"an independent online kurdish website

یه‌که‌م یه‌کشه‌ممه‌ی مانگی مای هه‌موو ساڵێک، رۆژی جیهانی پێکه‌نینه‌.rahim-rashidi-2013-10-31-0

پێکه‌نین ئه‌و زمانه‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌، ئه‌گه‌ر به‌ شێوازێکی دوروست‌ و له‌ جێگای خۆیدا که‌ڵکی لێوه‌رگیرێت، وێرای خولقاندنی شادی، بۆ ته‌ندورتستی‌ و له‌ش ساقی مرۆڤه‌کانیش به‌كه‌ڵکه‌.

له‌ راستیدا ئه‌مڕۆ زۆر یه‌ک له‌ پزیشکانی وڵاتانی پێسکه‌وتوو بۆ چاره‌سه‌ری نه‌خۆشه‌ییه‌ ده‌روونیه‌کان له‌ پێکه‌نین که‌ڵک وه‌رده‌گرن‌، له‌ کۆمه‌ڵگای خودا پێداودا، ئه‌و مرۆڤانه‌ی ده‌توانن به‌ هه‌ڵسووکه‌‌وت‌، کردار و قسه‌ی خۆش خه‌ڵک بخه‌نه‌ پێکه‌نین، رێز و حورمه‌تیان پارێزراوه‌ و زۆرینه‌ی خه‌ڵک وه‌کوو ئه‌کته‌ر و هونه‌رمه‌ندی مه‌زن حیسابیان بۆ ده‌که‌ن‌‌ و هونه‌ری بزه‌ خولقێنی ئه‌و جۆره‌ که‌سانه‌؛ ده‌ره‌تانی ژیان‌ و گوزه‌رانی خۆشیان بۆ پێکدێنێ‌ و ئه‌وان له‌ به‌روبوومی هونه‌ره‌که‌یان ده‌حه‌سێنه‌وه‌.

له‌ کۆمه‌ڵگا پاشکه‌وتوو نابه‌رانبه‌ره‌کاندا، ئه‌و جۆره‌ هونه‌رمه‌ندانه‌ ده‌که‌ونه‌ به‌ر لۆمه‌ و قسه‌ی سووک‌ و که‌سایه‌تیان ده‌شکێندرێ. هه‌ر بۆیه لای مه‌‌ که‌متر خه‌ڵک بیر له‌و جۆره‌ هونه‌رانه‌ ده‌کاته‌ که‌ پێکه‌نین خولقێنه‌. ئه‌مه‌ش دیارده‌یه‌کی خراپ‌ و جێگای داخه‌.

به‌ ئاوڕدانه‌وه‌یه‌کی کورت‌ و سه‌رپێیی له به‌شێک له‌‌ په‌ند و قسه‌ نه‌ستقه‌کان، به‌و ئاکامه‌ ده‌گه‌ین، شادی ته‌نیا بۆ توێژێک که‌ڵکی هه‌یه‌ و باشه‌، بۆ توێژه‌که‌ی دیکه‌ خراپ‌ و زیانهێنه‌ره‌. له‌م باره‌وه‌ ئاماژه‌ به‌ په‌ندێکی پێشینیان ده‌توانێ زۆرتر ئه‌و ‌ڕاستییه‌مان بۆ بسه‌لمێنێت.

ژنی شه‌رمن شارێک دێنێ، پیاوی شه‌رمن بزنێک دێنێ”. ئه‌م په‌نده‌ له‌ جه‌وهه‌ری خۆیدا، له‌ ڕوانگه‌یه‌کی پیاوسالارانه‌وه‌ بۆ پرسی شادی نێوان ژن‌ و پیاو ده‌ڕوانێ‌ و ئه‌یهه‌وێت به‌ ده‌م کووت کردنی ژنان شارێکی خه‌یاڵیان پێببه‌خشێ. به‌ گوێره‌ی ئه‌م په‌نده‌، ژنان ئه‌بێ شه‌رمێوون بن‌ و که‌س نابێ گوێی له‌ پێکه‌نین‌ و قاقای ئه‌وان بێ، نه‌کوو پێیان بوترێ، ڕووهه‌ڵماڵدراوو بێ حه‌یا و نانه‌جیب. به‌ گوێره‌ی لێکدانه‌وه‌ی ئه‌م په‌نده‌، ئه‌گه‌ر ژنان له‌ حاند هه‌موو ناخۆشی‌ و نابه‌رابه‌ریه‌کدا بێده‌نگ بوون‌ و سه‌ریان داخست، ئیدی قورس‌ و سه‌نگینن‌، ڕه‌نگه‌ به‌م جۆره‌ باشتر لای پیاوان په‌سه‌ند بکرێن.

ژنان له‌م جۆره‌ کۆمه‌ڵگا و بنه‌ماڵانه‌دا، له‌ کاتی شادی‌ و خۆشی‌ و بیستنی قسه‌ی پێکه‌نین خولقێن، ده‌بێ سووچی له‌چکه‌کانیان له‌ زار بنێن، نه‌وه‌کوو ده‌نگیان هه‌ست‌ و هه‌وه‌سی پیاوان بجوڵینێ‌ و کۆمه‌ڵگا به‌م شێوه‌یه‌ تووشی گوناح‌ و دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی کۆمه‌لایه‌تی‌ و فه‌ساد بێت

ئه‌مڕۆ جیا له‌م جۆره‌ ڕوانگانه‌، له‌و کۆمه‌ڵگایانه‌ی سیستمی کۆنه‌په‌ره‌ستانه‌ به‌سه‌ریدا زاڵه‌‌، هه‌موو پێوندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان‌ به‌ ڕوانگه‌یه‌کی داخرراوو ته‌سک بونیادنه‌راوه‌، ئیدی پرسی شادی‌ و پێکه‌نین پرسێکی قه‌ده‌غه‌یه‌ و هه‌ڵاواردن له‌ پێناوی پاداشه‌ دوره‌ ده‌سته‌کاندا، له‌ جه‌وهه‌ری خۆیدا بۆته‌ دیارده‌یه‌کی باوو له‌ پانتایی کۆمه‌ڵگادا ڕچاو ده‌کرێ. له‌م جۆره‌ کۆمه‌ڵگایانه‌دا ده‌سەلاتداران به‌ که‌یفی خۆیان کولتووری شادی‌ و بزه‌ قه‌ده‌غه‌ ده‌که‌ن‌ و وه‌کوو دیارده‌یه‌کی ناحه‌زی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌یقبڵێنن. له‌ حالێکدا ئه‌و کۆمه‌ڵگای پیکه‌نینی که‌متره‌، به‌خته‌وه‌ریشی که‌متره‌.

لێره‌دایه‌، پێکه‌نین ده‌توانێ وه‌کوو پرسی شادی‌ و خۆشی که‌ مافی بێئه‌ملاوو لای مرۆڤه‌کانه‌، رێگایه‌ک بێت بۆ ماف ویستی‌ و به‌ربه‌ره‌کانێ له‌ به‌رانبه‌ر دژبه‌رانی پێکه‌نین‌ و شادیدا. ئه‌وانه‌ی ده‌یان هه‌وێت له‌ جیهانی دیکه‌ شادی‌، بزه‌و حۆریمان بۆ ده‌سبه‌ر بێت.

 

کورته‌یه‌ک له‌ مێژووی رۆژی جیهانی پێکه‌نین:

ساڵی ١٩٩٥ دوکتورێکی هێندی به‌ ناوی “مادان کاتاریا”، پێوه‌ندی نێوان پێکه‌نین‌ و له‌ش ساقی مرۆڤی به‌بیردا هاتووه، دوای لێکۆڵینه‌وه‌ به‌و ئاکامه‌ گه‌یشت، پێکه‌نین له‌سه‌ر له‌شساغی مرۆڤ به‌گشتیی، له‌ بواری دروونناسیدا به‌ تایبه‌تی، ده‌ورێکی کاریگه‌ر ده‌گێڕێ.

له‌ هه‌مان کاتدا، دوکتۆر مادان کاتاریا، سه‌ری له‌وه‌ سووڕما بوو، زۆرینه‌ی خه‌ڵکی ئه‌و شاره‌ی ناوبراو لێی ده‌ژی، بزه‌یان له‌سه‌ر لێوان نییه‌.

ئیدی، دوکتۆر مادان، کاتژمێر ٤ی سه‌رله‌به‌یانی رۆژی ١٣ی مانگی مارسی ١٩٩٥، بۆ یه‌که‌مین جار بیری له‌ پیکهێنانی رێکخراویکی تایبه‌ت به‌ پێکه‌نین کرده‌وه‌. سێ کاتژمێر دواتر له‌ مه‌یدانی شاردا سه‌باره‌ت به‌ ئاکامه‌کانی پێکه‌نین قسه‌ی بۆ خه‌ڵک کرد.

رۆژی یه‌که‌م، دوکتۆر مادان دوای ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكێکی زۆر قسه‌ی کرد، توانی ته‌نیا سه‌ره‌نجی چوار که‌س بۆ لای خۆی ڕابکێشێ. ئه‌م چه‌ند که‌سه‌ له‌ شوێنێکی پارکی شار دانیشتن‌ و به‌ گێرانه‌وه‌ی قسه‌ی خۆش‌ و نوکته‌، پێده‌که‌نین.

پاش ئه‌مه‌، ئه‌م گروپه‌ هه‌موو رۆژێک ١٠ تا ١٥ خوله‌ک‌، له‌و پارکه‌دا کۆ ده‌بوونه‌وه‌ و پێده‌که‌نیین، به‌م چه‌شنه‌ راده‌ی خه‌ڵکه‌که‌ رۆژ به‌ رۆژ پتر ده‌بوو. به‌ تێپه‌ڕ بوونی دوو حه‌وتوو‌، بۆیان ده‌رکه‌وت ‌ نوکته‌ و قسه‌ خۆشه‌کان به‌ره‌ و ته‌واو بوون ده‌چن، ئیدی وته‌گه‌لی ناحه‌ز، ره‌گه‌زپه‌ره‌ستانه‌، نازیزستانه‌ و شتی له‌و چه‌شنه،‌ جێگای قسه‌ خۆشه‌کانی ده‌گرته‌وه‌. ئه‌مه‌ش هۆکارێک بوو پێکهێنانی ئالۆزی‌ و تووڕه‌ بوونی به‌شێک له‌ به‌شدارانی ئه‌و کۆبوونه‌وانه‌.

هه‌مووان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی درێژه‌ به‌کاره‌که‌یان بده‌ن هاوڕا و هاوده‌نگ بوون، بۆیه‌ ده‌با بیریان له‌ رێگا چاره‌یه‌ک کردبایه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی کاره‌که‌یان درێژه‌ بده‌ن، به‌بێ ئه‌وه‌ی ناخۆشی بێته‌ ئاراوه‌.

باشترین ڕێگا بۆ ده‌رچوون له‌و بارودۆخه‌ ئه‌وه‌ بوو له‌ گرووپی گه‌وره‌تردا کۆ ببنه‌وه‌، ده‌یانزانی کاتێک خه‌ڵكه‌که‌ زۆرتر بێ، سه‌یری ناوچاوی یه‌کتری ده‌که‌ن، پێکه‌نین ده‌یانگرێ و به‌م شێوه‌یه‌ هه‌موو ده‌که‌ونه‌‌ پێکه‌نین.

ئه‌و جار خه‌ڵكه‌که‌‌ کۆ ده‌بوونه‌وه‌، ده‌سته‌کانیان به‌ره‌ و‌ ئاسمان به‌رز ده‌کرده‌وه‌، نه‌فه‌سێکی قوڵیان هه‌ڵده‌کێشا، هه‌ناسه‌کانیان له‌ سییه‌کانیاندا راده‌گرت، دوای تاوێک به‌ له‌سه‌ره‌خۆیی هه‌ناسه‌کانیان ده‌دا ده‌ره‌وه‌. ئینجا هه‌موو پێکه‌وه‌ ده‌ستیان ده‌کرد به‌: “هاهاها هی هی هی هووهوو”، ئه‌وان بۆ ئه‌وه‌ی پێبکه‌نن، به‌ره‌ به‌ره‌ درێژه‌یان به‌م شیوازه‌دا. دۆکتۆر مادان ئه‌م رێبازه‌ی‌، له‌ یارییه‌کی “یۆگا” وه‌رگرتبوو.

دوکتۆر “مادان” له‌گه‌ڵ چه‌ند که‌س‌ ده‌ستیان به‌ پێکه‌نین کرد، ئێستا زیاتر له‌ ٨٠هه‌زار که‌س هه‌موو به‌یانییه‌ک بۆ له‌ش ساغی خۆیان پێده‌که‌نن. به‌ که‌یف بیت.

تاکوو ئێستا، ته‌نیا له‌ وڵاتی هێند، زیاتر له‌ ٨٠٠ رێکخراوی پێکه‌نین پێک هاتووه‌. له‌ ئامریکا پتر له‌ ٥٠ رێکخراوی هاوچه‌شن هه‌یه‌.

له‌ وڵاتانی ئامریکا و بریتانیا، به‌ش‌ و کلینیکی تایبه‌تی پێکه‌نین هه‌یه‌، به‌ڵام له‌و جۆره‌ شوێنانه‌دا ته‌نیا به‌ فیلمی کۆمێدی‌ و جۆکی خۆش‌ و کلاون (ده‌لوو) نه‌خۆشه‌کانیان چاره‌سه‌ر ده‌که‌ن.

راستیتان ده‌وێ، زۆر باس له‌وه‌ دەکه‌ن، پێکه‌نین بۆ له‌ش ساغی‌ و ته‌ندوروستی باشه‌‌ و غه‌م ڕه‌وێنه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌مه‌ له‌ باری زانستییه‌وه‌ مسۆگه‌ر کراوه‌. به‌ڵام من بیر له‌م په‌نده‌ کوردییه‌ش ده‌که‌مه‌وه‌: ” ئه‌وه‌ی ده‌گری ده‌ردێکی هه‌یه‌، ئه‌وه‌ی پێده‌که‌نێ هه‌زار ده‌ردی هه‌یه‌“.

ئه‌گه‌ر هه‌زار ده‌ردیشمان هه‌بێت، ساته‌کانی پێکه‌نین ئه‌ونده‌ شیرین‌و شادی هێنه‌رن که‌ سه‌رجه‌م ده‌رده‌کان له‌ بیر ده‌به‌نه‌وه‌. که‌واته‌ پێبکه‌نه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر ئاوا گه‌نج‌ و

نویتـرین هەواڵ و بابەت


فارسی