ژیانی مرۆڤ ڕێڕوڕەوێکی ئاڵۆز و لێژە، پێکهاتەیەک لە جوانییەکی سەرنجڕاکێش و لە هەمان کاتدا نامۆیی و سامناکییەک کە زۆرجار ڕێبواران تووشی سەرلێشێوان دەکات.
لەم کاروانەدا، هەر تاکێک ڕووبەڕووی کۆمەڵێک بەربەست، کێشە و تاقیکردنەوە دەبێتەوە کە لە فەلسەفەی ژیاندا دەکرێت وەک ”گرێ” ناوزەد بکرێن. گرێیەکان تەنیا کێشەی کاتی نین، بەڵکو وەرچەرخانن لە ژیانی مرۆڤدا؛ ئەگەر بە ژیری و لە کاتی خۆیدا چارەسەر نەکرێن، دەبنە دەستپێکی زنجیرەیەک لە ئاڵۆزیی پەرەسەندوو کە مرۆڤ بەرەو بێچارهیی و چاڵەڕێی تاریک ڕاپێچ دەکەن.
سروشتی مرۆڤ و خولیای ”ڕێگای ئاسان”
سروشتی مرۆڤ هەمیشە مەیلی بەرەو ئاسانی، خۆشی و دەربازبوون لە ئازار هەیە. کاتێک ڕووداوێکی نەخوازراو یان کێشەیەک ڕوودەدات، دیدگای باوی مرۆیی حەز دەکات چاوەکانی لەو ڕاستییە تاڵە بپۆشێت و وا نیشان بدات کە هەموان لەسەر ڕێگایەکی تەخت و بێ دڕک هەنگاو دەنێن. ئەم مەیلی ئاسانخوازییە، ئەگەرچی بۆ ماوەیەکی کورت ئارامیی دەروونی دەبەخشێت، بەڵام لە درێژخایەندا گەورەترین مەترسییە. چونکە ژیان لە بنەڕەتدا پڕە لە شەپۆلی نامۆ و چاڵی قووڵ، پشتگوێخستنی ڕاستییەکان تەنیا کاتەکە درێژ دەکاتەوە و کێشە بچووکەکان دەگۆڕێت بۆ کۆسپە نەبڕاوەکان.
مەیدانی تەمبەڵی و کەڵەکەبوونی گرێکان
هۆکاری سەرەکیی گۆڕانی کێشەیەکی سادە بۆ گرێیەکی کوێر، لە تەمبەڵی و سستیی هیمەتی مرۆڤەوە سەرچاوە دەگرێت. کاتێک تەمبەڵی دەبێتە بڕیاردەر، مەیدانی ژیان دەگۆڕێت بۆ زۆنگاوێکی پڕ لە دڕک کە تێیدا هەر هەنگاوێک ئازاربەخش دەبێت. فەلسەفەی ”لێدانی گرێ لەسەر گرێ” دەقیقەن لێرەوە دەست پێدەکات. کاتێک کێشەی یەکەم بە بێچارهیی جێ دەهێڵرێت و لەبری چارەسەر، کێشەیەکی تر و گرێیەکی تری دەخرێتە سەر، مرۆڤ تووشی جۆرێک لە ئیفلیجیی دەروونی و فیکری دەبێت.
ئەم پرۆسەیە هێز، ورە، دید و دەست و پێی مرۆڤ سست دەکات، بە شێوەیەک کە ئیتر توانای بڕیاردانی نامێنێت. بژاردەکان دەبنە ناچاری، و ناچارییش هەمیشە مرۆڤ بەرەو ”چاڵەڕێ” دەبات—ئەو ڕێگایانەی کە دەروازەی هیوایان تێدا نییە و تەنیا بازنەیەکی داخراون لە کێشەی نوێ.
هیمەتی سەرەتایی: کلیلی ڕزگاری
یاسایەکی زێڕین هەیە لە بەڕێوەبردنی ژیاندا: ”بیکەرەوە ئەو لە سەرەتا گرێ”. گرێیەکان کاتێک هێشتا بچووکن، بە کەمترین وزە و هیمەت دەکرێنەوە. هۆشیاریی ڕاستەقینە لەوەدایە کە مرۆڤ هەر لە سەرەتای سەرهەڵدانی کێشەیەکدا، ئازارەکە قبوڵ بکات و ڕووبەڕووی ببێتەوە، نەک ڕێگا بدات کات کێشەکە قووڵتر بکاتەوە.
کاتێک مرۆڤ لە سەرەتاوە هیمەت دەکات، ڕێگری دەکات لەوەی مەیدانی ژیانی ببێتە نامۆشەپۆلێکی سەرلێشێوێنەر. کۆنترۆڵکردنی سەرەتاکان، پارێزگاری لە ئاییندە دەکات. ئەگەرنا، کەڵەکەبوونی کێشەکان وەک لافاوێک دەبێت کە تەواوی پێکهاتەی دەروونی و کۆمەڵایەتیی مرۆڤ ڕادەمالێت.
زانست و ڕووناکی: چراکانی کاروان
بۆ دەربازبوون لەم چاڵ و دڕکانەی ژیان، تەنیا ئارەزوو و هیمەتی کوێرانە بەس نین؛ مرۆڤ پێویستی بە ”زانست” و ”ڕووناکڕێ” هەیە. زانست ئەو چرایەیە کە تاریکیی ناڕوونی و مەحاڵبوونی گرێکان دەڕەوێنێتەوە. کاتێک دیدگای مرۆڤ بە زانست و زانیاری ڕووناک دەبێتەوە، دەتوانێت لە پشت هەر تەمومژێکەوە، چەندان ڕێگای کرانەوە و چارەسەر ببینێت.
زانست و هۆشیاری وای لە مرۆڤ دەکەن کە بە کەمترین زیان، کەمترین دڕک و کەمترین شەپۆلی نامۆ لە ژیاندا تێپەڕێت. ئاییندەیەک کە لەسەر بنەمای زانست بونیاد بنرێت، ڕێگاکانی کەمتر سامناک دەبن و مرۆڤ دەتوانێت چێژ لە جوانییە ڕاستەقینەکانی ژیان وەربگرێت، نەک جوانییەکی ساختە کە چاڵەکانی لەپشت شاردبێتەوە.
کۆتا پەیڤ
ژیان مەیدانی جەنگ نییە، بەڵام مەیدانی تاقیکردنەوەی هیمەت و ژیرییە. دڵخۆشبوون تەنیا بە جوانیی ڕێگا و فەرامۆشکردنی مەترسییەکان، نیشانەی غەفڵەتە. گرێکان بوونیان هەیە و سروشتی ژین پڕە لە چاڵ، بەڵام کەرامەت و هێزی مرۆڤ لەوەدایە کە نەهێڵێت گرێ لەسەر گرێ بدرێت. بە هیمەتێکی بەردەوام، بە ڕووبەڕووبوونەوەی خێرا لە سەرەتاکاندا، و بە ڕۆشنکردنەوەی ڕێگاکە لە ڕێی زانستەوە، دەکرێت سامناکیی کاروانەکە کەم بکرێتەوە و ئاییندەیەکی ڕووناک، ئارام و پڕ لە سەرکەوتن بەدی بهێنرێت.
ڕەحیم نزهتزادە
***
گرێی ژین
هەر ڕووداوێک بۆ مرۆڤ ببێت بە گرێ،
بێگومان هەیە دۆزینەوەی چەندان ڕێ.
هونەری لێدانی گرێ لەسەر گرێ،
بەتەنیا دەبێتە هۆکاری بێچارە ڕێ.
بژاردەی بە ناچاریی گرێ،
دەباتە نێو زۆر دی چاڵەڕێ.
یادمان بمێنێ، پڕ لە چاڵ و گرێیە ژین،
هەم زۆر جوان و هەم زۆر سامناکە ڕێ.
چون؛ سەیر و ناڕوون و مەحاڵە زۆر جار گرێ،
لەوما؛ سروشتی بەنیئادەم هەمیشە،
دیدی تەنیا لەسەر ئاسانی و خۆشە ڕێ.
کۆکراوەی تەمبەڵی، خۆی مەیدانی گرێیە،
مەیدانێک پڕ لە دڕکی نێو ڕێیە،
ئەنجام؛ بێهیوا و بێهێز دەکات دید و دەست و پێیە.
لەوە؛ دڵخۆش مەبن تەنیا بە جوانیی ڕێ،
هیمەت بکەن، بیکەنەوە هەر لە سەرەتاوە گرێ،
تا لێتان نەبێتە مەیدانێکی پڕ لە دڕک،
یاخود نامۆشەپۆلی ژین لەسەر ڕێ.
تا ئێستا بژین و ببینن ئاییندەیەک،
پڕ لە زانست و ڕووناک ڕێ،
بە کەمترین دڕک و نامۆژین و شەپۆل و گرێ.
ڕەحیم نزهت زادە
