مێژووی گەلان پڕە لەو وێستگانەی کە تێیدا ڕووناكی و تاریکی، جوامێری و ناپاکی بەرەوڕووی یەکتر دەبنەوە.
لەم نێوەندەشدا، پرسی کورد و خەباتی بەردەوامی بۆ بەدەستهێنانی ماف و ئاشتی، یەکێکە لە زیندووترین و لە عینادترین نموونەکانی مێژووی هاوچەرخ. کاتێک سەیری مێژووی سیاسی و شۆڕشگێڕیی ئەم گەلە دەکەین، دەبینین زۆرجار ئەوەی لە مەیدانی جەنگدا بە خوێن و قوربانیدان بەدەست هاتووە، لەسەر مێزی گفتوگۆ و دیپلۆماسییەت بە ناپاکی و ناجوامێری لەبار براوە. ئەم بابەتە لێکۆڵینەوەیەکی قووڵە لەو پرۆسە دەروونی، فیکری و کۆمەڵایەتییەی کە چۆن هزر و ئیرادەی نەتەوەیی، دوای شۆکێکی گەورەی وەک خیانەتی سەر مێزی گفتوگۆ، لەناو خۆڵەمێشی بێهیواییدا سەرلەنوێ دەخولقێتەوە و دەبێتە گڕکانێک دژی داگیرکەران.
”شۆکی ناپاکی و ئیفلیجیی کاتیی زمان”
مێزی گفتوگۆ زۆرجار بۆ گەلانی بندەست، لەبری ئەوەی ببێتە شوێنی چەسپاندنی مافەکان، بووەتە تەڵەیەکی داڕێژراو لەلایەن هێزە داگیرکەر و باڵادەستەکانەوە. کاتێک سەرکردە یان نوێنەرانی گەلێک بە باوەڕێکی تەواوەوە بە ئاشتی و ماف دەچنە پای گفتوگۆ، بەڵام لە بەرامبەردا ڕووبەڕووی ناجوامێری و فێڵ دەبنەوە، شۆکێکی قووڵی فیکری و دەروونی لەناو کۆمەڵگە و بژاردەی ڕۆشنبیردا دروست دەبێت.
ئەم ناجوامێرییە تەنها شکستێکی سیاسی نییە، بەڵکو هێرشێکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر متمانەی مرۆڤایەتی. لەم ساتی شۆکەدا، تەواوی کەرەستەکانی دەربڕین و بیرکردنەوە تووشی ئیفلیجیی کاتی دەبن؛ پێنووسەکان کە ئامرازی نووسینەوەی حەقیقەتن بێهێز و ناتوان دەبن، وشەکان لەبەر لێڵی و قورسیی ناپاکییەکە سام دایان دەگرێت و ڵاڵ دەبن، و ڕستەکانیش شێواو و کەمئەندام دەردەکەون چونکە هیچ زمانێک ناتوانێت قەبارەی ئەو ناپاکییە وێنا بکات.
ئەم قۆناغە، کە دەکرێت ناوی بنێین “ساتی ئەستۆخواری و ماتەم”، قۆناغێکی پێویست بەڵام کاتییە لە مێژووی ڕاپەڕینی گەلاندا. هزرەکان لەم کاتەدا پەشۆکاو و شەرمەزارن، نەک لەبەر لاوازیی خۆیان، بەڵکو لەبەر ئەوەی نەیانتوانی پێشبینی ئەو ئاستە نزمە لە ناجوامێریی بەرامبەر بکەن. بۆ ساتێک، وەک ئەوەی کات بوەستێت، هەموو شتێک غەرق لە بێدەنگییەکی بکوژ دەبێت. بەڵام ئەم بێدەنگییە مانای کۆتایی ڕێگاکە نییە، بەڵکو قۆناغی کۆکردنەوەی وزە شاردراوەکانە.
”تراژیدیای ڤیەننا: کاتێک مێزی گفتوگۆ دەبێتە سەنگەری غەدر”
بۆ تێگەیشتن لە چەمکی ئەم ناجوامێرییە سیاسییە، هیچ نموونەیەک لە مێژووی هاوچەرخی کوردا هێندەی تراژیدیای ١٣: ی تەممووزی ١٩٨٩ / ٢٢: ی پوشپەر لە ڤیەننا ڕوون و ئازاربخش نییە. لەو ڕۆژەدا، ڕێبەری بێوێنە و ئەندازیاری ئاشتی، دکتۆر عەبدولڕەحمان قاسملوو، هاوڕێ لەگەڵ عەبدوڵا قادری ئازەر، تەنها بە مەبەستی دۆزینەوەی ڕێگاچارەیەکی ئاشتیانە و دیموکراتیانە بۆ دۆزی کورد، لەسەر مێزی گفتوگۆ لەگەڵ نوێنەرانی کۆماری ئیسلامی ئێران دانیشتن. ئەوان بە چەکی لۆژیک، دیموکراسی و باوەڕبوون بە حەقانییەتی گەلەکەیانەوە چووبوون، بەڵام وەڵامی بەرامبەر فیشەک و تێرۆر بوو.
شەهیدبوونی دکتۆر قاسملوو و قادری ئازەر لەسەر مێزی دانوستان، پەڵەیەکی ڕەشی هەمیشەیی بوو بە نێوچەوانی دیپلۆماسییەتی جیهانی و داگیرکەرانەوە. لەو ساتەدا، نەک هەر تاکی کورد، بەڵکو تەواوی هزر و ویژدانی ئازادیخوازان لە شۆکێکی قووڵدا نوقم بوو. قەڵەمەکان لە ئاست ئەو خیانەتە گەورەیەدا بێهێز بوون و مێژوو بۆ ساتێک ئەستۆی خۆی خوار کرد. دکتۆر قاسملوو سەلماندی کە کورد تەنانەت لە پێناو ئاشتیشدا ئامادەیە بەرزترین بەهای ژیان کە گیانی خۆیەتی ببەخشێت، و ئەم ڕووداوە بوو بە هێمایەکی زیندوو بۆ کێشانی سنووری نێوان جوامێریی کورد و ناجوامێریی داگیرکەران.
”میراتی هزر و ڕاپەڕینی سیمورغ ئاسا”
نامۆیی و جوانیی ئیرادەی گەلانی زیندوو لەوەدایە کە ڕێگە نادەن ئەم ماتەمە ببێتە هەمیشەیی. دوای ئەو ساتە تاریکە، پرۆسەی خولقانەوە دەست پێدەکات. ئەم پرۆسەیە لە ڕێگەی هەڵمژینی “هەناسەیەکی ئاوێتە بە میراتی هزری بەرز” ڕوودەدات. میراتی هزریی دکتۆر قاسملوو کە لە دروشمی “دیموکراسی بۆ ئێران و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان” و فیکری پێشکەوتنخوازانەیدا ڕەنگی دابووەوە، لەگەڵ خوێنی پاکی هاوڕێی تێکۆشەری قادری ئازەر، بوون بە کەرەستەیەکی خاو و بەپێز کار بۆ داگیرساندنەوەی چەشکەی هیوای کۆمەڵایەتی.
لێرەوە هێمای “سیمورغ” دێتە کایەوە. سیمورغ کاتێک تەمەنی کۆتایی دێت، خۆی دەسوتێنێت و لەناو خۆڵەمێشی خۆیدا سەرلەنوێ بە گەنجی و بەهێزی دەخولقێتەوە. ئەمە ڕێک وێنای کۆمەڵگەی پاش شەهیدانی ڤیەننایە؛ گەلێک کە لەژێر باری گرانی ئەو ناپاکییە غافڵگیرکەرەدا هەڵوەشابووەوە، بەڵام لە جیاتی مردنی یەکجاری، لەسەر بنەمای میراتی هزر و خوێنی ئەوان، خۆی پێناسە کردەوە. ئەم خولقانەوەیە بە شێوازی تاکەکەسی نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی گشتی و پێکەوەییە؛ هەموو پێکەوە، بە شێوازێکی نەخشین و ڕەنگین، ئازا و بوێر، زوڵاڵ و ڕەوان، و لە سەرووی هەمووشیانەوە “یەکگرتوو و سەربەرز” هاتنەوە ناو مەیدانەکە بۆ ئەوەی بیسەلمێنن کە بە تێرۆرکردنی ڕێبەران، دۆزەکە نامرێت.
”تێکشکانی خەونی داگیرکەران بە گڕکانی ئیرادە”
ئەم گۆڕانکارییە دەروونی و فیکرییە، کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆیی لەسەر هاوکێشەی هێز لەگەڵ داگیرکەراندا هەیە. داگیرکەران لە ڤیەننا وا بیر دەکەنەوە کە بە تیرۆرکردنی قاسملووی زانا و هاوڕێکانی، دەتوانن کۆتایی بە دۆزی گەلێک بهێنن و دۆسیەکە بۆ هەمیشە دابخەن. ئەوان وا دەزانن ئەو خەونە تاڵەی بۆ گەلی بندەستیان چنیوە بووە بە ڕاستی.
بەڵام کاتێک دەبینن نەتەوەکە لە دوای شۆکەکە، وەک گڕکانێکی پڕ لە سام و توڕەیی تەقیوەتەوە و هەزاران قاسملوو و قادری ئازەری تر لەناو ئەو خۆڵەمێشەدا هاتوونەتە بەرهەم، تەواوی هاوکێشەکانیان تێکدەچێت. هێزی نوێبووەوەی گەل، کە لەسەر بنەمای ماف و ئاشتییە، دەبێتە دێوەزمەیەک کە خەونی تاڵی داگیرکەران دەشێوێنێت. گڕکانەکە کاتێک دەتەقێتەوە، نەک هەر بێدەنگییەکە دەشکێنێت، بەڵکو تەواوی ئەو مێزە ناپاکانەش ڕادەماڵێت کە بۆ چەواشەکاری و تەسلیمکردنی ئیرادەی نەتەوەکە دروستکرابوون.
ئامانجی کۆتایی ئەم هەستانەوە و تێکۆشانە نوێیە، درێژەدانە بەو ڕێگایەی کە شەهیدان لەپێناویدا گیانی خۆیان بەخت کرد. ڕێگای ماف و ئاشتی ڕێگایەکی کورت نییە، بەڵکو پڕۆژەیەکی بەردەوامی مێژووییە. هەموو ناپاکی و شکستێک لەسەر مێزی گفتوگۆ، تەنها وێستگەیەکە بۆ تاقیکردنەوەی ڕەسەنایەتیی ئیرادەی نەتەوەکە. کاتێک پێنووسەکان دووبارە دەست دەکەنەوە بە نووسین، وشەکان ڕەوان دەبنەوە، و ڕستەکان ڕێک و پێک دەبن، زمان دەبێتە ڕمێک لە دڵی داگیرکەر و هزرەکان لە شەرمەزارییەوە دەبنە مایەی شانازی و هێز بۆ بەردەوامبوونی شۆڕش.
”دەرئەنجام”
لە کۆتاییدا دەتوانین بڵێین، مێژوو دەلمێنێت کە ئیرادەی گەلان لە ڕێگەی چەک، پلانە ناپاکەکان و لێکترازانی سەر مێزی گفتوگۆوە لەناو ناچێت، مادام میراتێکی هزریی بەرز و زیندوو لەپشت بێت. شەهیدانی ڤیەننا، دکتۆر قاسملوو و عەبدوڵا قادری ئازەر، نابنە ڕووداوێکی تێپەڕیو لە ڕابردوودا، بەڵکو دەبنە وزەیەکی هەمیشەیی بۆ داهاتوو. پرۆسەی تێکۆشان و هەستانەوە، کە لە خۆڵەمێشی ناپاکی کاتییەوە دەست پێدەکات و بەرەو ئامانجی پیرۆز هەنگاو دەنێت، نیشانەی ئەوەیە کە حەقیقەتی ماف هەمیشە لە زوڵم و چەواشەکاریی داگیرکەر بەهێزترە، و سیمورغی ئازادیی گەلیش هەرگیز لە فڕین ناکەوێت.
