هـۆنراوە فـۆرمێکی هونەریی جیهانییە، کە سنوورەکانی کولتوورەکان و ئەزموونەکان و هەستەکانی مـرۆڤ تێـدەپەڕێنێـت. رەگ و ریشەی قـووڵی لە زمان و وێـژەدا هـەیە.
هـۆنـراوەکانی منـداڵان. تەنیا سـەروا و ریتـم و وشـەکانی سـەر لاپەڕەکان نـین. بەڵکو دەنگی زینـدووی ژیـانن. هـۆنـراوەی منـداڵان ئـەو فـۆرمە وێـژەییە ئەفـسوونـاوییەیە، کە چـێژ و پێـگەیەکی گەورەیان لەلای منـداڵان هـەیە. رێگەیکی نایاب و ناوازەیـە، بۆ فـێرکـردن و بۆ دەوڵەمەنـدکردنی ژیانی منـداڵان، بۆ ورووژانـدنی کنجکاوی و خەیاڵی منداڵان، بۆ هـانـدنیان بۆ داهـێنان. بە تایبەتی گەر ئەو هـۆنـراوانە میلـۆدی و ریتمیان لەگەڵـدا بێـت. هـۆنـراوەی منـداڵان، گەنجـیـنەیەکی وشـەیە، فـەرهـەنگی وشـەسـازیی منـداڵان دەوڵەمەنـد دەکات. بە وشـە و دەستەواژە و بە چەمکی نوێ ئاشنایان دەکات. منـداڵان لـە رێـگەی سـەروا و ریـتـمەوە، بـە ئاسانی دەتـوانـن ئـەم وشانە بهـێـنـنەوە یادیان و لە قـسەکـردنی رۆژانەیـانـدا بەکاریـان بهـێـنن.
ئەو منداڵانەی بە بەردەوامی هۆگری هـۆنراوەن، توانایەکی باشتریان لە جیاکردنەوەی دەنگەکان و لەبەرکرنی هـۆنراوەکاندا هەیە. لە وشەسازی و زمان و داڕشتنی رستە و تێگەیـشتن و لە خوێنـدن و گۆزارشتکـردنـدا، لە هـاوتەمەنەکانیان سـەرکەوتـووتـرن.
هەندێک لە پسپۆران و پەروەردەکاران، جەختیان لەسەر گرنگی هۆنراوە کردووەتەوە، لە پـێکهـێنانی چێژی زمان و جوانی لەلای منداڵان. سادەیی وشەکان و شیرینی ریتم و تـۆنی سووک و سەرواکان، بەشـدارن لە فـراونکـردنی ئاسـۆی زمـانەوانی منـداڵان و لە بەرزکردنەوەی توانای دەربـڕینی هـەسـت و سـۆز و بیـرکردنەوەکانیان بە روونی.
منـداڵان بەبێ زمـانـێکی دیاریکـراو لەدایک دەبـن. بەڵام بە تێـپەڕبوونی کات، توانای فـێربوونی زمان بەدەستدەهـێنن. زمان ئامرازێکی زۆر گرنگە لە وێـژەی منـداڵان. بۆ هـاوبەشـکـردنی هـەسـت و سـۆز و خـەیـاڵی منـداڵان. هـۆنـراوەی منـداڵان، رۆڵـێکی گرنگ و کاریگەری لە گەشەکردن و لە پێشخستنی زمانی منداڵان هـەیە. بە تایبەتیش لە سەردەمی دیجـیتاڵـیدا، کە پەنجـەرەی کـراوەی زۆری هـەیە. ئەمـەش پێویـستی بە بەهـێزکردنی زمانی دایکی منـداڵان و بە پەروەردەکردنی شانازی بە خود و ناسنامەی خۆیـانەوە هـەیە.
بێگومان ئەو هـۆنـراوەنووسانەی هـۆنـراوە بۆ منـداڵان دەهـۆننەوە، هەوڵـدەدەن بە زمـانـێکی کـوردی پەتی و ئاسان و بە وشـەی جـوان و ناسک، بە ریـتـم و سـەروای شیرین، بەپێی قۆناغەکانی تەمەنی منداڵی، هـۆنراوەکانیان بهۆننەوە و بیانڕازێننەوە.
(دەبـلـیـو ئـێـچ ئـۆدن) دەڵـێـت:”هـۆنـراوەنـووس لـە سـەرووی هـەمـوو شـتـێکـەوە ئەوینـداری زمـانە”.
گرنگـییەکانی هـۆنـراوە لە گەشەکـردنی زمـانی منـداڵانـدا:
هـۆنراوەی منـداڵان، کاریگەرییەکی قـووڵی لەسەر گەشەکردن و پـێـشخـستنی زمانی زارەکی و نووسینی منـداڵان هـەیە. زۆرن ئەو ئامـانج و سـوودە زمـانیـیانەی، کە لە سایەی هـۆنـراوەی منـداڵانـدا دێنـەدی. ئەمانە بەشێکـن لەو ئامـانجە زمـانەوانییانە:
١ـ لە رێـگەی خـوێنـدنەوە و گـوێـگـرتـن و وتـنـەوەی هـۆنـراوەی منـداڵان، سامانی وشەسازیی منـداڵان، زۆر دەوڵـەمەنـتر و فـراوانـتر دەبێـت. بە وشەگەلـێکی نـوێ و دەستەواژەی نـاوازە و زمـانی ستایش و بە چەمکی نوێ ئاشـنادەبـن. زیـاتـریـش لە مانـای وشـەکان تێـدەگـەن. دەتـوانـن باشـتریـش گوزارشـت لە نـاخی خۆیـان بکەن.
٢ـ هـۆنراوە یارمەتیی منداڵان دەدات بۆ جیاکردنەوەی نەخشە و شێوازە دەنگییەکان. بەمەش هـۆشیاریی فـۆنۆلـۆژییان بەرزدەکاتەوە. یارمەتییان دەدات لە تێگەیـشتن لە دەنگ و لە تـۆن و ئـاواز.
٣ـ هـۆنـراوەکانی منداڵان، یارمەتیی منـداڵان دەدات لە داڕشتنی رستە. بە شێوەیەکی سەرنجـڕاکـێش و وردیـش پەیـڕەویی دەستوورەکانی رێـزمـان بکەن و لێیان تێبگەن.
٤ـ لێکـدانەوەی هـۆنراوە، هـانی منداڵان دەدات، بۆ گەڕان بە دوای بیـرۆکەی نـوێ و داهـێنانـدا. بۆ بیرکردنەوەی رەخـنەیی و وردتـر تـێگەیـشتن لە ماناکانی وشەکان و لە پەیـامەکانی هـۆنـراوەکان و لە تـەوەری قـووڵـتر. بۆ دەربـڕینی را و سەرەنجـەکانیان دەربـارەی هـۆنـراوەکان.
٥ـ هـۆنراوەی منداڵان، کنجکاوی منداڵان دەورووژێنێت و هانیان دەدات بۆ ئازادکرنی خەیـاڵـیان و بیـرکـردنەوەی داهـێـنەرانە و بـۆ گـەڕان بـە دوای بیـرۆکـەی نـوێـدا.
٦ـ ریتـم و سەروا، دوو توخـمی سەرەکین لە هـۆنـراوەی منـداڵاندا، رۆڵـێکی گرنگیان لە پەرەپێـدانی خوێندنەوە و نووسینی منداڵانی بچووک هەیە. سەرنجیان رادەکـێشن و مـێـشکـیان سەرقـاڵ دەکـەن.
٧ـ هـۆنـراوەی منـداڵان، ڕۆڵێکی سەرەکی دەگـێڕێت لە پاڵـنانی خوێندکاران بۆ گەڕان بە دوای جـوانی و رەوانبـێژی و تـوانای زمانـیدا. نەک هـەر تواناکانی زمـانیان باشتر دەکەن، بەڵکو زیـرەکی سـۆزداریـشیان پەرەپێـدەدەن.
٨ـ خوێنـدنەوەی هـۆنـراوە بە دەنگـێکی بـەرز، متـمانە بەخـۆبـوون و ئـازایەتیـیەکی وێـژەیی بە منداڵان دەبەخـشێت. دەتوانن، بێ شەرمکـردن لە بەردەم خەڵکیدا، خۆیان دەربخەن و هـۆنـراوە بخوێننەوە و قـسەبکەن و گوزارشت لە بۆچـوونەکانیان بکەن.
٩ـ منداڵان لە رێگەی هۆنراوەوە، ئاسۆی خەیاڵیان بەرزتر دەبێت، سنووری جیهانیان فـراوانـتر دەکـەن. دیانـەوێـت زیـاتـر و زیـاتـر فـێربـن و وەربگـرن و بـزانـن.
لە کۆتاییـدا دەڵـێـین هـۆنـراوەی منـداڵان، ئامـرازێـکی کاریـگەرە بـۆ بەرزکـردنەوەی توانـای خوێنـدنەوە و نـووسـین. سـەکـۆیـەکی نـاوازەیە بـۆ گـەڕان بـە دوای زمـان و فـراوانکـردنی وشـەسـازی و بیـرکـردنەوەی داهـێـنەرانە و گەشـەکـردنی سـۆزداری.
لـە رێـگەی ئاشـناکـردنی منـداڵانی کوردمـان، بـە جـیهـانی ئەفـسوونـاویی هـۆنـراوە، دەتـوانین خۆشـەویـستیی زمانی شـیرینی کوردی لـە دەروونی منـداڵەکانمان بچـێنین.
با لەگـەڵ منـداڵانی ئارەزوومـەنـدی هـۆنـراوەدا، بچـیـنە نـاو جـیهـانی هـۆنـراوە بـۆ منـداڵان و دەرگـاکـانی جیهـانـێک لـە وشــە و سـۆزداری و تـوانـای بێ سـنووریـان لـێـبکەینـەوە. ئەو هـۆنـراوانەیان بـۆ هـەلـبژێـریـن، کە لەگـەڵ قـۆنـاغی تەمەنیانـدا دەگـونجـین و بە دڵـیانـن و لـێـیان تـێـدەگـەن.
دوبـەی: ٢٠٢٦