هەرگیز نابێت پرسی کورد لە پڕۆژەی سیاسیی کەسانی دیکەدا، لە تێبینییەکی ژێرەوە (پەراوێز)دا کورت بکرێتەوە. نەتەوەی کورد پەیوەست نییە بە ناسنامەی نەتەوەیەکی دیکەوە؛
کورد پۆلێکی کولتووری یان گرووپێکی لاوەکی نییە کە مافەکانیان بەو جۆرە دەستەواژە بکرێن کە لەگەڵ بەڵگەنامەیەکی سیاسی یان هاوپەیمانییەکی کاتیدا بگونجێت.
ئەمە دەبێت سەرەتای هەر باسێکی جیددی لەسەر سیاسەتی کوردی بێت.
کورد لە مێژە خەباتی بۆ مافە سیاسی، نەتەوەیی، دیموکراسی و مرۆییەکانی خۆی کردووە. بۆیە پرسێکی سادە بەڵام چارەنووسساز لە هەموو ئەوانەی بانگەشەی نوێنەرایەتیی بەرژەوەندییەکانی کورد دەکەن هەیە:
کاتێک بەشداریی هاوپەیمانیی سیاسی، کۆڕبەند و بەڵگەنامە هاوبەشەکان دەکەیت، لە کوێی دەقەکەدا «نەتەوەی کورد» جێگەی بۆ کراوەتەوە؟
بانگهێشتکردن بۆ کۆبوونەوەیەک بەس نییە. ئەوە بەس نییە لەسەر مێزی کۆڕبەندێک کورسییەکت پێ بدرێت، یان لە وێنەیەکدا دەرکەویت و دواتر بڵێیت نوێنەرایەتیی دەنگی نەتەوەی کوردت کردووە. ئەگەر سەرەتا مافەکانی نەتەوەی کورد لە دەقی سەرەکیدا نەبن و دواتر لە تێبینیی ژێرەوە یان بە فۆرمولەی ناڕوون دەربکەون، دەبێت بە ئاشکرا باسی ئەوە بکرێت.
کاتێک نوێنەرایەتی گرنگتر دەبێت لە ناوەڕۆک:
لە چوارچێوەی بەشێک لە سیاسەتی کوردیدا کێشەیەکی دووبارەبووەوە هەیە: نوێنەرایەتیی سیاسی هەندێکجار گرنگترە لەوەی لە ڕاستیدا لەو بەڵگەنامانەدا نووسراوە کە واژۆ دەکرێن.
دەکرێت بانگهێشتنامەیەک وەک سەرکەوتنێک وێنا بکرێت، کورسییەک لەسەر مێزێک وەک پێشکەوتنێکی مێژوویی نیشان بدرێت، یان وێنەیەک لەگەڵ ئەکتەرە سیاسییەکان وەک بەڵگەیەک بۆ شەرعیەتی نێودەوڵەتی یان نیشتمانی پێشکەش بکرێت. بەڵام نوێنەرایەتی هیچ بەهایەکی نییە ئەگەر لەسەر حیسابی ئەو پرسە بێت کە بانگەشەی نوێنەرایەتیی دەکات. ئەگەر سەرەتا کورد وەک نەتەوە باس بکرێت و دواتر کورت بکرێتەوە بۆ «گرووپی نەتەوەیی»، «گرووپی کولتووری» یان هەر دەستەواژەیەکی دیکە کە پێگەی سیاسییەکەی لاواز بکات، دەبێت بوێرین بڵێین: نەخێر.
نابێت نوێنەرایەتیی کورد بەو مانایە بێت کە پرسی نەتەوەییی کورد کاڵ بێتەوە.
مافی یەکسان، یەکسانیی کەرامەتی سیاسییە:
هیچ نەتەوەیەک قبووڵ ناکات ناسنامەکەی بەردەوام بە جۆرێک داڕێژرێتەوە تا لەگەڵ چوارچێوەی سیاسیی کەسێکی تردا بگونجێت؛ بۆیە کوردیش نابێت قبووڵی بکات. ئەگەر گەلانی تر مافی داڕشتنی داخوازیی نەتەوەیی، مێژوو و ئایندەی سیاسیی خۆیانیان هەیە، دەبێت هەمان بنەما بۆ کوردیش جێبەجێ بکرێت. ئەمە داوای ئیمتیاز نییە، بەڵکو داوای یەکسانی، دانپێدانان و ڕێزگرتنە لە ناسنامەی سیاسی.
نابێ پرسی کورد وەک پاشکۆیەک بۆ پرسێکی گەورەتر سەیر بکرێت کە کەسێکی تر کارنامەکەی دادەڕێژێت. مافەکانی کورد لە پڕۆسە سیاسییەکاندا دەبێت دیار و ڕوون بن.
بەڵگەنامە پێویستی بە وردبوونەوەیە، نەک تەنیا واژۆکردن:
پێویستە ڕێکخراوە سیاسییەکان بە وردبینیی زیاترەوە پێداچوونەوە بە بەیاننامە و بەڵگەنامەکاندا بکەن:
– لە دەقەکەدا بە ڕاشکاوی چی هەیە؟
– کورد چۆن پێناسە کراوە؟
– ئایا مافە سیاسییەکانی کورد بە ئاشکرا لەخۆ دەگرێت؟
– ئایا مافی چارەی خۆنووسین لەخۆ دەگرێت و بە چ مانایەک؟
– ئایا پرسی کورد ناوەندییە یان پەراوێزی؟
لە سەرووی هەمووشیانەوە: ئایا ئەو ڕێکخراوە هەمان ئەو فۆرمولەیە قبووڵ دەکات ئەگەر سەبارەت بە نەتەوەیەکی تر بێت؟ ئەگەر وەڵامەکە «نەخێر»ە، بۆچی کورد قبووڵی بکات؟
کورسییەک لەسەر مێز؛ سەرکەوتنی سیاسی نییە:
کاتی ئەوە هاتووە جیاوازی بکەین لە نێوان کاریگەریی سیاسیی ڕاستەقینە و ئامادەبوونی ڕەمزی. دانیشتن لەسەر مێزێک بە مانای یەکسانیی سیاسی نییە، پێکەوە وێنەگرتنیش بە مانای دانپێدانانی مافە نەتەوەییەکان نییە. نووسینی ئەوەی کە «نوێنەرایەتیی نەتەوەی کوردم کردووە»، جێگەی ئەو ناوەڕۆکە ناگرێتەوە کە لە دەقەکەدا دەبێت هەبێت.
کورد نابێت لە تێبینیی ژێرەوەدا کورت بکرێتەوە. مێژووی گەلێک ناتوانرێت وەک سەرمایەیەکی ڕەمزی بۆ بەڵگەنامەیەک بەکار بێت کە لە هەمان کاتدا پرسی نەتەوەیییەکەی تێیدا لاواز کراوە. مێژووی میللەتێک ناکرێت کاتێک بۆ ئەکتەرەکانی تر گونجاوە بەکار بهێنرێت و کاتێکیش سەرقاڵی دارشتنی ئایندەی خۆیانن، کورد فەرامۆش بکرێت.
کورد نابێت لە نێوان «ئامادەبوون» و «ڕاشکاوی لە مافە نەتەوەییەکان»دا یەکێکیان هەڵبژێرێت. دەبێت بتوانرێت هاوکاریی گەلانی تر بکرێت بەبێ دەستبەرداربوون لە ناسنامەی خۆ، بەشداریی پڕۆسەی دیموکراسی بکرێت بەبێ ونکردنی پرسی کورد، و هاوپەیمانی دروست بکرێت بەبێ ئەوەی خۆت لە ناو دەقەکاندا بسڕیتەوە.
گرنگترین پرسیار:
پێویستە هەموو ڕێکخراوێکی سیاسیی کورد و هەر کەسێک بانگەشەی نوێنەرایەتیی بەرژەوەندییەکانی گەلی کورد دەکات، پێش هەر ڕێککەوتن، کۆنفرانس و هاوپەیمانییەکی سیاسی، ئەم پرسیارە لە خۆی بکات:
«دەستکەوتی گەلی کورد لەمەدا چییە و چ مەترسییەک لەسەر لەدەستدانی مافەکانمان هەیە؟»
ئەگەر وەڵامەکە بەو مانایە بێت کە کورد دەبێت کەمتر دیار بێت، یان پێگەیەکی سیاسیی لاوازتر قبوڵ بکات تەنیا لەبەر ئەوەی کورسییەکی لەسەر مێزی گفتوگۆ پێ بدرێت، ئەوا دەبێت ئەو ڕێککەوتنە بە ئاشکرا و ڕەخنەگرانە هەڵبسەنگێنرێت.
سیاسەتی کوردی نابێت لەسەر بنەمای سوپاسگوزاری بۆ بەدەستهێنانی کورسییەک بێت، بەڵکو دەبێت لەسەر بنەمای یەکسانیی سیاسی بێت.
گەلی کورد نابێت ناچار بێت داوای مۆڵەت بکات بۆ ئەوەی لە ڕووی سیاسییەوە بوونی هەبێت. نابێت نەتەوەیەک بۆ ئاستی کۆمەڵەیەکی کەمینە کورت بکرێتەوە تەنیا بۆ ئەوەی لەگەڵ بەرژەوەندیی ئەوانی دیکەدا بگونجێت؛ نابێت لە پەراوێزی سیاسەتی ئەوانی تردا دابنرێت بۆ ئەوەی شوێن بۆ گێڕانەوەی سیاسیی کەسێکی تر بکرێتەوە.
پرس و کێشەی کورد دەبێت لە پێش هەموو شتێکەوە بێت.
ئەمە نەک بۆ ئەوەی کورد مافی زیاتری لە ئەوانی دیکە هەبێت، بەڵکو بۆ ئەوەی کوردیش وەک هەموو گەلانی دیکە، مافی فۆرمولەکردنی ناسنامە، داخوازییە سیاسییەکان و دیاریکردنی داهاتووی خۆی هەبێت.
دەبێت ئەمە هێڵی سوور بێت.
هاوکاری – بەڵێ.
هاوپەیمانیی دیموکراتی – بەڵێ.
خەباتی هاوبەش بۆ مافەکانی مرۆڤ – بەڵێ.
بەڵام هەرگیز لەسەر حیسابی شوناس، کەرامەت و مافە سیاسییە ڕەواکانی نەتەوەی کورد نا.
نابێت کەس قبووڵی بکات نەتەوەیەک کە مێژووی خۆی بە نەوەکاندا هەڵگرتووە، لە پرۆژەی سیاسیی کەسێکی تردا بکرێتە پەراوێز و تێبینییەکی لاوەکی.”اتنیک های ذینفع”
لینکی دەقی خاڵەکان لێرە بخوێننەوە
دەقی هەواڵ، وەرگیراو لە ماڵپەڕی حدکا
🔹 بەڕێوەچوونی کۆنفرانسی مافی مرۆڤی ئێران لە نۆروێژ
لە ڕۆژانی ۲۵ و ۲۶ی سێپتەمبەری ۲۰۲۶دا، بە دەستپێشخەری و میوانداریی «ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران»، کۆنفرانسێک لەژێر سەردێڕی «قەیرانی مافی مرۆڤ لە ئێران» لە بنکەی ئەکادیمیای زانستی ئۆسلۆ، بە بەشداریی ژمارەیەکی بەرچاو لە نوێنەرانی هێزە سیاسییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێران، دەیان کەسایەتیی سیاسی، میدیایی و چالاکانی مافی مرۆڤ بەڕێوەچوو.
مەبەست لەو کۆنفرانسە، ئیمزاکردنی کۆمەڵێک پرەنسیپی لانیکەمی مافی مرۆڤ بوو کە بە پێشنیار و نێوبژیوانیی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران، لەلایەن پازدە ڕێکخراوی سیاسیی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانەوە، لە ساڵێک لەمەوبەرەوە لەو پێوەندییەدا لە گفتوگۆدا بوون. ئامانجی سەرەکیی کۆنفرانسەکە دروستکردنی هاوپەیمانییەکی سیاسی یان یەکخستنی بۆچوونە جیاوازەکان سەبارەت بە بەدیلی (ئاڵتێرناتیڤی) کۆماری ئیسلامی نەبوو؛ بەڵکوو دۆزینەوەی بنەما هاوبەشەکانی مافی مرۆڤ و گفتوگۆکردن بوو لەسەر چۆنیەتیی کاری هاوبەش بۆ دابینکردنی ماف و کەرامەتی هەموو هاووڵاتییەک لە ئێراندا.
لە دەستپێکی کۆنفرانسەکەدا، داوا لە نوێنەری لایەنە سیاسییە ئیمزاکارەکانی بەڵگەنامەی پرەنسیپە لانیکەمییەکانی مافی مرۆڤ لە قۆناغی ڕاگواستندا کرا کە بە نۆرە ئیمزای خۆیان بخەنە سەر دۆکیۆمێنتی فەرمیی پرەنسیپەکانی مافی مرۆڤ. دواتر مەحموود ئەمیری موقەدەم، بەڕێوەبەری ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران، وێڕای ئاماژەیەکی کورت بە پڕۆسەی ئامادەکردن و پەسەندکردنی ئەو پرەنسیپانە، و خوێندنەوەی ناوی پێنج لایەنی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی کە بە هۆی بوونیان لە نێوخۆی وڵات یان بەربەستی سەفەر نەیانتوانیبوو بە شێوەی ڕاستەوخۆ بەشدار بن، کۆنفرانسەکەی بە فەرمی کردەوە.
دواتر نوێنەرانی حیزب و لایەنە سیاسییەکان لە سێ پانێلی جیاوازدا، باسەکانی خۆیان لەبارەی هۆکار و پاڵنەرەکانی بەشدارییان لەو ڕەوتەدا و هەروەها ڕوانگە و چاوەڕوانییەکانیان بۆ هەنگاوەکانی داهاتوو خستە ڕوو:
بەشدارانی پانێلی یەکەم:
• حیشمەتوڵڵا تەبەرزەدی لەلایەن «بەرەی دێموکراتیکی ئێران» (پەیامەکەی بە دەنگ لە زیندانەوە ناردبوو).
• حافز فازڵی لەلایەن «حیزبی هاوپێوەندیی دێموکراتیکی ئەهواز».
• فەرزانە عەزیمی لەلایەن «حیزبی چەپی ئێران».
• یونس شاملی لەلایەن «حیزبی دێموکراتی ئازەربایجان».
• ئاسۆ حەسەنزادە لەلایەن «حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران».
بەشدارانی پانێلی دووەم:
• دوومان ڕادمێهر لەلایەن «حیزبی دێموکراسی و گەشەپێدانی ئازەربایجان».
• ئاهوەن چیاکۆ لەلایەن «پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)».
• حەمید تەقوایی لەلایەن «حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری».
• ناهید بەهمەنی لەلایەن «کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران».
بەشدارانی پانێلی سێیەم:
• فەریبا محەممەدی لەلایەن «کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان».
• ناسر بوڵیدەیی لەلایەن «حیزبی خەڵکی بەلووچستان».
• شیلان میرزایی لەلایەن «شورای ڕاهبوردیی کۆماریخوازانی نێوخۆی وڵات» (لە ڕێگەی ڤیدیۆوە).
• عەبدولڕەحمان دیەجی لەلایەن «شورای هاوکاریی تورکمەن سەحرا».
• حوسێن بەحیرایی لەلایەن «هاوپێوەندیی کۆماریخوازانی ئێران».
کۆتایی کۆنفرانس و بەشداریی شاندی حیزبی دێموکرات:
لە کۆتایی کۆنفرانسەکەدا، مەحموود ئەمیری موقەدەم وێڕای دەربڕینی پێزانین و سوپاس بۆ لایەنە سیاسییە بەشدارەکانی ڕەوتی مافی مرۆڤی ئۆسلۆ، سەبارەت بە هەنگاوەکانی داهاتووی ئەم پڕۆسەیە چەند سەرنجێکی پێشکەش کرد.
پێویستە بگوترێ شاندی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لەو کۆنفرانسەدا پێکهاتبوو لە هاوڕێیان: ئاسۆ حەسەنزادە، قادر ڕەسوولی، گوڵان هیجری و ئەسعەد خزری. هەروەها لە ڕۆژی یەکەمی ئەو کۆنفرانسەدا کە بۆ وتووێژی نێوان لایەنە سیاسییەکان لە پشت دەرگا داخراوەکان تەرخان کرابوو، ئاسۆ حەسەنزادە بە هاوڕێیەتیی قادر ڕەسوولی بەشدار بوو.
کوردستان مێدیا
