لە بنەڕەتدا ئامانج لە دروستكردنی حەشدی شەعبی تەنیا بۆ شەڕی دژی داعش نەبوو، بەڵكوو شەڕی داعش تەنیا پاساوێك بوو بۆ دروستكردنی ئەم هێزە شیعییە لەپێناوی تەواوكردنی پرۆسەی تەشەیوع لە ناوچەكە.
ئەگەر حەشدی شەعبی وەك لە بانگەوازەكەی سیستانی لە 13/6/2014 دا بۆ دامەزراندنی حەشد هاتبوو كە بۆ پارێزگاری لە گەل و وڵات و شوێنە پیرۆزەكان و دوورخستنەوەی تیرۆرە لە عێراق، كەواتە لە كۆتاییەكانی عومری داعشدا چ پێویستیان بە (بەیاساییكردن)ی حەشدی شەعبی هەبوو، لە كاتێكدا لە ساڵی 2014وە بەبێ هیچ رێوشوێنێكی یاسایی و تەنانەت بە پێچەوانەی دەستووریشەوە ئەم هێزە كاری خۆی دەكرد؟
بۆچی دوای دوو ساڵ و پێنج مانگ و سیانزە رۆژ، لە 26/11/2016دا بیریان لەوە كردەوە یاسای تایبەت بە حەشدی شەعبی دەربكەن كە ئەوكات ئۆپەراسیۆنی كۆنترۆڵكردنەوەی مووسڵیش وەك پایتەختی خەلافەتەكەی داعش دەستی پێكردبوو؟
ئەمە هیچ پێویستی بەشەنوكەوكردن و وردبوونەوە نییە لە خوێندنەوەی ستراتیجیەتی شیعی بۆ ئەوەی تێبگەین كە كاری تریان بە حەشدی شەعبی هەیە بۆیە لە كۆتاییەكانی شەڕی داعشدا ویستیان بە یاسا شەرعیەت بە مانەوەی بدەن. چونكە بە نەمانی داعش لە عێراق راستەوخۆ ئەو پرسیارە دەهاتە ئاراوە كە ئیتر ئامانج لە مانەوەی حەشدی شەعبی چییە؟ لانیكەم لە ناوخۆی عێراق ئێستا ناتوانرێ ئەو پرسیارە بكرێت، چونكە بە یاسا رێكخراون و یاساكە ئەركی تری خستوونەتە سەرشان، ئەو ئەركەش شەرعیەت بە مانەوەی دەدات. بەڵام لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بۆ ماوەیەك چارەنووس و پرسی مانەوە و نەمانەوەی حەشدی شەعبی دەبێتە باسێكی گەرم.
هیچ مایەی دوودڵی و گومانیش نەبوو كە دوای لاوازكردنی پێگەی سوننە لە عێراق، كورد دەكرێتە ئامانج و ئەركی حەشدی شەعبی شەڕكردن دەبێت لەگەڵ شكۆ و پێگەی كورد. بەڵام ئەوەی جێی سەرسوڕمان و مایەی هەڵوەستە لەسەركردنە، هەڵوێستی زۆرینەی پەرلەمانتارە كوردەكان بوو لە بەغدا كە بووبوون بە كەواسووری تێپەڕاندنی یاسای حەشدی شەعبی. لە كاتێكدا هەموویان ئاگادار بوون كە شەڕی داعش بەرەو كۆتایی دەچێت و حەشد ئەگەر بۆ شەڕی داعشە، زیاتر لە دوو ساڵ بوو بەبێ بوونی هیچ یاسایەك كاری خۆی كردبوو، دەبوو لەوە بگەن كە ئەو یاسایە تەڵەیە بۆ درێژەدان بە مانەوەی ئەو هێزە میلیشیایە و وەك ئامرازێك بۆ تەشەیوع لە عێراق بەكاردێت. دەبوو ئەوەیان بزانیایە ئەگەر حەشد بە یاسا رێكنەخرێت دوای داعش شەرعیەت بۆ مانەوەیان نەدەمایەوە، هەمووشیان دەیانزانی ئەگەر كورد لەگەڵ یاساكە نەبوایە سوننەكانیش دژی دەبوون و شیعە بە تەنها نەیدەتوانی ئامانجەكەی بەدی بهێنێ.
لە دوو رۆژی رابردوودا حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عێراق سەركەوتنی یەكجاری لە شەڕی داعش راگەیاند، هەرچەندە ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد كە رزگاركردنی تەواوی عێراق لەدەستی داعش بەواتای كۆتایی داعش نییە، ئەمەش وەك ئاماژەیەك بۆ پێویستیی مانەوەی ئەو بیانووانەی كە بۆ شەڕ پێویستیان پێیەتی و گرنگترینیان مانەوەی حەشدی شەعبیە، لە دوو هەفتەی پێشتریشدا، سەرۆكی فەڕەنسا دوای پێشوازیكردنی لە وەفدی كوردستان، لە كۆنگرە رۆژنامەوانیەكەی لەگەڵ سەرۆكی حكومەتی هەرێم، داوای هەڵوەشاندنەوەی حەشدی شەعبی كرد. بە دڵنیاییەوە پاش نەمانی داعش لە عێراق و گۆڕینی سەرنجی جیهان بۆ رووداو و پێشهاتە تازەكانی ناوچەكە، دوور نییە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا چەند وڵاتێكی تریش هاوشێوەی فەڕەنسا داوا لە عێراق بكەن كە نابێت (حەشدی شەعبی) بمێنێتەوە.
بەهۆی مەترسیی رەفتارەكانیان كە هاوشێوەی رەفتارەكانی داعشە، مەیلێكی زۆری ناوخۆیی لە عێراق لەلایەن كورد و عەرەبی سوننەوە هەیە بۆ هەڵوەشاندنەوەی حەشدی شەعبی و لەناو بەشێك لە هێز و گرووپە شیعیەكانیشدا ترس لە بەهێزبوونی پێگەی حەشد دروست بووە. بەڵام بەهۆی ئەوەی كە هێشتا هەموو ئامانجەكانی شیعە لە عێراق و ناوچەكە بەدی نەهاتوون و بگرە هێشتا لەسەرەتای پرۆسەكەدان، كەواتە ئامادە نابن كۆتایی بەتەمەنی ئەو هێزە گوێڕایەڵ و دەسكەلایە بهێنن كە كاری زۆر گەورەتریان پێی ماوە. بەتایبەتیش كە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا نیگەرانیی زۆر لە گەشە و هەیمەنەی ئێران بەسەر ناوچەكەوە دروست بووە و دەیانەوێ ئێران بگێڕنەوە بۆ ناو جوگرافیاكەی خۆی، بۆیە ئێران لە داهاتوودا رۆڵی زیاتر بە حەشدی شەعبی دەدات لە عێراق تا رۆڵی ئێرانیش بگێڕێت. ئەمەش وا دەكات چەندە لەناوخۆی عێراقیش خواستێك هەبێت بۆ هەڵوەشاندنەوە یان بەركەنارخستنی حەشد، بێئاكام بێت و بەپێچەوانەوە ئێران پێگەیان بەهێزتر دەكات.
ئەوەی بەندە ترسم لێی هەیە، لەبەرامبەر ئەو خواست و ویستانەی بۆ هەڵوەشاندنەوەی حەشدی شەعبی هەن، بەرگریكردن و ویستی مانەوەی بەهێزترن، بەڵام تەنیا یاسا و مادەی یاسایی بەس نین وەك پاساوی مانەوەی حەشدی شەعبی، بەتایبەتی كە شەڕی داعشیش كۆتایی هاتبێت، بەدڵنیاییەوە بەغدا كار بۆ رەخساندنی زەمینەی مانەوەی دەكات. واتا وەك چۆن هەر لە سەرەتای هاتنی داعشەوە گومانی ئەوە دەكرا عێراق خۆی دەستی هەبووە لەخۆشكردنی زەمینە بۆ سەرهەڵدان و هاتنی داعش تا بیكات بە پاساوی ئەو ئامانجانەی لە سەروبەندی شەڕی داعشەوە تا ئێستا بەدی هێناون، مەترسی ئەوەش دەكرێت بۆ تەواوكردنی ئامانجەكانیان و ئەركەكانی داهاتووی حەشدی شەعبی، زەمینەی دۆخێكی تر بڕەخسێنن كە شەرعیەتی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بۆ پێویستی مانەوەی حەشدی شەعبی بەدەست بهێنێتەوە.
لەبەرئەوەی كە سوننەی عەرەب لە عێراق ئەو مەترسییەیان نەماوە ببنە لەمپەر لەبەردەم ئامانجەكانی شیعە، بۆیە مەترسی ئەوە هەیە ئەمجارە شیعەكان كورد بكەنە پاساوی مانەوەی حەشد، تەنانەت ئەگەر ئامانجەكەشیان كورد نەبێت. بەڵام بۆ پاساوی مانەوەی حەشد و تەواوكردنی ئامانجی تەشەیوع و تەواوكردنی هیلالی شیعی، ئەگەرێكی بەهێز هەیە كورد بكرێتە ئامانجی ئەم قۆناغە. گرنگە كوردستان ئەم مەترسیە درك بكات و پلانی هەبێت بۆ ئەوەی چۆن لە داهاتووی عێراقدا مامەڵە دەكات كە نەكرێت بە پاساو بۆ مانەوەی حەشد.
بەتایبەتی كە هاوكات لەگەڵ راگەیاندنی كۆتایی داعش لە عێراق، ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بڕیاری دا عێراق لەژێر بەندی حەوت بهێنرێتە دەرەوە و چیتر پێویست نییە وەك مەترسیەك لەسەر ئاسایشی جیهان وێنا بكرێت كە پێشتر ئەو پابەندكردنەی عێراق بە بەندی حەوتەوە رێگەی بەوە دەدا كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هێز لەدژی بەكاربهێنێ. واتا لە ئێستا بەدواوە عێراق خاوەن سەروەریی زیاترە و لە هاوكێشە نێودەوڵەتیەكاندا پێگەی بەهێزتر دەبێت. وەك چۆن هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە لەناوچوونی داعش و تۆماركردنی سەركەوتن بۆ حەشد و سوپای عێراق، پێگەیان بەهێزتر كرد لە ناوچەكەدا. پێویستە كورد لە كێشە و ململانێكانی داهاتوویدا لە عێراق خوێندنەوەی وردی هەبێت و بە پێخاوسی نەچێتە مەیدانەكەوە.
سەرچاوە: روداو