مێژووی گەلی کورد لێوانلێوە لە لاپەڕەی پڕ لە سەروەری و تێکۆشان،
بەڵام چرکەساتی بەڕێکەوتنی کاروانی ڕێکخراوی نەتەوەیی و دامەزراندنی حیزبی دیموکراتی کوردستان، خاڵێکی وەرچەرخانی مێژوویی و هێمایەکی هەرە درەوشاوەی ناسنامەی نیشتمانییە. کاتێک چاو بە مێژووی هەشتا و یەک ساڵەی ئەم خەباتە بێوچانەدا دەخشێنینەوە، ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرمان بۆ ڕوون دەبێتەوە؛ ئەم کاروانە کۆڵنەدەرە تەنها جووڵانەوەیەکی سیاسیی سادە نەبووە، بەڵکو مەشخەڵێکی پیرۆز و داگیرساوە کە تیشکەکەی لە خوێنی سوور و پاکی نەمران و فیداکارانەوە سەرچاوەی گرتووە. ئەو مەشخەڵەی کە بە درێژاییی تەمەنی، نەک هەر بای دڕندەی چەندین زریانی داگیرکەران نەیتوانیوە کز و بێ تینی بکات، بەڵکو توندوتیژی و تاریكیی شەوی زەمانیش نەبووەتە ڕێگر لەبەردەم درەوشانەوەیدا. ئەم مێژووە درێژە، حیکایەتی خۆڕاگریی بێپایانی نەتەوەیەکە کە لە باوەشی ئەستەمترین ڕۆژگارەکاندا قۆناغی بڕیوە.
ئەم ڕووناکی و بێداربوونەوە گەورەیە، لە خاڵێکی جوگرافی و مێژوویی زۆر گرنگدا لە دایک بوو؛ لە مەهابادی پڕ لە شکۆ و لە سپێدەی سەرەتای مێژوویەکی نوێی سیاسی بۆ کورد. لەوێدا خۆرێک هەڵهاتەوە کە نەک تەنها تیشکی خستە سەر ڕۆژگاری ئەوسا، بەڵکو نوور و ڕووناکیی بەخشیە دڵ و دەروونی تەواوی گەل و هیوایەکی قووڵی بۆ گەیشتن بە ڕۆژی ڕزگاری لە ناخی کۆمەڵگەدا چاند. پێشەوا قازی محەمەد وەک یەکەم پێشەنگ و ڕێبەری گەورەی ئەم کاروانە، ئاڵای ماف و سەرفرازیی لە بەرزترین لوتکەی شەرەفدا ڕاگرت. ئەو بە داڕشتنی کۆماری کوردستان و چەسپاندنی پایەکانی دادپەروەری، بوو بە نیشانەیەکی تاهەتایی بۆ سەربەرزی لە دڵی هەموو کورداندا و ڕێڕەوێکی مێژوویی پیشانی نەوەکانی دوای خۆی دا کە گەڕانەوەی بۆ نییە.
دوای قۆناغی کۆمار، ئەحمەد تۆفیق وەک سەرکردەیەکی فیداکار و نەبەردی مەیدانی شۆڕش، قۆناغێکی تری لە کۆڵنەدان و جەربەزەیی تۆمار کرد. ئەو بە پێشکەشکردنی خوێنی پاکی خۆی، پەیمانی وەفاداری بۆ خاک نووسیەوە و نیشانی دا کە لوتکەی باوەڕ بە نیشتمان لە چیدایە. تێکۆشانی بێوچانی ئەو سەلماندی کە ڕێگای گەیشتن بە ئازادیی ڕاستەقینە هەرگیز بە دارپێوەدان، زیندانیکردن, ئەشکەنجە یان زنجیری داگیرکەران کورت ناکرێتەوە و هیچ کۆسپێک ناتوانێت پێش بە تەوژمی خەباتەکەی بگرێت.
لە درێژەی ئەم مێژووە پڕ لە قوربانییەدا، نەیارانی مرۆڤایەتی دووبارە پەیڕەوی غەدر و تاریکییان کردەوە، بەڵام بێئاگا بوون لەوەی پێگەی سەرکردە گەورەکان قەت فەنا نابێت. شەهید دوکتۆر عبدالرحمن قاسملوو وەک چرایەکی گەشی هزر، زانست، ژیری و پێشەنگی پەیامی ئاشتی لە جیهاندا دەرکەوت. ئەو دۆزی کوردی لە بازنەیەکی ناوخۆییەوە گواستەوە بۆ سەر شانۆی نێودەوڵەتی و دەنگی مەزڵوومێتیی گەلەکەی وەک بێهن و هەناسەیەکی پیرۆزی ئیمان لە ناخی مرۆڤایەتیدا چاند. کاتێکیش دەستی تێرۆر و داگیرکاری ئەو زانا و سەرکردەیەی لێ ستاندین، کاروانەکە پەک نەکەوت؛ چونکە شەهید دوکتۆر سادق شەرەفکەندی بە هەمان باوەڕ و بە ورەیەکی پۆڵایینەوە هێمای بەرگریی هەڵگرتەوە. شەرەفکەندی بە ڕێگای ڕاستی، ویژدان و دڵسۆزییەکی بێوێنەدا هەنگاوی نا و بە دەنگی بەرزی دژی ستەمکاران وەستایەوە. ئەو بە بەخشینی ژیانی خۆی، ناوی خۆی وەک گوڵێکی سووری هەمیشە گەش و نەمڕ لە باخی گەورەی نیشتماندا جێگیر کرد.
شایەت و متمانەپێکراوی ڕاستەقینەی ئەم خەباتە درێژخایەنە، تەنها لاپەڕەی کتێبەکان نین، بەڵکو سروشت و چیا سەرکەشەکانی کوردستانن. قەندیل، بێستوون، شاهۆ و ئاگری، وەک مەشخەڵەکانی زنجیرە چیای مەزنی زاگرۆس، لە سینگی دێرین و بەردینی خۆیاندا مێژوویەکی یەکجار قووڵی پڕ لە خوێن، بەڵێن و وەفادارییان هەڵگرتووە. ئەم چیایانە هەر تەنها پەناگە نەبوون، بەڵکو قەڵای پاراستنی کەرامەت و ناسنامەی نەتەوەیەک بوون. ئەو ئاگرەی کە جارێکیان لە مەهاباد پێکرا، بوو بە هێزێکی داینامیکی گەورە کە چیا بە چیا گوازرایەوە و بووە ئاگرێکی نەکوژاوە، چونکە ئەو ئاگرە لە ناخ و ویژدانی بەکۆمەڵی گەلدا بووە بە بێهنی ژیان و بەشێک لە هەبوونی ڕۆژانەیان.
لەم چوارچێوەیەدا و بەم بۆنە نیشتمانی و شکۆدارەوە، دەکرێت تەواوی ئەم ئیرادە پۆڵایینە و کاروانی پڕ لە شانازییە، لەم بەرهەمە ڕەسەن و حەماسییەدا چڕ بکرێتەوە:
———————————————
مەشخەڵی هەشتا و یەک ساڵ
لە خوێنی نەمران هەڵچوو، مەشخەڵی پیرۆزی نیشتمان،
نە بای زریان کوژاندی، نە تاریکیی شەوی زەمان.
لە مەهاباد، لە سپێدەی مێژوو، خۆرێک هەڵهاتەوە،
نووری دا بە دڵی گەل، بە هیوای ڕۆژی ڕزگاران.
پێشەوا قازی، ئاڵای مافی لە بەرزی ڕاگرت،
بوو بە نیشانی سەربەرزی، لە دڵی هەموو کوردان.
ئەحمەد تۆفیق، بە خوێنی خۆی نووسی پەیمانی خۆی،
کە ڕێی ئازادی نابڕدرێ، بە دار و بە زیندان.
شەهید قاسملوو، چرای هزر و بانگی ئاشتی بوو،
دەنگی لە دڵی گەلدا ماوە، وەک هەناسەی ئیمان.
شەهید شەرەفکەندی، بە ڕێگای ڕاستی و ویژدان چوو،
ناوی بوو بە گوڵێکی سوور، لە باخی نیشتمان.
قەندیل و بێستوون، شاهۆ و ئاگری، چیاکانی زاگرۆسن،
لە سینگی خۆیان هەڵگرتووە، مێژووی خوێن و پەیمان.
ئەو ئاگرەی مەهاباد پێکرا، هەرگیز ناکوژێتەوە،
چونکە لە ناخی گەلدا ماوە، وەک هەناسەی ژیان.
هەر شەهیدێک گوڵێکی سوورە لە باخی نیشتمان،
هەر قەترە خوێنێکی پاکە، چرای ڕێی داهاتووان.
لە ڕێگای هەوراز و لێژ، بە ورەی پۆڵادینەوە،
نەشکاوە قامەتمان هەرگیز، لە بەردەم کۆسپی زەمان.
ئەگەر سەد جار زریان هەڵکات، بۆ کوژاندنی مەشخەڵ،
ئەو ئاگرەی لە دڵ داگیرسا، نامرێ بە هیچ تۆفان.
ئەم ڕێگەیە ڕێی شەرەفە، ڕێی ویژدان و ئازادی،
ڕێی ئەوانەی ژیان دادەنێن، بۆ ڕووناکیی نیشتمان.
تا هەیە ناوی کوردستان، تا دەدرەوشێت ئەم هیوایە،
دەنگی ماف و دادپەروەری، دەبێ زیندوو لە گەلان.
ڕەحیم، قەڵەمت با ببێتە چرای یاد و بیرەوەری،
بنووسە مێژووی ئەم گەلە، بە خەتی ڕوون و جوان.
تا کاتێ گۆرانیی با، لە چیاکان دەخوێنرێتەوە،
ناوی ئازادی دەمێنێ، لە دڵی هەموو کوردستان.
—————————————————-
هەر مرۆڤێک لەم پێناوەدا سەر دادەنێت و هەر قەترە خوێنێکی پاک کە دەڕژێت، یاخود هەر هەنگاوێک کە دەنرێت، نابێتە هۆی پاشەکشە، بەڵکو دەبێتە تیشکێکی نوێ بۆ ڕووناککردنەوەی داهاتوو. هەر تێکۆشەرێکی سەرشۆڕنەکردوو گوڵێکی سوورە لەم باخە گەورەیەدا و ڕێگای داهاتووان لە تاریکی ڕزگار دەکات. لە ڕێگای هەوراز و نشێو، لێژی و ئاستەنگە جۆراوجۆرەکاندا، ئیرادەی ئەم جووڵانەوەیە بە ورەیەکی پۆڵایینەوە مایەوە و قامەتی لە بەردەم کۆسپەکانی زەماندا هەرگیز نەچەمایەوە. ئەگەر سەد جاران زریانی نەهامەتی، پیلانگێڕی و هێرشی دڕندانە هەڵکات بۆ کوژاندنەوەی ئەم مەشخەڵە، هێشتا بێهوودەیە؛ چونکە ئەو ئاگرەی لە قوڵایی دڵی نەتەوەیەکدا داگیرسا بێت، بە هیچ تۆفانێکی مێژوویی فەنا نابێت.
ئەم ڕێگایە، ڕێگای شەرەفی نەتەوەیی، ویژدانی زێدوڵاتە. تا ئەو کاتەی ناوی پیرۆزی کوردستان لەسەر زەوی هەبێت و تا ئەم هیوایە لە باوەشی خاکدا بدرەوشێتەوە، دەنگی مافخوازی و دادپەروەری وەک پرەنسیپێکی مرۆیی لە ناو گەلاندا بە زیندوویی دەمێنێتەوە. مێژووی ئەم گەلە هەمیشە بە خەتی ڕوون و جوان تۆمار دەکرێت کە چۆن بەرگری لە شوناسی خۆی کردووە. لە کۆتاییدا، تا ئەو کاتەی سترانی دڵگیری با لەناو چیاکاندا دەخوێنرێتەوە و دەنگ دەداتەوە، ناوی پیرۆزی ئازادی لە دڵی هەموو کوردستاندا بە زیندوویی و نەمری دەمێنێتەوە و کاروانی هەشتا و یەک ساڵەی خەبات بەرەو سەرکەوتنی کۆتایی دەڕوات.
نووسینی: ڕەحیم نزهتزادە
