لە ٤٧ ساڵی دواتردا، پەیوەندی نێوان دەوڵەت و دانیشتوانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە سنوورداربوونی نوێنەرایەتی و بوونی میلیتاریزەکراو و پەراوێزخستنی ستراکتۆری تایبەتمەند بووە.
بە مانای زانستی سیاسی، ئاکارەکان شەرعی دەسەڵات لەسەر سێ پێکهاتەی ناوەندی دامەزراوە: قبوڵکردنی نۆرم ئاکار، کاریگەریی دامەزراوەیی و نوێنەرایەتی ڕاستەقینە.
ئەگەر حەوت پارتە کوردییەکە لە قۆناغێکی چارەنووسسازدان بە هەماهەنگی ئەم بۆشاییە پڕنەکەنەوە، هەرێم مەترسیی ململانێی پارچەپارچەکراوی دەسەڵات و میلیتاریزەکردنی ناوخۆیی و دەستوەردانی دەرەکی لەسەرڕۆژهەڵاتی کوردستان هەیە.
لە ماوەی ئەو ٤٧ ساڵەی کە کۆماری ئیسلامی لە دەسەڵاتدا بووە، پەیوەندی نێوان دەوڵەت و دانیشتوانی کورد بە ململانێ و هەژموونی ئەمنی و نەبوونی نوێنەرایەتی سیاسی تایبەتمەند بووە.
حەوت پارتە کوردییەکە لە قۆناغێکی چارەنووسسازدان. هەوڵدان بۆ دامەزراندنی بەرەیەکی هاوبەش ، کە زۆرجار بە بەرەی کوردستانی ناودەبرێت ، هێشتا ڕێککەوتنێکی هاوپەیمانی واژۆکراوی لێنەکەوتۆتەوە. پێنج حیزبی ناوەندی دیالۆگ بریتی لە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران [حدکا]، کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، پارتی ئازادیی کوردستان [پاک]، سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران [خەبات] و پارتی ژیانی ئازادی کوردستان [پژاک] هیچ کێشەیەکیان نەبووەو ئامادە بوون هاوپەیمانییەکە واژۆ بکەن و ئەکتەرەکانی دیکەی ناو ناوەندی دیالۆگ، ئامادەیی خۆیان بۆ هاوکاری دەربڕیوە، لە کاتێکدادوو لایەنی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران و کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستان حیزبی کۆمونیستی ئێران ئامادە نەبوون پلاتفۆرمی هاوپەیمانییەکە واژۆ بکەن ،بە ئاماژەدان بە ناڕوونیی ئایدیۆلۆژی یان ڕێکخراوەیی ڕەخنەیان کردووە.
لە بەرامبەر ئەم پاشخانەدا، ئەو حەوت پارتە کوردییە لەبەردەم هەڵبژاردەیەکی ستراتیجی چارەنووسسازدان، ئەویش چەسپاندن یان بەردەوامبوونی پارچەپارچەیی.
قەیرانی شەرعیەت و پێویستی هەماهەنگی:
کەمبوونەوەی شەرعیەتی کۆماری ئیسلامی لە ناوچەکەدا، خۆکارانە بە مانای سەقامگیری سیاسی نییە. بە پێچەوانەوە، قۆناغەکانی گواستنەوە زیاتر بە نادڵنیایی، ئیدیعای کێبڕکێ و مەترسی ململانێی دەسەڵاتی ناوخۆیی تایبەتمەندن. ئەگەر بۆشایی دەرەنجامی لە ڕێگەی پێکهاتە هەماهەنگ و ڕێساکانەوە پڕ نەکرێتەوە، ئەم سیناریۆیانەی خوارەوە دەتوانن ڕوو بدەن:
ڕکابەریی پارت و سیاسیی پارچەپارچە
بە سەربازیکردنی دژایەتییە ناوخۆییەکان
زیادبوونی دەستێوەردانی دەرەکی
ئاڵنگاری ناوەندی لە فرەچەشنی ئایدیۆلۆژیدا نییە. حیزبە کوردییەکان نوێنەرایەتی نەریتی جیاواز دەکەن ، لە فیدراڵی، خودموختاری، دیموکراسی نەتەوەییەوە تا دیدگای سۆسیالیستی و کۆنفیدرالیستی. کێشەکە کاتێک سەرهەڵدەدات کە پێگەی ئایدیۆلۆژی پێش بنیاتنانی دامەزراوەیی بدرێت، کاتێک حیزبەکان بنکەی ڕاستەقینەی جەماوەری خۆیان زیادەخەمڵێنن، یان کاتێک بارودۆخی ڕێکخراوەیی وەک گەمارۆیەک لە دژی کردەوەی هاوبەش بەکاردەهێنرێت.
تیۆری سیاسی پرۆسەکانی گواستنەوە نیشان دەدات کە هاوپەیمانییە فراوانەکان باشترین کار دەکەن کاتێک سێ مەرج جێبەجێ بکرێن:
١–هاوبەشکردنی دەسەڵاتی ڕێژەیی لەسەر بنەمای کێشی ڕێکخراوەیی و جەماوەری ڕاستەقینە.
٢–یاساکانی بڕیاردانی دامەزراوەیی کە کەمترین ئارەزووی خۆیان دەکەن.
٣–میکانیزمی فەرمی چارەسەرکردنی ناکۆکی کە ڕێگری لە پەرەسەندنی ناوخۆیی دەکات.
بۆیە چوارچێوەیەکی هاوکاری ستاندارد زۆر گرنگە. ئەمەش بە مانای یەکخستنی ئایدیۆلۆژی نییە، بەڵکو پلاتفۆرمی کەمترینی هاوبەشە. پلاتفۆرمێکی لەو جۆرە پێویستە ئەمانە لەخۆبگرێت:
ئیدارەی ئینتقالی دیموکراتیک و ئامادەکاری بۆ هەڵبژاردنی ئازادانەی هەرێم
بنەماکانی سەروەری یاسا و پێکهاتەی ئەمنی هاوئاهەنگ
شەفافیەتی ئابووری و ستراتیژی گەشەپێدانی ناوچەیی
نوێنەرایەتی نێودەوڵەتی هەماهەنگ
لە هەمان کاتدا هەندێک بنەما دەبێت دانوستان نەکراو بن: ڕەتکردنەوەی ململانێی چەکداری ناوخۆیی، ڕێزگرتن لە پرۆسەی دیموکراسی، شەفافیەت لە بڕیاردان.
یەکگرتوویی وەک فەرمانێکی ستراتیژی:
ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە قۆناغێکی مێژووییدایە کە فەزای پێکهاتەیی بۆ گۆڕانکاری بوونی هەیە، بەڵام هەمیشەیی نییە. قەیرانی شەرعیەت لە حکومەتی ناوەندیدا دەرفەت دەخوڵقێنێت، بەڵام ئەو دەرفەتانە دەتوانرێت بە خێرایی بە دابەشبوونی ناوخۆیی بێلایەن بکرێن.
لە ڕووی مێژووییەوە زۆرجار بزووتنەوە سیاسییە کوردییەکان زیاتر بە هۆی دژایەتییە نێوخۆییەکان لاواز بوون نەک بە سەرکوتی دەرەکی.
لە هەلومەرجی ئێستادا پێکهێنانی بەرە، ناوەند، هاوپەیمانی یان هەر شێوەیەک لە یەکگرتویی، بۆ کوردی ڕۆژهەڵات پێویسته:
ستانداردکردنی هاوکارییەکانیان
ڕێز لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی بگرن
لەسەر کەمترین بەرنامەیەکی هاوبەش ڕێکبکەون
دەرگاکە بە کراوەیی بە بەرامبەر حیزب کەسایەتییەکان تر کراوە بێت.
دەتوانن بناغە بۆ نەزمێکی ئینتقالی ڕەوا و سەقامگیر دابنێن.
دواجار ئایندەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان نەک تەنیا بە لاوازی حکوومەتی ناوەند، بەڵکو بە توانای لایەنە کوردییەکان بۆ گۆڕینی فرەیی سیاسی بۆ هێزی دامەزراوەیی دیاری دەکرێت. ئەمەیە کە مێژوو حوکم دەدات.