لەم ڕۆژانەدا جارێکی تر بابەتی وتووێژ لەگەڵ هێزە کوردستانییەکانی ڕۆژهەڵات لەلایەن ڕێژیمی ئاخوندییەوە ورووژێنراوەتەوە.
ئەمە ڕووداوێکی لەناکاو نییە و نابێت بە سادەیی و بە دڵخۆشییەوە لێی بڕوانرێت. ئەزموونی زیاتر لە چل و حەوت ساڵی ڕابردوو ئەوەی سەلماندووە کە هەر کاتێک ئەم ڕێژیمە باسی وتووێژی کردووە، لە پشتەوە پیلانێکی تر هەبووە. بۆیە پێویستە ئەم بابەتە لە چوارچێوەی مێژوو و سیاسەتی بەردەوامی ڕێژیمدا بخوێنرێتەوە، نەک وەک هەنگاوێک بەرەو ئاشتی و چارەسەر.
ورووژاندنی ئەم بابەتە چەندین ئامانجی لە پشتەوەیە، کە هەموویان بە یەکەوە و لە یەک پیلانی گشتیدا کۆبوونەتەوە. ئەم ئامانجانە لە یەکتری جیا نین، بەڵکو تەواوکەری یەکترن و بۆ یەک مەبەستی گەورە کار دەکەن: لاوازکردنی کورد، پاراستنی دەسەڵاتی ڕێژیم و تێکدانی یەکڕیزیی نەتەوەیی.
🔹یەکەم ئەزموون: وتووێژ لە کاتی لاوازیدا
لە سەرەتای هاتنە سەرکاری ڕێژیمی ئاخوندیدا، کاتێک هێشتا زۆر لاواز بوو و دەسەڵاتی بە تەواوی چەسپاو نەبوو، بە ناچاری داوای وتووێژی کرد لەگەڵ نوێنەرانی کورد لە ڕۆژهەڵات.
ئەو کاتە ڕێژیم نە هێزی سەربازیی تەواوی هەبوو، نە دەزگا ئەمنییەکانی ڕێکخستبوو، نە بە قەولی خۆی متمانەی خەڵکی بەدەست هێنابوو. بۆیە وتووێژی وەک تاکتیکێک بۆ کڕینی کات و خۆئامادەکردن بەکارهێنا، نەک وەک باوەڕێک بە مافی گەلی کورد و نەک وەک ڕێزگرتن لە خواستی خەڵکی کوردستان.
بەڵام هەر کە جێ پێی خۆی گرت و هەستی کرد دەسەڵاتی گرتۆتە دەست، دەمامکەکەی فڕێدا و هێرشی کردە سەر کوردستان و خومەینی فتوای دژی کورد دەرکرد. ئەو فەتوایە بووە دەستپێکی شەڕێکی خوێناوی و کوشتار و وێرانکردنی گوند و شارەکانی کوردستان.
ئەمە یەکەم و ڕوونترین بەڵگەیە کە وتووێژ لای ڕێژیم، تەنیا کاتێک بەهایە کە لاواز بێت و پێویستی بە کات بێت.
🔹دووەم ئەزموون: وتووێژ و تیرۆر لەسەر یەک مێز
دوای شکستی ڕێژیم لە شەڕی هەشت ساڵە لەگەڵ عێراق، کە وەزعی سیاسی و ئابووری و سەربازیی زۆر خراپ بوو، جارێکی تر گەڕایەوە بۆ هەمان تاکتیک و داوای وتووێژی کرد.
بەداخەوە ئەوە بوو، دوکتۆر قاسملوو و هاوڕێیانی، کە بە نیەتی پاک و بە باوەڕ بە چارەسەری سیاسی چووبوونە سەر مێزی وتووێژ، لەلایەن تیرۆریستەکانی ڕێژیمەوە تیرۆرکران.
ئەم تاوانە نیشانی دا کە ڕێژیم، وتووێژ وەک تەڵەیەک بۆ سەرکردە کوردەکان بەکاردەهێنێت و هیچ سنوورێکی ئەخلاقی و سیاسی و مرۆیی بۆ تیرۆر و فێڵ ناناسێت. لە سەر مێزی وتووێژ باسی ئاشتی دەکات، لە پشت مێزەکەوە پیلانی کوشتن دادەنێت.
ئەم ئەزموونە تاڵە بووە بە وانەیەکی گەورە بۆ گەلی کورد کە نابێت بەڵێن و قسەی ئەم ڕێژیمە بە بێ بەڵگە و گەرەنتی بە جدی وەربگیرێت.
🔹 قۆناغی ئێستا: ڕێژیم لە لاوازترین حاڵەتیدا
ئێستاش دوای ئەو زەربە قورسانەی ئیسرائیل و ئەمریکا کە وێڕای وێرانکردنی سەدان بنکەی سوپا و هێزەکانی دیکەی ڕێژیم، ڕێبەرەکەیان بە بنەماڵەوە و بە دوای ئەودا بە سەدان بەرپرس و هەزاران چەکداری دیکەیان لێ کوژرا، ڕێژیم لە ژێر فشارێکی هەموو ڕەهەندیدایە.
فشاری نێودەوڵەتی، فشاری ئابووری، فشاری ناوخۆیی خەڵک، لەدەستدانی متمانە و هێزی سەربازی، و قووڵبوونەوەی قەیرانی ناوخۆ، ڕێژیمی گەیاندۆتە قۆناغێکی زۆر خراپ و بێهیوا. بۆیە ئێستا بە نهێنی و بە ڕێگای جیاوازەوە داوای وتووێژی کردووە، بەڵام ئامانجەکانی هەر ئەو ئامانجە کۆنانەن، تەنیا شێوازەکەی گۆڕاوە.
🔴 ئامانجەکانی ڕێژیم: پیلانێکی یەکگرتوو و فرەلایەن
ئامانجەکانی ڕێژیم لەم قۆناغەدا هەموویان بە یەکەوە گرێدراون و یەک پیلانی گەورە پێکدەهێنن:
🔹یەکەم، تێکدانی یەکڕیزیی کورد و هەڵوەشاندنەوەی هاوپەیمانی. ڕێژیم زۆر باش دەزانێت کاتێک کورد یەکگرتوو بێت، بەهێزە، و کاتێک پەرتەوازە بێت، لاواز دەبێت. بۆیە بە ورووژاندنی بابەتی وتووێژ، دەیەوێت گومان و ناکۆکی بخاتە نێوان حیزبەکانەوە، خەڵک لە حیزبەکان جیا بکاتەوە و حیزبەکان لە یەکتری جیا بکاتەوە. ئەمە مەترسیدارترین ئامانجە، چونکە یەکڕیزیی کورد گەورەترین مەترسییە بۆ مانەوەی ڕێژیم.
🔹دووەم، بردنەسەرەوەی ڕۆحیەی هێزە شکاوەکانی خۆی. دوای زەربە سەربازییە گەورەکان، هێزەکانی ڕێژیم لە ڕووی دەروونی و سەربازییەوە شکاون و بێ متمانە بوون. ڕێژیم بە نیشاندانی ئەوەی کە گوایە دۆخ لە ژێر کۆنترۆڵدایە و خەریکی دانوستانە، دەیەوێت بە هێزەکانی خۆی بڵێت هێشتا دەسەڵاتدارە و هێشتا دەتوانێت بڕیار بدات. ئەمە هەوڵێکە بۆ زیندووکردنەوەی ڕۆحیەیەکی مردوو و ڕێگریکردن لە هەڵوەشاندنەوەی زیاتری ناوخۆی خۆی.
🔹سێیەم، نیشاندانی ڕوویەکی ئاشتیخواز بە دنیا. ڕێژیم لە ژێر گەمارۆ و فشاری نێودەوڵەتییە. بە باسکردنی وتووێژ، دەیەوێت بە دنیای دەرەوە بڵێت ئێمە ئاشتیخوازین و ئامادەین بۆ گفتوگۆ، لە کاتێکدا لە ناوەوەدا پیلانی سەرکوت و تیرۆر و دەستگیرکردن بەردەوامە. ئەمە یارییەکی سیاسییە بۆ کەمکردنەوەی فشار و کڕینی کات و خۆدەربازکردن لە گۆشەگیری.
🔹چوارەم، کڕینی کات بۆ خۆڕێکخستنەوە و ئامادەکردنی هێرشی نوێ. هەموو جارێک کە ڕێژیم وتووێژی ورووژاندووە، مەبەستی کڕینی کات بووە. ئێستاش هەمان شتە. دەیەوێت کات بکڕێت تا بنکە وێرانبووەکانی چاک بکاتەوە، هێزەکانی ڕێکبخاتەوە و پیلانی نوێ دژی کورد و خەڵکی کوردستان ئامادە بکات. وتووێژ لای ڕێژیم وەستانێکی کاتییە، نەک چارەسەر.
🔹پێنجەم، لاوازکردنی ئیرادەی گەلی کورد و بڵاوکردنەوەی بێهیوایی. بە دروستکردنی دەنگۆ و قسە لەسەر وتووێژ، ڕێژیم دەیەوێت ئەو هەستە دروست بکات کە گوایە خەبات بێ سوودە و چارەسەر تەنیا لە دەستی ڕێژیمدایە. ئەمە شەڕێکی دەروونییە بۆ ئەوەی خەڵک لە خەبات و لە هێزە سیاسییەکان دوور بکەونەوە و بێ هیوا ببن.
ئەم ئامانجانە هەموویان لە یەک ڕێگاوە دەڕۆن: دووبەرەکی، فێڵ، کڕینی کات و تێکدانی یەکڕیزی.
🟦 کۆتایی: وشیاری، کلیلی سەرکەوتنە
مێژوو دووبارە دەبێتەوە. هەر کاتێک ڕێژیم لاواز دەبێت، باسی وتووێژ دەکات. هەر کاتێک بەهێز دەبێتەوە، دەست دەکاتەوە بە کوشتن و سەرکوت.
بۆیە ئەمجارەش نابێت بکەوینە تەڵەکەوە. یەکڕیزیی کورد، پاراستنی هاوپەیمانی، و وشیاریی خەڵک و هێزە سیاسییەکان، گەورەترین چەکە بۆ پووچەڵکردنەوەی ئەم پیلانە کۆنە و دووبارەبووەی ڕێژیم.
کورد ئەگەر یەکگرتوو بێت، هیچ پیلانێک ناتوانێت بیبەزێنێت، و ئەگەر وشیار بێت، هیچ فێڵێک ناتوانێت فریوی بدات.
✍️ عەزیز مورادپەرەست
