سوپای توركیا سەرقاڵی هێرشێكی هەمەلایەنەیە بۆ دەركردنی یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە عەفرین، كە توركیا بانگەشەی ئەوە دەكات درێژكراوەی پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)یە.
پەكەكە لە لیستی رێكخراوە تیرۆریستییەكانی توركیا و ئەمریكادایە. ئەگەر ساویلكە نەبین، دەبێت قەبووڵی بكەین كە پەیوەندییەك لەنێوان یەپەگە و پەكەكەدا هەیە، هەرچەندە پەیوەندییەكە تەنیا ئایدیۆلۆژیش بێت. تەنانەت ئەگەر وای دابنێین كە پەیوەندی یەپەگە و پەكەكە لەوەش زیاترە، دیسانیش یەپەگە هیچكات لە توركیادا چالاكی نەكردووە و هیچ مەیلێكیشی نیشان نەداوە كە بەنیازە لە داهاتوودا بیكات. هەر كاتێك كوردی سووریا دەستەویەخەی سوپای توركیا یان هێزەكانی سوپای ئازادی سووریای بووبن، پێكدادانەكە لە سووریا و بۆ بەرگریكردن لە خۆیان بووە.
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆككۆماری توركیا، بە كۆمەڵێك دەستەواژەی لێڵ رایگەیاند كە وڵاتەكەی بڕیاری داوە هێرش بكاتە سەر ئەو هێزانەی ئەو بە ”تیرۆریستانی سەر سنوور”یان دەزانێت. ئەوەی تائێستا ئەردۆغانی لەو هەوڵە گرتبووەوە ئەو پاراستنە بوو كە سووریا، رووسیا و ئەمریكا پێشكەش بە كوردەكانیان كردووە.
ئێستا ئەو پرسیارەی دەبێت بكرێت ئەوەیە كە ئایا رووسیا رێگە دەدات توركیا پشتگیری ئاسمانی پێشكەش بە هێزەكانی سوپای ئازادی سووریا بكات؟ ئایا ئەمریكا ئامادە دەبێت بە پێشكەشكردنی سیستەمی دژە مووشەك هێزەكانی یەپەگە بپارێزێت؟ لە چەند رۆژی رابردوودا توركیا لە مۆسكۆ بوو بۆ ئەوەی لەسەر مافی بەزاندنی سنووری ئاسمانیی سووریا لەگەڵ رووسەكان دانوستاندن بكات، چونكە سنووری ئاسمانیی سووریا لەژێر چەتری پاراستنی رووسیادایە.
حكومەتی سووریا پێشتر رایگەیاندووە كە هەر فڕۆكەیەكی توركی سنوورە ئاسمانییەكەیان ببەزێنێت دەیكەنە ئامانج. سیستەمی دژە مووشەكی (ئێس 400)ی رووسیش دەتوانێت بە ئاسانی عەفرین بپارێزێت. جیا لەمە ژمارەیەك راپۆرتی پشتڕاستنەكراوە باسی ئەوە دەكەن كە ئەمریكا چەكی قورسی سەرشان و چەكی دژە مووشەكی ناسراو بە (MANPADS)ی بە هێزەكانی یەپەگە داوە. راپۆرتی دیكەش هەن كە ئەمریكا رەتیان دەكاتەوە و باس لەوە دەكەن واشنتن چەكی دژە تانكی ناسراو بە (Javelin) ی پێشكەش بە شەڕڤانانی یەكینەكانی پاراستنی گەل كردووە. هیوادارم توركیا لەوە تێبگات كە هەرچەندە لەسەر كاغەز دەتوانن بەسەر هێزە كوردییەكاندا زاڵ بن، بەڵام شەڕەكە شەڕێكی خوێناوی دەبێت.
ئەمجارەیان بە پێچەوانەی كاتی ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی فورات هەلومەرجەكان جیاوازن. ئیدارەی ئۆباما بە ناڕاستەوخۆ ئۆپەراسیۆنەكەی پەسەند كرد، هەرچەندە هێرشەكە تاوەكو رادەیەك لەدژی هێزەكانی نزیك لە ئەمریكا بوو. ئێستا داعش نەماوە و جگە لە پاشماوەی چەكدارانی ئۆپۆزیسیۆن هیچ هەڕەشەیەكی راستەوخۆ لەسەر هێزەكانی حكومەت نەماوە. بە پێچەوانەی 2016 (واتە كاتی ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی فورات)، ئەمریكا رایگەیاندووە كە بەنیازە هێزەكانی خۆی لە سووریا بهێڵێتەوە و ئامادەشە ”بۆ شەڕێكی هەتاهەتایی”، ئەگەر بەرژەوەندی و ئامانجەكانی ئەمریكا وا بخوازێت.
كاربەدەستانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا ئاماژەی تێكەڵاو و لێڵیان بۆ وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست ناردووە. ئیدارەی ئەمریكی لەلایەكەوە باسی ئەوە دەكات كە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە سووریا دەمێننەوە، لەلایەكی دیكەشەوە لە واشنتن باسی ئەوە دەكرێت كە حكومەتی ئەمریكا ئامادە نییە راستەوخۆ یارمەتی كوردی عەفرین بدات، لە كاتێكدا هەر ئەو كوردانە هاوپەیمانی ژمارە یەكی ئەمریكا بوون لە شەڕی دژی داعش لە سووریا.
ئەمریكا تاوەكو ئێستاش پشتگیری لە خواستی خەڵكی سووریا بۆ لادانی ئەسەد دەكات، بەڵام هیچ پلانێكی كاریگەری نییە بۆ ئەوەی پشتگیری لە گرووپەكانی ئۆپۆزیسیۆن بكات. ئەمریكا لە روویەكی دیكەشەوە مەسەلەكەی تێكەڵاو كردووە، چونكە لەلایەكەوە هەوڵ دەدات رێگە لە هێرشەكانی توركیا بگرێت و لە هەمانكاتیشدا لە هەوڵی ئەوەدایە پەیوەندییەكانی لەگەڵ توركیا چاك بكاتەوە.
سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی باراك ئۆباما، سەرۆكی پێشووی ئەمریكا، سەبارەت بە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و كورد لاواز بوو. تاوەكو ئێستا ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە ئیدارەی پێشوو باشتر نەبووە. عەفرین دەتوانێت خاڵی گۆڕینی ئەو جۆرە سیاسەتە بێت. پشتگیری لە یەپەگە و خواستی كوردانی سووریا و بەرپەرچدانەوەی دیكتاتۆرێكی تورك و وەستاندنی بە مانای بڕینی رێگەیەكی درێژە لە چاككردنەوەی ناوبانگی ئەمریكا، ئەمەش نەك هەر لە رۆژهەڵاتی نیوەڕاست بەڵكو لە هەموو جیهان. دەبێ بەرگری لە عەفرین بكرێت و رێگە بدرێت ئیرادەی خەڵك بڕیار لەسەر داهاتوو بدات.
*پۆڵ دەیڤیس بەرپرسێكی خانەنشینی هەواڵگریی سوپای ئەمریكا و شارەزای كاروباری سۆڤیەتە. وەكوو شارەزایەكی كاروباری كورد لە ناوەندە هەواڵگرییەكانی ئەمریكا راوێژی پێدەكرێت و سەرۆكی كۆمپانیای راوێژكاریی (JANUS) لە واشنتن دی سی.
سەرچاوە: روداو