پوختە: له ساڵیادی شههیدبوونی ڕێبهری گهورهی گهلهکهمان، دکتۆر عهبدولڕهحمان قاسملوودا، تهنیا یادکردنهوهی برینهکان بهس نییه، بهڵکو پێویستمان به قووڵبوونهوهیه لهو قوتابخانه فیکری و سیاسییهی کە ئهو بۆی جێهێشتووین.
لهم وتارە کورتەدا، ههوڵم داوه تیشک بخهمه سهر چهمکی ئازادی و بهرپرسیارێتیی نهوهکان له ڕوانگهی ئهم سهرکرده بیرمهندهوه، تاوهکو پێکهوه بزانین چۆن دهتوانین ڕێبازی دادپهروهری و کەرامەتی مرۆیی بە زیندوویی بهێڵینەوە.
———-
بیست و دووی پوشپەڕ (١٣ی تەممووز) ، تەنیا وەرچەرخانێکی مێژوویی خەمناک نییە لە ڕۆژژمێری خەباتی گەلی کورددا، بەڵکو دەرفەتێکی ساڵانەیە بۆ قووڵبوونەوە لەو میراتە فیکری و فەلسەفییەی کە ڕێبەری ناودار و بیرمەندی گەورە، دکتۆر عەبدولڕەحمان قاسملوو، لە دوای خۆی جێی هێشتووە. قاسملوو تەنیا فەرماندەیەکی مەیدانی یان پیاوێکی سیاسەت نەبوو؛ ئەو ئەکادیمیست و بیردۆزەرێکی کەموێنە بوو، کە توانی پرسی نەتەوەیی کورد لە بازنەی سۆزدارییەوە بگوێزێتەوە بۆ ناو کایەی عەقڵانییەت، دیموکراسی و یاسا نێودەوڵەتییەکان. وتە نەمرەکانی ئەو، کە لە ویژدانی زیندووی نەتەوەکەماندا دەنگ دەدەنەوە، باشترین نەخشەڕێگان بۆ تێگەیشتن لە چەمکەکانی ئازادی، بەھای شەهید و داهاتووی کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو.
١. ئازادی: پرۆسەیەکی هۆشیاری نەک خەڵاتێکی بەخشراو
لە فەلسەفەی سیاسیی دکتۆر قاسملوودا، ئازادی وەک چەمکێکی پاسیڤ یان ”دیارییەک کە لەلایەن زلهێزەکان یان داگیرکەرانەوە پێشکەش بە نەتەوەکان بکرێت” پێناسە ناکرێت. مێژووی مرۆڤایەتی سەلماندوویەتی کە هیچ گەلێک بەبێ تێچوو و بەبێ گەیشتن بە قۆناغی ”خۆناسی”، نەبووەتە خاوەنی سەروەری.
ئەو ڕاستییە مێژووییەی قاسملوو جەختی لێ دەکاتەوە، پێمان دەڵێت کە دەروازەی ڕزگاری لە نێوخۆی کۆمەڵگەوە دەست پێ دەکات. ئازادی بەرهەمی پشکووتنی هۆشیاریی گشتی، کۆڵنەدان لە ئاست چەوسانەوە، فیداکاری بێوچان و لە سەرووی هەمووشیانەوە، ”بەرپرسیارێتیی نەوەکانە”. کاتێک نەوەیەک لە ڕووی فیکرییەوە پێدەگات و ئامادە دەبێت ئەرکە مێژووییەکانی خۆی لەئەستۆ بگرێت، ئیدی هیچ هێزێکی داگیرکەر ناتوانێت کۆتوبەندی کۆیلایەتی بەسەردا بسەپێنێت. ئازادی لای قاسملوو، پڕۆژەیەکی بەردەوامی بنیاتنانە، کە پێویستی بە پاراستن و گەشەپێدانی ڕۆژانە هەیە.
٢. گۆڕینی چەمکی ڕێزگرتن لە شەهیدان: لە شیوەنەوە بۆ بەردەوامیی ڕێباز
یەکێک لە دەستکەوتە فیکرییە گرنگەکانی دکتۆر قاسملوو، گۆڕینی تێڕوانینی باوی کۆمەڵگە بوو بۆ پرسی ”شەهید و قوربانیدان”. لە کلتوری ڕۆژهەڵاتیدا، زۆرجار یادکردنەوەی قوربانیانی ڕێگای ڕزگاری، لە چوارچێوەی فرمێسک، شیوەن و خەمۆکیدا کورت دەبێتەوە. بەڵام قاسملوو ئەم هاوکێشەیەی گۆڕی. ئەو پێی وابوو، کە گەورە ڕاگرتنی یادی گیانبەختكردووانی نیشتمان، بە مانای زیندوو هێشتنەوەی ئامانجەکانی ئەوانە لە کردەدا.
شەهیدبوون لە پێناو دۆزێکی ڕەوادا، خاڵی کۆتایی نییە، بەڵکو سەرەتای ڕاسپاردەیەکی نوێیە بۆ نەوەکانی داهاتوو. ڕێزگرتنی ڕاستەقینە لەو خوێنە پاکانە، لە ڕێگەی پتەوکردنی سەنگەرەکانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی، پاراستنی کەرامەتی مرۆیی و داکۆکیکردنی بێوچان لە مافە ڕەواکانی گەل بەدی دێت. کاتێک ئێمە دامەزراوەی دیموکراتی بەهێز دەکەین، کاتێک سیستەمێکی عەقڵانی بۆ بەڕێوەبردن دادەنێین و کاتێک ڕێز لە مافی تاکەکەس دەگرین، لە ڕاستیدا بەرزترین ئاستی وەفاداریمان بۆ خوێنی شەهیدان نیشان داوە.
٣. هزری قاسملوو: سەرچاوەی مژدەهێنی داهاتوویەکی بێ خوێنڕشتن
دکتۆر قاسملوو سەرڕای ئەوەی ڕێبەرایەتی خەباتی چەکداریی گەلی کوردی دەکرد، بەڵام هەمیشە وەک پیاوی ئاشتی و گفتوگۆ دەناسرا. ئەو باوەڕی تەواوی بە چەمکی ”دیالۆگ” هەبوو، كە لە پێناو گەیشتن بە چارەسەرێکی سیاسیی دادپەروەرانە، تەنانەت ژیانی خۆشی بەخت کرد. ئەم مەیلی ئاشتیخوازییە نیشانەی لاوازی نەبوو، بەڵکو نیشانەی لوتکەی هۆشیاریی مرۆیی و ئەکادیمی ئەو بوو.
ئاواتی گەورەی دکتۆر قاسملوو ئەوە بوو کە داهاتوویەک بۆ کوردستان و ناوچەکە بنیات بنرێت کە تێیدا هیچ نەوەیەکی نوێ ناچار نەبێت ”باجی خوێن بۆ چەشتنی تامی ئازادی بدات”. ئەو دەیویست کێشەی کورد لە ڕێگەی عەقڵانییەت, دیموکراسی و قبووڵکردنی ئەویترەوە چارەسەر بکرێت، نەک لە ڕێگەی لولەی تفەنگ و سڕینەوەی نەتەوەییەوە. ئەمڕۆش هزر و ئەندیشەی ئەو، کانیی و سەرچاوەی ئیلهامبەخشی سەرجەم ویژدانە بێدارەکانی جیهانە، کە بۆ ئاشتی و یەکسانی تێدەکۆشن.
٤. دەرئەنجام: یادیان هەمیشە زیندوو و ڕێگایان هاوچەرخە
لە ساڵیادی ئەم تیرۆرە ناجوامێرانەی شاری ڤییەننادا، ئەرکی سەرەکیی میدیا، ڕووناکبیران و چالاکوانانی کورد ئەوەیە، کە تەنیا باسی لایەنە تراژیدییەکەی ڕووداوەکە نەکەن، بەڵکو تیشک بخەنە سەر تیۆرییە پێشکەوتووەکانی قاسملوو لەسەر سۆسیالیزمی دیموکراتی، مافی ژنان و مۆدێرنیتەی سیاسی.
قاسملوو چەندین دەیەیە جەستەی لە نێوانماندا نەماوە، بەڵکو لە گۆڕستانی ناودارانی پاریسدا نێژراوە، بەڵام قوتابخانە فیکرییەکەی ئێستاش لە هەموو کاتێک زیندووترە. یادی دکتۆر قاسملوو و سەرجەم هاوڕێیانی هاوسەنگەری، هەمیشە لە دڵی مێژوودا بە بەرزی دەمێنێتەوە. باشترین وەفاداری بۆ ئەم ڕێبەرە کەموێنەیە، هاوچەرخکردنی ڕێبازەکەی و پەرەپێدانی ئەو هۆشیارییە نەتەوەییەیە کە ئەو تەمەنی خۆی لەپێناودا بەخت کرد. یادیان بەرز و بەڕێز، ڕێگای ئازادیخوازییان هەمیشە ئاوەدان و پڕڕێبوار بێت.
