"an independent online kurdish website

په‌ندی پێشینان ، لقێكی گرنگه‌ له‌ ئه‌ده‌به‌ و ، به‌شێكی گه‌وره‌ و به‌نرخه‌ له‌ فۆلكلۆر و  كه‌له‌پووری ره‌سه‌نی نه‌ته‌وایه‌تی و ، گه‌نجینه‌یه‌كی له‌بنه‌هاتووی ڕۆشنبیرییه‌ و ، فه‌رهه‌نگێكی فره‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی زمان و وشه‌ و، پڕ له‌ زانست و زانیای و تاقیكردنه‌وه‌ی هه‌موو بواره‌كانی ژیانی گه‌له‌ .. ئاوێنه‌یه‌كه‌ راده‌ی شارستانی و رۆشنبیری و ژیری و لێهاتوویی هه‌ر گه‌لێك ده‌خاته‌ رووreza_shuwan_0

.. په‌ندێكی ئینگلیزی ده‌ڵێت : « په‌نده‌كانی هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك په‌رتووكێكی گه‌وره‌یه‌ ، كه‌ به‌ ئاسانی ره‌وشتیانی تێدا ده‌خوێنینه‌وه‌ .. »

په‌ندی پێشینان ، فه‌لسه‌فه‌ی ژیانه‌ و ، به‌ری ره‌نج و تاقیكردنه‌وه‌ و ژیری و بلیمه‌تی و ره‌وانبێژی ره‌وانبێژانه‌. ئه‌م په‌ندانه‌ له‌ چه‌ندین قۆناخی جیا جیادا ، به‌ درێژایی ساڵه‌های ساڵ وتراون و له‌ باو و باپیرانمانه‌وه‌ ، ده‌ماوده‌م بۆمان ماونه‌ته‌وه‌ ، به‌شێكی زۆریان تا ئه‌مڕۆش بایه‌خ و تام و چێژیان ماونه‌ته‌وه‌ و، له‌ ژیانی رۆژانه‌ماندا له‌ كات و شوێنی خۆیاندا به‌ كاریان ده‌هێنین و ، سوودیان لێ وه‌رده‌گرین .. بڕواشم وایه‌ ، نه‌وه‌ له‌‌ دوای نه‌وه‌ی ئێمه‌ش به‌ كاریان ده‌هێنن.. ره‌نگه‌ به‌شێكیش له‌ وته‌ و تاقیكردنه‌وه‌كانی ئه‌مڕۆی ئێمه‌ش،ببنه‌ په‌ند و قسه‌ی نه‌سته‌ق و چیرۆك و سه‌رگوزشته‌ بۆ نه‌وه‌كانی داهاتوومان.

په‌ندی پێشینان ، له‌ ناوه‌ڕۆكدا په‌خشانه‌ و ، بریتییه‌ له‌ رسته‌ و وته‌یه‌كی كورت و چڕ و پڕ ، كه‌ روویه‌كی لۆژیكی هه‌یه‌ ( مه‌به‌ستداره‌) ، مانا و مه‌به‌ستێكی فراوان و قووڵی هه‌یه‌ .. به‌شێكیان ساده‌ن و، به‌ زۆریش لۆژیكی و توێكڵدارن و مه‌به‌ستێكی تر ده‌پێكن .. ده‌شڵێن په‌ندی پێشینان ده‌رد و ده‌رمانیشی دیاری كردووه‌.. هه‌ندێ په‌ندی كوردیمان له‌ شێوه‌ی دێڕه‌ هۆنراوه‌دا هاتوون و نیوه‌ دێڕه‌كانیان ، سه‌روایان هه‌یه‌ بۆ نموونه‌ :

« كه‌مه‌ره‌ و لووله‌ هاڕه‌ی دێ ـــ سك له‌ برسا قۆره‌ی دێ » یان :

« حه‌وتی بمرێ له‌ باوان ـــ كلی نابڕێ له‌ چاوان »

له‌ هه‌ندێ په‌ندی تری كوردیماندا جۆره‌ ترپه‌یه‌ك هه‌یه‌ ، كه‌ ئاواز و ئاسانییان به‌ رسته‌كان داوه‌ بۆ نموونه‌ : « بخۆ خۆڵه‌ كه‌وێ ، شوو مه‌كه‌ سه‌ر به‌ هه‌وێ »  یان:

«قسه‌ هه‌زاره‌ ، دووانی به‌كاره‌ » یان : «پیاوی دوو ژنه‌ ، جه‌رگی كون كونه‌ »

په‌ندی پێشینان ، هه‌مه‌موو بواره‌كانی ژیان و ، هه‌موو چین و توێژه‌ كۆمه‌ڵایه‌تتیه‌كان ده‌گرێته‌وه‌..هه‌ر سه‌رده‌م و قۆناخێكیش ره‌نگدانه‌وه‌ و كاریگه‌ریان له‌ په‌نده‌كاندا هه‌یه‌.

په‌ندی پێشینان ، به‌ چاك و خراپیه‌وه‌ ، ره‌وشت و خووی سروشتی و ژیری و داب و نه‌ریت و هه‌ڵسوكه‌وت و ره‌فتاری گه‌ل ده‌خاته‌ روو.. هه‌ر گه‌لیش به‌ خاوه‌نی په‌ندی پێشینان ده‌زانرێت .

په‌ندی پێشینان و قسه‌ی نه‌سته‌ق ، دوو شتی جیاوازان ، ئه‌گه‌رچی له‌ هه‌ندی رووه‌وه‌ له‌یه‌كده‌چن و، چه‌ند خاڵێكی هاوبه‌ش له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ .. قسه‌ی نه‌سته‌ق خاوه‌نه‌كه‌ی ناسراوه ، به‌ڵام په‌ندی پێشینان گه‌ل خاوه‌نێتی .. له چه‌ند كتێبێكی كوردیدا ، كه‌ په‌ندی پێشینان یا قسه‌ی ناودارانیان تێدا نووسیوه‌ ، كۆمه‌ڵێك په‌ند و قسه‌ی نه‌سته‌قیان تێكه‌ڵ كردووه‌ ، هه‌ندێ له‌ وته‌ی ناودارانیان به‌ په‌ند نووسیوه‌ ، یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌.

په‌ندی پێشینان ، بابه‌تێك نییه‌ بۆ سوعبه‌ت و خۆشی ، یا بیكه‌ین به‌ شه‌وچه‌ره‌ی شه‌واره‌ی شه‌وانی درێژ و تاریكی زستان و كاتی پێ به‌سه‌ر به‌رین. به‌ڵكو بایه‌خێكی ره‌وشتی و كۆمه‌ڵایه‌تی و رۆشنبیری گرنگی هه‌یه‌، كه‌ بیرتیژی و فه‌لسه‌فه‌ی مرۆڤ درده‌خات ، تا ئه‌و راده‌یه‌ی كه‌ گه‌لان به‌ پیرۆزی و رێزه‌وه‌ ده‌ڕواننه‌ په‌ندی پێشینان.. گه‌لێ له‌ لقه‌كانی تری ئه‌ده‌ب سوودیان له‌ په‌ندی پێشینان وه‌رگرتووه‌..ته‌نانه‌ت له‌ گه‌لێ له‌ كتێبه‌ ئایینیه‌كانیشدا ، په‌ندی پێشینان یان هاوشێوه‌یان به‌كارهێناوه‌.

بێگوومان هه‌ر گه‌لێك په‌ندی خۆی هه‌یه‌ ، كه‌ گوزارشت له‌ تایبه‌تمه‌ندی و داب و نه‌ریت و ژیان و گوزه‌ران و ژینگه‌ و سروشت و زیدی ئه‌و گه‌له‌ ده‌كات.. بۆ نموونه‌ ئه‌م په‌ندانه‌ تایبه‌تین به‌ گه‌لی كوردمانه‌وه‌ و، شه‌قڵ و تایبه‌تمه‌ندی كوردیان پێوه‌ دیاره‌ :

« كه‌و زمانی خۆی دوژمنێتی ».. « زاوا نییه‌تی دانۆك ـــ بووك ده‌یه‌وێ گۆبه‌رۆك »..

« خوا كڵاوی بۆ به‌روو كردووه‌ » ..« كه‌شك برای دۆیه‌ ».. « له‌ هه‌ولێر كۆنتره‌ »

« تاكێ كه‌وش و تاكێ كڵاش ـــ ماندوو نه‌بی مام ته‌ڕه‌ماش » « خه‌نجه‌ر له‌كا ده‌دا »

« ده‌ڵێی دركی مه‌م و زینه‌ »..« تا شه‌رواڵه‌كه‌ی نه‌كه‌وێته‌ بن پێی هه‌ڵیناكێشێ »

به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كۆمه‌ڵێكی زۆری په‌ندی پێشینان هه‌ن ، هه‌ر گه‌لێك خۆێ كردووه‌ به‌ خاوه‌نیان و به‌ په‌ندی خۆیانی ده‌زانن.. ئه‌مه‌ش له‌ ئه‌نجامی پێكه‌وه‌ ژیان و تێكه‌ڵ بوون و هاوشارستانی و هاوسێتی و كۆچكردن و فێربوونی زمانی یه‌كتر و تاقیكردنه‌وه‌ و تێپه‌ڕبوونیان به‌ قۆناخه‌ هاوشێوه‌كانی مێژوو و لێكچوونی ژیانیان . وای كردووبێت كه‌ به‌شێكی زۆری په‌ندی گه‌ڵان هاوده‌ق و هاومانا و هاومه‌به‌ست و هاوناوه‌ڕۆك بن.. ده‌شێ به‌ جیاوازییه‌كی كه‌م و، به‌ شێواێكی تر داڕێژرابن . ده‌توانین ئه‌م په‌ندانه‌ به‌ په‌ندی جیهانی « گڵوباڵیزم په‌ند » ناو به‌رین .. نموونه‌ی ئه‌م په‌ندانه‌شم لا زۆرن .

په‌ندی پێشینانی كوردی ، به‌ری تاقیكردنه‌وه‌ و ره‌نج و دنیادیده‌یی و فه‌لسه‌فه‌ و ره‌وانبێژیی ره‌وانبێژانی گه‌لی كوردمانه‌.. كه‌ هه‌موو بواره‌كانی ژیانی كورده‌واریمانی  به‌ باش و خراپیه‌وه‌ ، به‌ شیرین و تاڵیه‌وه‌ ، به‌ شێنه‌یی و ته‌نگانه‌یه‌وه‌… هتد. له‌خۆ گرتووه‌.. به‌شی هه‌ره‌ زۆری په‌نده‌كانمان ، سیما و ره‌سه‌نایه‌تی گه‌لی كوردمانیان پێوه‌ دیارن.. گه‌لی كورد یه‌كێكه‌ له‌ گه‌له‌ هه‌ره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی جیهان له‌ په‌ندی پێشینان و فۆلكلۆردا.رۆژهه‌ڵاتناسه‌كان گه‌واهی ئه‌م راستیه‌ن و له‌ نووسینه‌كانیاندا باسیان كردووه‌.

ئه‌گه‌رچی تا ئێستا نزیكه‌ی بیست هه‌زار په‌ندی پێشینانی كوردیمان نووسراونه‌ته‌وه‌ و بڵاوكراونه‌ته‌وه‌.. به‌ڵام به‌ هه‌زاران په‌ندی تریشمان هه‌یه‌ ، له‌ هه‌موو ناوچه‌كانی كوردستاندا ، به چه‌ند‌ شێوه‌زارێكی زمانی كوردیمان به‌ تایبه‌تیش له‌ سه‌ر زاری به‌ ته‌مه‌نه‌كانمان ، كه‌ تا  ئه‌مرۆش نه‌نوسراونه‌ته‌وه‌..هیوادام خه‌مخۆران و په‌ندناسانی كوردمان ، سه‌ردانی هه‌موو ناوچه‌كانی كوردستان بكه‌ن و ، په‌ند و به‌یت و گۆرانییه‌ فۆلكلۆرییه‌كانمان له‌ تیاچوون رزگار بكه‌ن .. به‌مه‌ش خزمه‌تێكی گه‌وه‌ره به‌ فولكلۆر و كه‌له‌پووری ره‌سه‌نی گه‌له‌كه‌مان ده‌گه‌یه‌نن و ، له‌ لای تامه‌زرۆیانی په‌ندی پێشینانیش خۆیان شیرین ده‌كه‌ن.. چونكه‌ تا راده‌یه‌ك فۆلكلۆر ناسنامه‌ی گه‌له‌ ، ئه‌گه‌ر داگیركه‌رانی كوردستان له‌ هه‌ندێ رووه‌وه‌ ، زه‌فه‌ریان پێ بردووین ، به‌ڵام هه‌رگیز نه‌یان توانیوه‌ ، فۆلكلۆر و كه‌له‌پووری ره‌سه‌نی گه‌له‌مان كاڵ بكه‌نه‌وه‌.. ئه‌گه‌رچی دزیان لێ كردووین .

په‌ندی پێشینان ده‌ریایه‌كه‌ ، مه‌له‌وانزانی شاره‌زا و لێهاتوو نه‌بێت ، ناتوانێ مه‌له‌ له‌م ده‌ریایه‌ قووڵه‌دا بكات.. بۆیه‌ ئێمه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی وردی زانیاری و، درێژه‌دان به‌م باس و خواسه‌ بۆ پسپۆران و شاره‌زایان و په‌ندناسانی دڵسۆزی گه‌له‌كه‌مان به‌جێ ده‌هێڵین.

تا ئیستاش كۆمه‌ڵێك له‌ نووسه‌ر و ئه‌دیبانی كوردمان كۆمه‌ڵێكی باشی په‌ندی پێشینانیان كوردیمانیان به‌ شێوه‌زاری كرمانجی باكوور و باشووری كوردستان كۆكردۆته‌وه‌ ، به‌ كتێب بڵاویان كردوونه‌ته‌وه‌ .. ئه‌مه‌ش ناوی ئه‌و كتێب و كۆكه‌ره‌وانانه‌ن كه‌ ناوه‌كانیانم زانیووه‌ .. داوای لێبووردنیش له‌و نووسه‌رانه‌ ده‌كه‌م كه‌ كتێبیان هه‌یه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ و به‌رچاوی من نه‌كه‌وتوون ، تا‌ لێره‌دا ناویان به‌رم .. ئه‌مه‌ ناوی كتێبه‌كانن:

١ ـ قسه‌ی پێشینان ـ ئیسماعیل حه‌قی شاوه‌یس ـ به‌غدا ـ ١٩٣٣

٢ ـ هه‌زا بێژ و په‌ند ـ كۆكردنه‌وه‌ی ـ مه‌عروف جیاووك ـ به‌غدا ـ ١٩٥٧

٣ ـ گوتنا پێشینا ـ جگه‌ر خوێن ـ شام ـ ١٩٥٧

٤ ـ په‌ندی پێشینان ـ شێخ محه‌مه‌دی خاڵ ـ به‌غدا ـ ١٩٥٧

٥ ـ  امثال كردیه‌ ـ جه‌میل كه‌نه‌ ـ حه‌له‌ب ـ ١٩٥٧

٦ ـ مشتا خاچیا ژ گوتنین پێشا ـ مه‌لا مه‌حموودی دێرشه‌وی ـ ١٩٨٠

٧ـ  په‌ندی كوردی ـ عومه‌ر شێخوڵڵا ـ ١٩٧٢

٨ـ  په‌ندی پێشینانی كورد ـ عه‌لی مه‌عروف شاره‌زووری ـ به‌غدا ـ ١٩٨١

٩ ـ په‌ندی به‌راوردكاری ـ لێكۆڵینه‌وه‌ی ـ كه‌ریم شاره‌زا ـ ١٩٨٢

١٠ ـ ئه‌ده‌بی فۆلكۆری كوردی ـ د. عه‌زه‌دین مسته‌فا ره‌سۆل ـ به‌غدا ـ ١٩٧٠

١١ ـ  له‌ په‌نده‌كانی پیره‌مێرد ـ پێنج به‌رگ ـ سلێمانی ـ

١٢ ـ  گوتنێن پێشیان ـ عه‌بدولقادر بنگۆل ـ ئه‌سته‌مبۆڵ ـ ٢٠٠٥

١٣ ـ ( ١٠٠١) په‌ندی پێشینان ـ سوره‌یا میكائیلی ـ ستۆكهۆڵم ـ ٢٠٠٧

١٤ ـ گۆڵبژێرێك له‌ په‌ندی كوردی ــ هۆشیار نوری ـ سلێمانی ـ ٢٠١١

١٥ ـ گۆڵبژێرێك له‌ په‌ندی پێشینانی كورد و گه‌لانی جیهان ـ خالید كه‌ریمی ـ ٢٠٠٦

١٦ـ وته‌كانی ژیان ـ محه‌مه‌د عه‌بدولڕه‌حمان زه‌نگه‌نه‌ ـ هه‌ولێر ـ ٢٠٠٧

١٧ ـ من الفلكلور الكوردی ـ قصص غنائیه‌، حكم وامثال ـ اعداد وترجمه‌ ـ د. محمد عبدالنجاری ـ بیروت ـ١٩٨٢

١٨ ـ په‌نده‌ باوه‌كان ـ ئاماده‌كردنی ـ كاروان عوسمان ـ سلێمانی ـ ٢٠١٠

١٩ ـ هه‌ریه‌كه‌ش له‌م دكتۆر و پرۆفیسۆره‌‌ فۆلكلۆرناسه‌ كوردانه‌مان له‌ رووسیا و له‌ هه‌ندێ وڵاتانی تردا، كۆمه‌ڵێكی باشی په‌ندی پێشینانی كوردیان گۆڕیوه‌ته‌ سه‌ر زمانی رووسی و چاپیان كردوون، له‌وانه‌ : جاسمی جه‌لیلی ، حاجی جوندی ، قه‌ناتی كوردۆ.

٢٠ ـ مامۆستا عه‌لائه‌دین سوجادیش ، له‌ ژماره‌كانی گۆڤاری گه‌لاوێژ و ، له‌ كتێبی مێژووی ئه‌ده‌بی كوردیدا، كۆمه‌ڵێك په‌ندی پێشینانی كوردی ی بڵاوكردۆته‌وه‌ .

دكتۆره‌ شوكریه‌ ره‌سوڵێش لێكۆڵێنه‌وه‌یه‌كی ده‌رباره‌ی په‌ندی پێشینان هه‌یه‌ و جێپه‌نجه‌ی خزمه‌تكردنی له‌م بواره‌دا دیاره‌ .

ئه‌و كورته‌ باسه‌ی سه‌ره‌وه‌م به‌ پێویست زانی ، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بێمه‌ سه‌ر ناونیشانی باسه‌كه‌مان« كچان و ژنان له‌ په‌ندی پێشینانی كوردی و گه‌لاندا ». بۆ ئه‌وه‌ی زۆر كات له‌ خوێنه‌رانی ئازیزمان داگیر نه‌كه‌م ، به‌ ـ دوو به‌ش ـ په‌نده‌كان بڵاوده‌كه‌مه‌وه‌ ( به‌شی یه‌كه‌م ـ كچان و ژنان ـ له‌ په‌ندی پێشینانی كوردیدا ) و ( به‌شی دووه‌م ـ كچان و ژنان ـ  له‌ په‌ندی پێشینانی گه‌لاندا ).

ده‌مه‌وێ ئه‌وه‌ش بڵێم ، كۆمه‌ڵێك په‌ندی زه‌ق و ره‌ق و ناشیرین ، به‌ ناڕه‌وا ده‌رباره‌ی ژنان وتراون.. من به‌ ناڕه‌وایان ده‌زانم.. ره‌نگدانه‌وه‌یه‌كی زه‌قی پیاوسالاری و كۆمه‌ڵ سالاریین ، كه‌ ئافره‌تیان ده‌چه‌وسانه‌وه‌ و ، به‌ چاوێكی كه‌متر له‌ ئافره‌تیان ده‌ڕوانی و تا راده‌یه‌ك، په‌راوێزیان كردبوون.. به‌ڵام كه‌ په‌ندی پێشینانی گه‌لانی ترم خوێنده‌وه‌، په‌ندی زۆر زه‌قتر و ره‌قتر و ناشیرینترم ده‌رباره‌ی ئافره‌تانیان خوێنده‌وه‌ .. كه‌ كورد له‌ چاوی ئه‌وانه‌وه‌ به‌ حه‌وت ئاو شۆراوه‌ته‌وه‌ .. به‌ڵام به‌ گه‌واهی رۆژهه‌ڵاتناسان و كوردناسانی بیانی، كورد رێز له‌ ئافره‌ت ده‌گرێ و رۆڵی به‌رز ده‌نرخێنێ .ئافره‌تانی كورد له‌ ئافره‌تانی وڵاته‌ دراوسێكانمان واته‌ له‌ ( ژنانی تورك و فارس و عه‌ره‌ب) سه‌رفرازتر و كراوه‌ترن.

من له‌گه‌ڵ ئه‌و په‌نده‌ زه‌ق و ناڕه‌وایانه‌دا نیم ، كه‌ ده‌رهه‌ق به‌ ژنانی كوردمان وتراون.

به‌شی یه‌كه‌م ـ ( كچان و ژنان له‌ په‌ندی پێشینانی كوردیدا ) :

(*) كچ قه‌ڵایه‌ ، ناگیرێ .

(*) كچ دارگوێزه‌ ، هه‌رچی به‌ لایدا تێپه‌ڕێ ، په‌لاری خۆی تێ ده‌گرێ .

(*) كچ سێوه‌ سووره‌یه‌ به‌داره‌وه‌ ، هه‌ركه‌س گۆپاڵی خۆی تێده‌گرێ ، كه‌س نازانێ به‌ نیسیبی كێ ده‌بێ.

(*) كچێك حه‌وت كوڕ دێنێ .

(*) دایك ببینه‌ و، دوێته‌ « كچه‌ » بخوازه‌ . ‌

(*) كچی خۆم ناكه‌م به‌ قوربانی كوڕی خه‌ڵكی .

(*) كیژ ، ته‌شی دایكی ده‌ڕێسێ .

(*) كچه‌ قه‌ره‌ج ، نابێت به‌ خاتوون .

(*) ئه‌گه‌ر كچ بیه‌وێ كوڕ بلاوێنێ ـــ گۆزه هه‌ڵده‌گرێ و ئاو له‌ دوور دێنێ .

(*) جوانی كچ ، له‌ قژه‌كه‌ی دایه‌ .

(*) باوكی كچان سۆڵتانه‌ .

(*) كچ پردێكه‌ ، هه‌موو كه‌س به‌ سه‌ریدا تێ ده‌په‌ڕێ .

(*) كچێ دایكی هه‌ڵیبنێ ، ده‌بێ خاڵۆزای بیخوازێ .

(*) حه‌وت كچی كۆێری هه‌بێ ، به‌ رۆژێك به‌ شوویان ده‌دا.

(*) كچێكی كوێر ، له‌ كوڕێكی بێكه‌ڵك باشتره‌ .

(*) دوێته‌ بخوازه، تا نه‌كه‌وتۆته‌ وڵنگه‌وازه‌. « وڵنگه‌وازه‌:چاوبڕكێ و هه‌وه‌س بازی»

(*) كچم به‌خێوكردن كوڕی خه‌ڵك بردی ،كوڕم به‌ خێوكرد كچی خه‌ڵك بردی .

(*) گه‌وره‌ كچ تا دانیشێ ، به‌ختی باشتر ده‌بێ .

(*) هه‌نگ له‌ ماكی ، كچ له‌ داكی .

(*) ده‌ڵێی كچه‌ جافیان بۆ دابه‌زاندووه‌ .

(*) خوا بدا مرازم ، كچێك بۆ كوڕه‌كه‌م بخوازم .

(*) كیژی به‌ دایك ، مه‌نجه‌ڵی به‌ سه‌رپۆشه‌.

(*) ره‌شه‌ وه‌ك تاوه‌ ، ئه‌تخوازن به‌ ناوی باوه‌.

(*) ئه‌گه‌ر ره‌شبم وه‌ك موو ، ده‌وڵه‌تی باوكم ده‌مدا به‌ شوو .

(*) كیژ له‌ ماڵی خه‌ڵكینه‌ ، كوڕ كوڕی زێڕینه‌.

(*) مه‌ڕوانه‌ سه‌ری ئاس ، بڕوانه‌ به‌ختی خاس .

(*) كوڕه‌كه‌م كوڕمه‌ تا ژن دێنێ ، به‌ڵام كچكه‌م تا له‌ته‌مه‌ندا كچمه‌.

(*) هه‌ر كه‌زی زه‌ردێ ، سمێڵ سوورێكی هه‌یه‌ .

(*) دایكی كراس ره‌ش نه‌مردووه‌.

(*) كیژ مێردی ده‌كرد ، بێوه‌ژنان سه‌مایان ده‌كرد.

(*) هه‌ی ناز هه‌ی ناز ، دایك ببینه‌ و دوێته‌ بخواز.

(*) ئه‌گه‌ر دایك و كچ یه‌كبن ، كه‌س ناتوانێت لێكیان بكا .

(*) به‌ختی دایك ، حیجازی كچانه‌.

(*) دایكی كچ بگره‌ ، كچه‌ به‌ ده‌ست خۆته‌.

(*) كچ و ماسی نابێت بمێننه‌وه‌ ، چونكه‌ بۆنیان تێده‌كه‌وێت .

(*) كچ میوانه‌ .

(*) كیژم بوو ، هه‌وێیه‌كم بوو .

(*) كۆڵی گرانی كنگره‌ ، خه‌می گه‌وره‌ی خدره‌ .

(*) كچ ده‌م له‌ قووچ .

(*) كچ هه‌تا كچه‌ مێردی ده‌وێ ، كه‌ شووی كرد هه‌موو شتی ده‌وێت .

(*) ده‌زگیرانی كه‌س ناشیرین نییه‌ .

(*) شێر له‌ بێشه‌ ده‌رپه‌ڕێ ، چ نێربێ و چ مێ .

(*) خۆی ڕشتووه‌.

(*) بووك به‌ دڵی زاوایه‌ .

(*) بووكی خاڵه‌ ، به‌رخی ناوماڵه‌ .

(*) بووكی خاڵت ، هه‌ر رۆژ له‌ سه‌یران و داوه‌ته‌ .

(*) بووكی پوور ، جێگای له‌سه‌ر ته‌نوور .

(*) بووك له‌سه‌ر زینیش بێ ، كه‌س نازانێ به‌ نسیبی كێ ده‌بێ .

(*) بووك له‌سه‌ر ئه‌سپه‌ ، جڵه‌و له‌ ده‌ستی مستێ یه‌ ، كه‌س نازانێ نسیبی كێیه.

(*)‌ بووكێ نازت ، به‌قه‌ی جیازت .

(*) هه‌ر بووكی ماڵی بابێتی .

(*) بووك نییه‌تی شیوی شه‌وێ ، ئه‌نگوستیله‌ی زێڕی ده‌وێ .

(*) بووكه‌كه‌مان زۆر جوانه‌ ، بالووكه‌یه‌كیشی له ‌لێوانه‌.

(*) بووكه‌كه‌ی په‌نا دیواریت ، رۆژ هه‌موو رۆژ به‌ تاڵیت ، به‌ شه‌و ناوماڵ ده‌ماڵیت.

(*) بووكێكمان هێنا بێ بارگه‌ و بنه‌ ، كوته‌ك هه‌ڵده‌گرێ ده‌ڵێ نوره‌ی منه‌ .

(*) بووكێ له‌گه‌ڵ تۆمه‌ ، خه‌سوو گوێت لێ بێ .

(*) بووكه‌كه‌ی ماڵی مه‌تی ، سه‌ری سووره‌ و پێی په‌تی .

(*) زاوا نییه‌تی دانۆك ، بووك ده‌یه‌وێ گۆبه‌رۆك .

(*) بووكێ زمانی نییه‌ ، خه‌سووش ئیمانی نییه‌ .

(*) شه‌ممه‌ كار و شه‌ممه‌ بار ، هه‌ر بووكی تیا مه‌كه‌ سوار .

(*) خۆزگه‌ خه‌سوو نه‌بوایه‌ ، بووك به‌ دڵی خۆی بژیایه‌ ، قرچ قرچ بنێشتی بجوایه‌.

(*) كێ بووك بێ ، ئه‌و به‌ربووكه‌ .

(*) ده‌ڵێی بووكیان بۆ دابه‌زاندووه‌.

(*) بووكی نزیك باوان ، به‌ كه‌ڵكی چی دێ .

(*) دایكی بمرێ گوڵیشان ، هیچی نه‌خوارد بردیشیان .

(*) خه‌سوو له‌ بیرچوو ، كه‌ خۆشی بووك بوو .

(*) ئه‌گه‌ر بووك و خسوو یه‌كبن ، كوێره‌كه‌ به‌ په‌یژه‌دا سه‌رده‌كه‌وێ .

(*) هه‌سانه‌ سوور ، له‌ مێرگه‌سوور ، پلكم خه‌سوو .

(*) خه‌سوو ، به‌ردی بن په‌راسوو .

(*) خه‌سووی پیره‌ ورچێ ، ئاگرت به‌ربێته‌ پرچێ .

(*) نه‌ خه‌سووی هه‌یه‌ نه‌ خه‌زوور ، دێته‌ ده‌رێ گوڵه‌سوور .

(*) خه‌سوو ببێ به‌ پرد ، بووك به‌ سه‌ریدا ناپه‌ڕێته‌وه‌ .                                    

(*) ژن كۆڵه‌كه‌ی ماڵه‌ .                                                                        (*) ژن و ماڵیان وتووه‌.                                

(*)سه‌رمایه‌ی ژیان ، ژن و ددانه‌ .

(*) ژن نان پینه‌ ده‌كات .

(*) ژنیش هه‌یه‌ ، ژانیش هه‌یه‌ .

(*) ژیانی بێ ژن ، وه‌ك ماڵی بێ چه‌قۆ وایه .

(*)‌ ژنێ مێردی كردی سه‌نگی ، عاله‌م هه‌ڵێ نایكا له‌نگی .

(*) ژن هه‌یه‌ ماڵ وێران ده‌كا ، ژنیش هه‌یه‌ ماڵ ئاوا ده‌كا .

(*) میرم با لاو بێ ، كراسم با جاو بێ .

(*) ژن دیواری ماڵه . یا ( ژن دیواری مێرده‌ ) .

(*) مێرد كراسی ژنه‌ .

(*) پیاوی دوو ژنه‌ ، جه‌رگی كون كونه‌ .

(*) بخۆ خۆڵه‌ كه‌وێ ، شوو مه‌كه‌ سه‌ر به‌ هه‌وێ .

(*) شیر له‌ شام ، خه‌نجه‌ر له‌ مام ، ژن له‌ پسمام .

(*) ئاو له‌ كانی بخۆره‌وه‌ ، ژنیش له‌ ره‌سه‌ن زاده‌ بخوازه‌ .

(*) پیاو و ژن له‌ خۆڵ دروست كراون .

(*) ژن هه‌سانی مێردیه‌ .

(*) ژن بێ باوه‌ڕیشه‌ و ، خۆش باوه‌ڕیشه‌ .

(*) كه‌مه‌ره‌ و لووله‌ هاڕه‌ی دێ ، سك له‌ برسا قۆڕه‌ی دێ .

(*) حه‌وتی بمرێ له‌ باوان ، كلی نابڕێ له‌ چاوان .

(*) ئه‌وه‌ی به‌ بێوه‌ژنی ده‌یكه‌یت ، به‌ كچێنی بت كردایه‌ .

(*) شه‌ڕی ژن و مێردان ، تا ماڵ نوستنان .

(*) ژن به‌ مێردی گه‌وره‌ ده‌بێ .

(*) ژن بیه‌وێ ، پیاو ده‌كا به‌ پیاو .

(*) پیاو بمرێ ژن هاره‌بێ ، ژن بمرێ پیاو هه‌ژاره‌بێ .

(*) كاروباری ماڵ ، به‌ ده‌ستی ژنه‌ .

(*) ژنه‌ باوه‌ڕی نه‌ ده‌كرد كه‌ شوو بكا،كه‌ شووی كرد داوای ماره‌یی و هه‌شتێكی ده‌كرد.

(*) ژن به‌بێ پیاو ، كێڵگه‌یه‌كه‌ به‌بێ تۆوه .

(*) پیاو ڕووباره‌ ،  ژن ده‌ریایه‌ .

(*) خانوویه‌ك ژن ئاوای بكات ، كه‌س ناتوانێ تێكی بدات .

(*) شه‌یتان مامۆستای  پیاوه‌ و ، قوتابی ژنه‌ .

(*) جوانی ئاسمان له‌ ئه‌ستێره‌كاندایه‌ ، جوانی ژنیش له‌ پرچه‌كه‌ی دایه‌ .

(*) به‌هێترین چه‌كی ئافره‌ت ، فرمێسكه‌كانێتی .

(*) ماڵ به‌ ژنه‌وه‌ ئاوه‌دانه‌ .

(*) هیچ خۆشییه‌ك ناگاته‌ خۆشی ئه‌م سێ شته‌ : باخ ، په‌ز ، ژن .

(*) جوانی ماڵ و خێزان به‌ ژنه‌وه‌یه‌ .

(*) ژن هه‌یه‌ و، ژنۆكه‌ش هه‌یه‌ .

(*)‌ ژنی چاك ژیانه‌ ، ژنی خراپ ژانه‌ .

(*) ژنێكم ده‌وێ ژنانه‌ ، پێسته‌ بكا به‌ هه‌مانه‌ .

(*) گه‌نم له‌ ژن بكڕه‌ و ، رۆنیش له‌ پیاو بكڕه‌ .

(*) ژن ژنی مێردان بێ ، با له‌ بنی به‌ردان بێ .

(*) مایین له‌ عه‌ره‌ب بكڕه‌ ، ژن له‌ تیله‌كۆ بخوازه‌ .

(*) ژن ده‌ڵێ : كراسم ئاورێشمییه.. خوادرنم ژاری ماره‌ .

(*) دایك و باوك له‌ قازییه‌ ، منداڵ له‌ وازییه‌ .

(*)‌ ژن كه‌ تووڕه‌ بوو ، ئه‌و گۆزه‌یه‌ی پڕه‌ له‌ نهێنی ده‌یشكێنێ .

(*) ژن په‌یژه‌ی پیاوه‌ .

(*) مێرد سه‌رپۆشی  ژنه‌ .

(*) ماڵی فره‌ ژنان ، ئاو نییه‌ له‌ كونان .      « كونان : كۆی كونده‌ی ئاوه‌ »

(*) ژن به‌ تۆران سووك ده‌بێ .

(*) ئیشی ژنان بیست و چوارن ، هه‌ر نان و هه‌ویر دیارن .

(*) ژنی ژنانه‌ ، داینێ له‌ دیوه‌خانه‌ .

(*) ژنی خراپ ، منداڵی ره‌سه‌نی لێ ناكه‌وێته‌وه‌ .

(*) نه‌ سێ مایین له‌ دۆڵێ ، نه‌ سێ ژن له‌سه‌ر كه‌مۆڵێ .

(*) خزمی ژنان به‌ره‌ به‌ به‌ره‌ ، خزمی پیاوان ده‌ربه‌ده‌ره‌ .

(*) ماڵ لۆ مێردانه‌ ، عه‌زاب لۆ ژنانه‌ .

(*) ژنی به‌د ژانه‌ ، گه‌ر خۆتی لێ ده‌یت ماڵت وێرانه‌ .

(*) پیاو كه‌ له‌ ژن به‌ بیانوو بوو ، ده‌ڵێ : ئارد ده‌بێژی بۆ خۆت ده‌له‌قێنی .

(*) ژنێكم ده‌وێ زمان دلێر ، باوان و خه‌زوور به‌ یه‌كه‌وه‌ نێر .

(*) ژنی پیاوی كوێر ، ئارایشی ناوێ .

(*) پیاو ده‌ره‌قه‌تی مه‌كری ژن نایه‌ت .

(*) ژنی جوان ده‌ردی بێ ده‌رمانه‌ ، نه‌ لێدان و نه‌ ته‌ڵاق دانه‌ .

(*) ژن له‌ رێوی فێڵبازتره‌ .

(*) ژن بده‌ به‌ ژن مردوو ، گا بده‌ به‌ گا مردوو.

(*) وتیان : “ماڵت له‌ كوێیه‌ ؟ ” وتم : ” هێشتا ژنم نه‌هێناوه‌ ” .

(*) وت وته‌ی ژنان ، كوژ كوژه‌ی پیاوان .

(*) مێوژه‌ ره‌شه‌ بخوات ، له‌ گه‌ردنیا دیاره‌ .

(*) ناوچه‌وانی قیرینه‌ ، به‌ڵام به‌ختی شیرینه‌ .

(*) سه‌ر به‌ قوڕین ، ده‌هێنێته‌ پێكه‌نین .

(*) پیاویش له‌ ژنه‌ .

(*) ژنی گه‌وران گرانه‌ ، حه‌وانه‌وه‌ی ئاسانه‌ .

(*) ژن كراسی پیاوه‌ .

(*) ژن ژنی به‌سه‌رهات ، شه‌رتی هه‌ڵات .

(*) مار بۆ ژنی سك پڕ ده‌ڕشێته‌وه‌ .

(*) ژنان چوونه‌ هه‌وران ، پیاوان چوونه‌ گه‌وه‌ڕان .

(*) ئاگری مێردم ، نه‌ك به‌هه‌شتی دایك و باوكم .

(*) له‌ ماڵه‌ باوان كاره‌كه‌رم ، له‌ ماڵی مێردم شاژنم .

(*) هه‌موو ژنێك ژن نییه‌ .

(*) ژن له‌ مشك ده‌ترسێ ، پیاویش له‌ ژن ده‌ترسێ .

(*) برا باشه ، به‌ڵام مێرد باشتره‌ .‌

(*) ئه‌گه‌ر بۆ تۆ هه‌بێ له‌چك به‌ سه‌رێ ، بۆ منیش ده‌بێ كڵاو به‌ سه‌رێ .

له‌ په‌نده‌كانی « پیره‌مێرد »ی نه‌مر :

(*) كه‌ ژن مل كه‌چ بوو به‌ نانی شوانی ـــ بۆچی لێی ئه‌ده‌ی به‌ كوڵه‌ گۆچانی  

(*) كه‌وتویه‌نه‌ته ده‌ورێ جوان پیری ناوێ ـــ ئه‌و ده‌وره‌ گوزه‌شت چوار ژن بۆ پیاوێ

(*) چه‌ندم پێخۆشه‌ له‌ سای ده‌وه‌نێ ــ دانیشم و ژن ، مه‌شكه‌ بژه‌نێ

(*) كچ به‌ نابه‌دڵ بۆ پیر چوو به‌ بووك ـــ مێرد بێزار ئه‌كا شه‌و به‌ نووكه‌ نووك

(*) له‌ ئاده‌مه‌وه‌ تا ئه‌م زه‌مانه‌ ــ رێگای خێر و شه‌ڕ به‌ده‌ست ژنانه‌

(*) بووی به‌ خه‌زووری پیاوی شه‌ڕانی ـــ ئه‌بێ كچه‌كه‌ت لای خۆت بزانی

     یا پیاو ده‌كوژێ یاخود ئه‌یكوژن ـــ كه‌ وابێ كچی تۆ نابێ به‌ ژن

(*) مه‌ڵێن كه‌ ئاده‌م حه‌وا ته‌فره‌ی دا ـــ خۆی وا نه‌بوایه‌ چی ده‌كرد حه‌وا

(*) دیم بووكیان هێنا بۆ ماڵی زاوا ـــ له‌سه‌ر ماره‌یی بردیانه‌ دواوه‌

په‌ندۆستانی هێژا و ئازیز :   

   (*)بێگومان به‌ ده‌یان په‌ندی پێشینانی كوردی تریشمان هه‌یه‌ به‌ ـ باش و خراپ ـ ه‌وه‌ ده‌رباره‌ی كچان و ژنان . له‌وانه‌یه‌ په‌نده‌كان ، گشت نه‌گرێته‌وه‌ و ته‌نها له‌ گۆشه‌نیگای په‌ندبێژه‌وه‌یه‌ ، مه‌به‌ستی له‌و ئافره‌تانه‌ بێت ، كه‌ ئه‌و وه‌سفانه‌ ده‌یان گرێته‌وه‌.

(*) مه‌به‌ستمان له‌ نووسینی ئه‌و په‌نده‌ زه‌ق و ڕه‌قانه‌ ، هه‌ست روشاندی خوشكانمان نییه‌ .. له‌ ئه‌مڕۆشدا ئافره‌تی خراپ و پیاوی خراپیش هه‌یه‌ .. خۆ به‌ ده‌یان په‌ندی پێشینانیشمان هه‌یه‌ ـ په‌ندی جوان و په‌ندی ره‌ق ـ ده‌رباره‌ی كوڕان و پیاوان وتراون.. ئه‌و په‌ندانه‌شتان بۆ ئاماده‌ كردون له‌ ده‌رفه‌تێكدا بڵاویان ده‌كه‌ینه‌وه‌.

 (* ) به‌شی زۆری ئه‌م په‌ندانه‌، له‌و سه‌رچاوه‌ ناوبراوانه‌ی سه‌روه‌، بۆم گوڵبژێر كردوون.

(*) چاوه‌ڕێی به‌شی دووه‌م بن ( كچان و ژنان ـ له‌ په‌ندی پێشینانی گه‌لاندا) .

نه‌رویج :  ٧/ ١/  ٢٠١٢{jcomments off}

نویتـرین هەواڵ و بابەت


فارسی