەمار گرژیو بە ڕوحێکی بێگەردەوە سرنجی ناوەرۆکی ئایەتەکە بدەی دەبینی کانیاوێکە هەمو مرۆڤەکانی تینوی عەدالەت و مرۆڤ دۆستی ئـاوی لێدەخۆنەوە ، مرۆڤ دەبێی بزانێ لە کوێوە هاتوە ، کێی پیی گەیاندوە، شەوو شەونخونی لەسەر کێشاوە، کێی بە ئارەقی ناو چاوانو بەهێزی شانـو باهۆ بژیوی ژیانی دابین کردوە تا بـەقەولی کوردی دەستی ڕاستو چەپی خۆی ناسیوەو چاکو خراپی لێک هاوێر کردوە . ئەگەر ئەوانت ناسی و مافەکانیانت پاراست ، بێگومان بەدروستی هەستت بە بەرپرسایەتی کردوەو دەزانی ماف وئەرک چیەو چاوەڕانیش دەبی ئاوات پاداشت بدرێتەوە، هەست بەوەدەکەی کۆمەڵگاش بنەماڵەی گەورەترەو لـە وێشدا ئـەو ئـەرکو ڕاسپاردەیەت لە بیر نکردوە. لە ڕوانگەی ئیسلامەوە لە بنە ماڵە وە دەورەی سەرتایی ژیان دەست پێدەکا ، ئەوبنچینەیەو هەڵسوکەوتە ژیانی دوا ڕۆژی لەسەر دادەنرێی جائەگەر بناغەکە پتەوو قایم بو شتی بـاشو بـاشتری لەسەر دروست دەکرێی، ئەگەر وانەبێی دەبێی لەسەرڕا هەڵوەشێندرێێ. دیارە ناوبردنو شیکردنەوەی چاکەکان کتێبی دەوێی نەک وتار، بۆیە پوختەکەی ئەوەیە هەرچی بۆ خۆتو خەڵک قازانجی هەبێی چاکە وهەرچیش زیان لە خۆتو خەڵک بدا خراپە.بە جییە لێرەدا باسێک لەوە بکەین کە داخواجیاوازی لە نیوان چاکە و ئیمان و ئیسلام دا هەیە ؟ بۆ وڵامی ئەو برسیارە حەدیسێکی پێغەمبەر (ص) دەگێڕینەوە :جوبرائیل لە شکڵی مرۆڤێک دا دیتە لای و چۆکی بەچۆکیەوە دەنێو لێی دەپرسێی : ئیسلام چیە ؟ دەفەرموێی ئەوەیە بڕوات بەخواو پێغەمبەرو نوێژو، زەکات و، ڕۆژوو، حەج هەبێی . پرسی ئیمان چیە ؟ فەرموی : باوەڕت بەخوا، بە فرشتە ، بە کتێبی خوا، بە پێغەمبەران ، بەڕۆژی لێپرسینەوە هـەبێی. پرسی : چاکە چیە ؟ ڕاسپاردەکانی خوا بە جۆڕێک ئـەنجام بـدە وابـزانی خوا لەسەرت راوەستاوەو چاوەدێریت دەکا، ئەگەر تۆش ئەو نابینی ، ئەوتۆی دیوە. چاکە ئەوەیە ڕێز لە مافو کەسایەتی مرٶڤ بگری . پرسی : قیامەت کەنگێی دێی ؟ فەرموی منیش وەک تـۆ هیچی لێنازانـم . ئـاکـام ئەوەیە مرۆڤ بەهەر ئیدەو ئایینێکەوە هەر مرۆڤە ،چاکەش ئەوەیە کە ئەومافە مرۆڤانەیە بەهەموان ڕەوا ببینی وتایبەتی نەکەی بەهیچ کام لە ئیدەو ئایینەکانەوە.

ئێمە کە ئەو بـاسانە دێنینە گۆڕی پێمان وایە ئەوانە ڕەوشتی ئینسانین و هەمو مرۆفەکان دەبێی ڕەچاویان بکەن چۆنکە قازانجی خۆیـان و کۆمەڵگاشیـان تێدایە . هەرچی لەو جیهانە دایە بۆ مەرۆڤەکانەو بۆ هیچ تۆرەمەو نەژادو ئایینو ئیدەیەک بەتەنی سەبت نەکراوە . من کە باوەڕی ئایینیم هەیە وای لێتێگەیشتوم کە هەرچی تێیدایە لە بەرژەوەندی مرۆ ڤ دایە ، بە ئاییندارو بێدینیەوە . چونکە خواش ئیهەموانەو هەر ئی موسوڵمانان نیە . پێوەریش بۆ هەبونی مافو هەق مرۆف بونە نەک ئەوەی هێندێک بەخەتا وادەزانن هەرچی موسوڵمان نەبێی مافی نیە.

 

براتان مەلا برایمی مەجید پور ــــ هولەند

 ڕێکەوتی ١٤ / ٢ / ٢٠١٨ = ٢٦ ڕێبەندانی ١٣٩٦

 

نوێترین بابەت و هەواڵ