کاتێک لەگەڵ تاران دادەنیشیت و بۆ گفتوگۆ دەست دەخەیتە ناو دەستی عەجەم، پێش هەر شتێک بژمێریت بزانیت چەند قامکت پێوەیە،
چونکە مێژوو سەلماندوویەتی کاتێک دەستیان لێ دەکەیتەوە، دەبێت ئاگادار بیت قامکەکانت نەدزرابن. ئەمە تەنیا هاوکێشەیەکی سیاسیی سادە نییە، بەڵکو وانەیەکی مێژوویی خوێناوییە کە ٩٦ ساڵ پێش ئێستا لە شاری شنۆ بە خوێنی ڕێبەری ناسیۆنالیزمی کورد، ئیسماعیل ئاغا شکاک (سمکۆ)، نووسرایەوە.
٣٠ی پۆشپەڕ: ڕۆژی ناپاکیی تاران
٣٠ی پۆشپەڕ لە یادەوەریی بەکۆمەڵی گەلی کورددا ڕۆژێکی تاڵ و پڕ لە پەندە. لەم ڕۆژەدا، یەکێک لە دیارترین سەرکردەکانی خەباتی ناسیۆنالیستی کورد، سمکۆی شکاک، بە پلانێکی خائینانە و ترسنۆکانەی دەسەڵاتی پاشایەتیی پەهلەوی شەهید کرا. ئەم تاوانە بە فەرمانی ڕاستەوخۆ دەرهێنرا؛ هەمان ئەو دەسەڵاتەی کە بۆ کێشانی سمکۆ بۆ سەر مێزی گفتوگۆ و ئاشتی، بە قورئانی پیرۆز سوێندی خواردبوو، بەڵام دواجار لەبری دیپلۆماسی، فێڵ و تیرۆری هەڵبژارد. تاران نیشانی دا کە لای ئەوان دۆسیەی کورد بە دیپلۆماسی چارەسەر ناکرێت، بەڵکو دیپلۆماسی تەنیا داوێکە بۆ خافڵاندن و بڕینی سەری سەرکردەکان.
ڕاپەڕین لە سەردەمی پشێویدا
سمکۆی شکاک تەنیا سەرکردەیەکی سەربازی یان سەرۆک هۆز نەبوو، بەڵکو لە سەردەمی داڕمانی سەڵتەنەتی عوسمانی و سەرهەڵدانی دەوڵەت-نەتەوە مۆدێرنەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، بوو بە دەنگی ئازادی و دادپەروەری بۆ نەتەوەیەکی بێدەوڵەت و چەوساوە. لە کاتێکدا کورد لەبەردەم قەیرانی شوناسدا بوو، سمکۆ بە حیکمەت و بوێریی خۆی هێزێکی یەکگرتووی لە هۆزە جیاوازەکان ڕێکخست و لە دژی ستەمی ناوخۆ و هەژموونخوازیی ئێران و بیانی وەستایەوە. ئەو لە بەرامبەر سوپای قاجار، ڕەزاشا، و تەنانەت هەڕەشەی ڕووس و تورکیشدا کۆڵی نەدا. گەورەترین دەستکەوتی ئەو، هەوڵدان بوو بۆ گۆڕینی دامەزراوە خێڵەکییە تەقلیدییەکان بۆ پڕۆژەیەکی سیاسی-نەتەوەیی سەربەخۆ، کە تێیدا بڕیاری کوردی لە پشتبەستن بە دەوڵەتە دەرەکییەکان ڕزگار بکات.
داوی شنۆ: کاتێک سوێند دەبێتە چەک
لە هاوینی ساڵی ١٩٣٠ (١٣٠٩ی هەتاوی) ، حکومەتی تاران کە لە پەرەسەندنی پێگەی جەماوەریی سمکۆ تۆقیبوو، بڕیاری فیزیکیی لەناوبردنی دا. کاتێک لە بەرەکانی جەنگدا نەیانتوانی بیبەزێنن، پەنایان بردە بەر چەکی هەمیشەیی خۆیان: “گفتوگۆی ئاشتی و سوێندخواردن”. سمکۆ کە خۆی هێمای ڕاستگۆیی و شەرەفی کوردی بوو، بەڵێنی نوێنەرانی شای قبوڵ کرد و چووە شاری شنۆ. بەڵام ئەوەی لەوێ چاوەڕێی دەکرد مێزی دانوستان نەبوو، بەڵکو داوێکی داڕێژراو بوو. بە گەیشتنی بۆ شارەکە، سەربازەکان ڕاستەوخۆ دەستڕێژیان لێکرد. ئەم ناپاکییە بوو بە پەڵەیەکی ڕەشی هەمیشەیی بە نێوچاوانی دەسەڵاتێکەوە کە دروشمی چاکسازیی بەرز دەکردەوە، بەڵام لە پشت پەردەوە نەیارانی بە فێڵ دەکوژران.
زنجیرەی بەردەوامی خیانەت: لە شنۆوە بۆ ڤیەنا و بەرلین
ئەم مۆدێلە لە غەدر و ناپاکی، تەنیا ڕووداوێکی مێژوویی بەسەرچوو نییە، بەڵکو ستراتیژیەتێکی چەسپاوی دەسەڵاتی ناوەندیی تارانە لە دژی داخوازییە ڕەواکانی نەتەوە غەیرە فارسەکان. مێژوو خۆی دووبارە کردەوە کاتێک دەیان ساڵ دواتر، نوێنەرانی تاران بە ناوی گفتوگۆ و ئاشتییەوە چوونە سەر مێزی دانوستان و دکتۆر عەبدولڕەحمان قاسملویان لە ڤیەنا شەهید کرد، و دواتریش دکتۆر سادق شەرەفکەندییان لە بەرلین (چێشتخانەی میکۆنۆس) کردە ئامانج. هەر سێ ڕووداوەکە یەک پەیامیان هەیە: تاران کاتێک بانگی کورد دەکات بۆ گفتوگۆ، خەریکی داڕشتنی پلانی تیرۆرە. کورد لە هەر کاتێکدا چوو بێتە سەر مێزی گفتوگۆ بێ ئەوەی چاو کراوە بێت، بە بڕاوەیی یان بە دزرانی قامکەکانی گەڕاوەتەوە.
گرنگیی تۆماری مێژوویی و بەرپرسیارێتیی ئێمە
ساڵیادی شەهیدکرانی سمکۆی شکاک، تەنیا ڕێوڕەسمێکی ماتەمینیی سادە نییە، بەڵکو دەرفەتێکە بۆ دووبارە خوێندنەوەی مێژوویەک کە تا ئێستاش ئاسەوارەکانی لەسەر جەستەی نەتەوەی کورد دیارن. لە سەردەمێکدا کە هەوڵەکان بۆ سڕینەوەی ناسنامەی کولتووری، زمانەوانی و سیاسیی نەتەوەکەمان بەردەوامە، زیندوو ڕاگرتنی یادەوەریی سەرکردە مێژووییەکانمان بەرپرسیارێتییەکی نەتەوەییە.
ئەرکی ئێمەیە کە ئەم ڕووداوانە بە بەڵگە و وەرگێڕان بگەێنینە ناوەندە جیهانییەکان، بۆ ئەوەی دونیا بزانێت کە گەلی کورد تەنیا قوربانییەکی بێدەنگ نەبووە، بەڵکو خاوەنی مێژوویەکی پڕ لە بەرخۆدان، ئازایەتی و خەباتە لە پێناو ئازادیدا. ئەمڕۆ دوای ٩٦ ساڵ، پەیامەکەی سمکۆ قووڵترە لە هەمیشە: لە کاتی تەوقەکردن لەگەڵ تاران، وریای قامکەکانتان بن!
