مێژووی نەتەوەی کورد، مێژوویەکی پڕ لە هەوراز و نشێو، تژی لە کارەسات و لە هەمان کاتدا لێوانلێو لە بەرگری و کۆڵنەدانە.
لە ڕەوتی ئەم مێژووە پڕ لە ئازارەدا، گەلی کورد هەمیشە لە نێوان بەرداشی چەوسانەوەی ناوچەیی و هاوکێشە ئاڵۆزە نێودەوڵەتییەکاندا بووە. زۆرجار وا وێنا کراوە کە چارەنووسی ئەم نەتەوەیە بەستراوەتەوە بە ڕەزامەندی یان پاڵپشتیی هێزە زلهێزەکان و هاوپەیمانە دەرەکییەکان؛ بەڵام ئەزموونە یەک لە دوای یەکەکانی مێژوو ڕاستییەکی تاڵ و حاشاهەڵنەگریان سەلماندووە: هاوپەیمانییە دەرەکییەکان کاتی و لەسەر بنەمای بەرژەوەندین، و تاکە گەرەنتیی ڕاستەقینە بۆ مانەوە و پاراستنی بوونی کورد، تەنیا و تەنیا بڕوابوون بە خۆ، یەکڕیزی و هێزی ناوخۆییە.
پێشتر، لەبەرچاوی ئەمریکا و هاوپەیمانانیدا، کورد ئەنفال کرا و بە کیمیاباران کۆمەڵکوژ کرا؛ بەڵام بەرژەوەندییە سیاسی و ستراتیژییەکانیان وای لێکردن خۆیان لە بەرامبەر ئەو تاوانانەدا بە گێلی بنوێنن. ئەمە دێڕێکی سادە نییە، بەڵکو دەربڕینی ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا. لە کۆتاییەکانی سەدەی ڕابردوودا، کاتێک ڕژێمی بەعس دڕندەترین تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی لە دژی گەلی کورد ئەنجام دەدا، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و هێزە گەورەکان بێدەنگییان هەڵبژارد. فرمێسکی منداڵانی هەڵەبجە و هاواری ئەنفالکراوان نەبووە هۆی ئەوەی هاوسەنگییە سیاسییەکان بگۆڕدرێن، چونکە لەو کاتەدا بەرژەوەندیی هێزە جیهانییەکان لەوەدا بوو کە چاو لەو تاوانانە بپۆشن. ئەم ڕووداوانە پێمان دەڵێن کە ئەخلاق و مافی مرۆڤ لە فەرهەنگی سیاسیی زلهێزەکاندا، زۆرجار تەنیا ئامرازن بۆ گوشار، نەک پرەنسیپی جێگیر.
سیاسەتی نێودەوڵەتی لەسەر بنەمای دۆستایەتی هەمیشەیی بونیاد نەنراوە، بەڵکو لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی هەمیشەیی دەسووڕێتەوە. دوێنێ بەرژەوەندیی هێزە دەرەکییەکان لە مانەوە لە کوردستاندا بوو، بۆیە وەک دۆست و هاوپەیمان خۆیان نیشان دەدا؛ ئەمڕۆش بەرژەوەندییەکانیان گۆڕاون و گەڕانەوە ماڵی خۆیان. ئەم گۆڕانکارییە خێرا و کتوپڕانە لە هەڵوێستی هاوپەیماناندا نەک تەنیا لە ئێستادا، بەڵکو بە درێژایی سەدەی ڕابردوو چەندین جار دووبارە بووەتەوە. هەر کاتێک ئەرکی کورد لە هاوکێشەکاندا کۆتایی هاتبێت، یان بەرژەوەندیی گەورەتر لەگەڵ دەوڵەتانی داگیرکەردا هاتبێتە پێشەوە، کورد کراوەتە قوربانی. پشت بەستن بەم جۆرە هاوپەیمانییانە وەک بیناکردنی خانوو وایە لەسەر لمی شلۆق؛ هەر ساتێک ئەگەری داڕووخانی هەیە.
ئەوەی بە درێژایی مێژوو لە کوردستان ماوەتەوە و لەگەڵ هەموو کارەسات و نەهامەتییەکاندا ژیاوە، تەنیا خۆی نەتەوەی کورد بووە. چیاکان، گوندەکان، شارەکان و لە سەرووی هەمووشیانەوە ئیرادەی تاکی کورد، ئەوانە بوون کە ڕووبەڕووی شەپۆلەکانی سڕینەوە بوونەتەوە. نەیاران و داگیرکەران هاتن و چوون، هاوپەیمانان هەمیشە لە کاتی تەنگانەدا پشتیان تێکردین، بەڵام ئەوەی کە وەک ناسنامە و قەوارە و بوون پارێزراو ماوەتەوە، بەهۆی خۆڕاگریی ناوخۆیی و قوربانیدانی بێدرێخی گەلەکەمان بووە. ئەم ڕاستییە مێژووییە پێویستە ببێتە سەرچاوەی سەرەکیی هۆشیاریی سیاسیی ئێمە بۆ داڕشتنی ستراتیژیی داهاتوومان.
بۆیە، ئەگەر نەمانەوێت ڕابردووی تاڵ و کارەساتەکانی پێشوو دووبارە ببنەوە و بمانەوێت لەسەر پێی خۆمان بوەستین، پێویستە گەرەنتیی سەرەکیی خۆمان لە خۆماندا ببینین. ناکرێت چاوەڕێی دەستی دەرەکی بین بۆ ئەوەی مافەکانمان بپارێزێت یان قەوارەکەمان بپارێزێت. دەبێت تێبگەین کە ئاسایشی نەتەوەیی لە ناوخۆوە سەرچاوە دەگرێت. گەرەنتیی ڕاستەقینە لە یەکڕیزی، هۆشیاری و ڕێکخستنی ناوخۆی خۆماندایە. کاتێک ناوخۆی ماڵی کورد ڕێکخراو و یەکگرتوو بێت، هێزە دەرەکییەکانیش ناچار دەبن وەک کارەکتەرێکی سەرەکی و هێزێکی حاشاهەڵنەگر مامەڵەمان لەگەڵدا بکەن، نەک وەک کارتێکی فشار کە لە کاتی پێویستدا بەکاری بهێنن و دواتر وازی لێ بهێنن.
یەکێک لە گەورەترین مەترسییەکان کە هەمیشە هەڕەشە لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد دەکات، نەخۆشیی خۆکەمزانین و گەشبینیی نادروستە بە هێزە بیانییەکان. نابێت بەرژەوەندییەکانی هیچ هاوپەیمانێک بە جێگەی بڕوای خۆمان دابنێین. باوەڕبوون بە توانای نەتەوەیی، بە هێزی گەنجان، بە توانستی ئابووری و سەربازی و کولتووریی خۆمان، پێویستە بکرێتە بنەمای پەروەردەی سیاسی و کۆمەڵایەتیمان. کاتێک ئێمە باوەڕمان بە خۆمان هەبێت، دەتوانین لەسەر بنەمای هاوسەنگیی هێز و بەرژەوەندیی هاوبەش، هاوپەیمانیی تەندروست دروست بکەین، نەک لەسەر بنەمای پاشکۆیەتی و چاوەڕوانیی بەزەیی لەوانی تر.
ئێمە لە قۆناغێکی ئێجگار هەستیار و گۆڕاو لەسەر ئاستی ناوچەیی و جیهانیدا دەژین. نەخشەی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوام لە گۆڕاندایە. لەم دۆخە شلۆقەدا، دەبێت بە یەکڕیزی و ڕێکخستنی ناوخۆیی، بە هێزی خۆمان پشت ببەستین و خۆمان لە هەر پیلان و مەترسییەکی دژ بە بوون و مافەکانمان بپارێزین. پاراستنی مافەکان پێویستی بە دامەزراوەی نیشتمانیی بەهێز، سوپایەکی یەکگرتووی هۆشیار، ئابوورییەکی سەربەخۆ و لە سەرووی هەمووشیانەوە گوتارێکی سیاسیی یەکگرتوو هەیە. ئەگەر ناکۆکییە ناوخۆییەکان و بەرژەوەندییە حزبی و کەسییەکان وەک هەمیشە پێش بخرێن، ئەوا دەرگا بۆ تێپەڕینی پیلانی داگیرکەران واڵا دەبێت و هاوپەیمانانیش هیچ پاساوێکیان نابێت بۆ بەرگریکردن لە لایەنێکی لێکترازاو.
پەیامی کۆتایی و دەرسە گەورەکەی مێژوو بۆ ئێمە ڕوونە: هاوپەیمانان دەتوانن بەرژەوەندییان بگۆڕن و بەپێی کات و شوێن ستراتیژی نوێ دابڕێژن؛ بەڵام ئەگەر ئێمە خۆمان لەدەست بدەین، هیچ هاوپەیمانێک ناتوانێت جێگای خۆمان بگرێتەوە. لەدەستدانی متمانە بە خۆ، لێکترازانی ناوخۆیی و نەبوونی ستراتیژێکی نیشتمانیی گشتگیر، ئەو مەترسییە ڕاستەقینانەن کە دەبنە هۆی فەوتانمان. باوەڕبوون بە خۆ کلیلە بۆ ئەوەی وەک نەتەوەیەکی زیندوو لەسەر نەخشەی جیهان بمێنینەوە و مێژوویەکی شەرەفمەند دابڕێژین کە تێیدا کورد خۆی بڕیاردەری کۆتایی چارەنووسی خۆی بێت.
ڕەحیم نزهت‌زاده
