لە دوای كودەتاكەی تەممووزی 2016ی توركیا، ئیدی ناوچەكە قۆناغێكی دیكەی سیاسی و سەربازی بەخۆیەوە دەبینێت و چیدیكەش توركیا ئەو وڵاتە نییە بۆ بوون بە ئەندامی یەكێتیی ئەوروپا، سازشی موجامەڵەیی بۆ ئەوروپا بكات،
بەڵكوو بەپێچەوانەوە مۆدێلی سیاسەتكردنی توركیای ئێستا، رێك گەڕانەوەیە بۆ رەگوڕیشە و فڕێدانی ماسكە ساختەكەی دیموكراسییەت بە خەونی فراوانخوازیی لەسەر خاكی نەتەوە و وڵاتانی دیكەی دراسێ، ئەمەش بە پەراوێزخستنی دەنگ و هەڵوێستی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەپێناو گەیشتن بە خەونی ئەردۆغانی ئێستا كە پێیوایە نابێت چیتر توركیا لەسەر ئەو خاكە بچووكەیدا فەرمانڕەوایی ناوچەكە بكات.
راستە كودەتا شكستخواردووەكە لە چەند كاتژمێری یەكەمدا ترسی خستە دڵی ئەردۆغان و ستافەكەی، بەڵام سەرئەنجام بە قازانجی خودی ئەردۆغان و خەونی توركیای ئێستا كەوتەوە و لەو رۆژەوەش توركیا ئەوە دەكات كە خۆی دەیەوێت و باكی بە هەڵوێست و رەخنەی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و بەتایبەتی ئەمەریكای هاوپەیمانی پێشووی نییە و تا ئەم چركەساتەش توركیا لەسەر پیادەكردنی ئەو سیاسەتە تازەیەی كە خەونبینینە بە ئیمپراتۆرییەت، زۆر شتی بۆ چووەتە سەر و هەموو ئەو هەوڵانەشی لە دژی دەدرێن، هیچیان سەریان نەگرتووە و لە چوارچێوەی رەخنە و هەندێكیش ئامۆژگاری دەرنەچوونە و ئەمەش بە لای توركیاوە هیچ جێگەی بایەخ نین و بەرەو ئەو ئامانجانەی خۆی دەچێت و هەنگاو دەنێت بەبێ ئەوەی ئاوڕ لە هیچ هێز و وڵاتێكی ناوچەیی و جیهانیش بداتەوە.
ئەمە سیاسەتی ئێستای توركیایە، جا ئێمە پێمان خۆش بێت یان ناخۆش، ئەمە پرسێكی دیكە، بەڵام ئەو غرورییەی ئێستای توركیا رەنگە بەو ئاسانییە تێنەپەڕێت.
لە ئێستادا ئەردۆغان وێنای خۆی وەك سوڵتانێك، نەك تەنیا سەرۆككۆمارێك نیشانی جیهان دەدات، ئەو پیاوەی دوای كودەتاكە، لە چەند رۆژی رابردوودا ئاماژەی بەوەكرد هێزەكانی توركیا دەچنە عەفرین و دواتریش ئیدلب. ئاخر ئەمە بێ هیچ ئەملاوئەولایەك دەرخەری ئەو راستییەیە كە خەونی فراوانخوازیی ئەردۆغان تەنیا لە عەفرین ناوەستێت، بەوپێیەی ئەم قۆناغە وەك دەرفەتێك لەبەردەم خۆیدا دەبینێت بۆ زیندووكردنەوەی دەوڵەتی عوسمانی لە بەرگی توركیای كۆماریدا، ئەوەتا دەڵێت: توركیا لە مێژووی خۆیدا لە دەرەوەی سنووری خۆشی دەسەڵاتدار بووە و بەرپرسیارێتی زۆری هەبووە و لەسەر ئەو رێبازەش بەردەوام دەبین.
لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانیدا، توركیا جگە لە سنووری خۆی، بەردەوام هەوڵی فراوانخوازی پێگەی دەوڵەتی عوسمانی لەسەر خاكی وڵاتانی دیكە داوە و چەندانجار هێرشیكردووەتە سەر وڵاتانی ناوچەكە و بە ئەوروپا، لە سەردەمی سوڵتان سولێمانی قانوونیدا كە ئێستا ئەردۆغان بەو پیاوە سەرسامە، دەسەڵاتی عوسمانی دەگاتە ترۆپك و لە سەدەی شانزەدا زۆربەی قەڵاكانی مەسیحییەكانی لە بەلگراد و مەجەر گیران و دواجاریش لەشكری عوسمانی گەیشتە ڤیەننا، واتە پایتەختی ئێستای نەمسا، نەمسای هاوسنووری ئەڵمانیا، ئەوە جگە لەوەی لە چەند شوێنێكی ئەفریكا و جەزائیریش دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی هەبووە، بە سەرنجدان لە توركیای ئێستا، ئەو توركیایەی ئەردۆغان دەسەڵاتی لە هیچ یەكێك لەو وڵات و ناوچانەدا نییە و هەر بۆیەش خەون بە زیندووكردنەوەی ئەو فراوانخوازییە مێژووییەوە دەبینێت و لەبەر ئەوەشە ئاماژە بە دەسەڵاتە مێژووییەكانی توركیا دەكات و ئێستا بەو ئومێدەوە یەكەم دەرچەی ئەو فراوانخوازییەشی لە عەفرینەوە دەستپێكردووە.
ئەردۆغان بۆ بیانوو هێنانەوە بۆ ئۆپەراسیۆنی عەفرین گوتی: بەرانبەر دەستێوەردانە دەركییەكان چیتر دان بە خۆماندا ناگرین. دەستوەردانە دەرەكییەكان لەگەڵ ئەو وڵاتانەیەتی كە بوونە هۆی ئەوەی دەسەڵاتی عوسمانی بچووك بكەنەوە و ئەو توركیایەی ئێستای لێ دروستبكەن، ئەردۆغان ئەم قسەیەی لە بەرانبەر رەخنەی شەرمنانەی ئەمەریكا و ئەوروپای نییە، بەڵكوو دەیەوێت دووبارە ئەو سنوورانە تێكبشكێنێتەوە كە كاتی خۆی بۆ توركیا كێشراون و هەر بۆیەش دەڵێت، چەقۆ گەیشتووەتە ئێسقانمان! ئەو پێیوایە سنوورە دیارییكراوەكانی ئێستای توركیا شتێكن و ئەو سنوورانەی لەناو دڵی ئەوانیشدایە، یانی توركەكان شتێكی جیاوازترن. واتە توركیا ناخوازێت چیتر دان بەو سنوورانە دابنێت كە توركیای پێ لە وڵاتانی دیكە جیاكردووەتەوە، بە تایبەتیش لەگەڵ عێراق و سووریای بێهێز لەچاو توركیایەكی ئەندامی ناتۆ، ئەردۆغان زۆر باش دەزانێت ئەو دوو وڵاتە توانای شەڕكردن و رووبەڕووبوونەوەی توركیایان نییە، ئەم قسانەی ئەردۆغان لە كاتێكدان كە ئێستا توركیا هێزی لە عێراقدا هەیە و كاتی خۆشیدا ناكۆكی كەوتە نێوان عەبادی و ئەردۆغان سەبارەت كشانەوەی هێزەكانی توركیا لە سنووری مووسڵ، بەڵام ئەردۆغان و ستافەكەی بە توانجگرتن وەڵامی عەبادییان دایەوە و رەتیانكردەوە سوپا بكێشنەوە. بە نیسبەت سووریاشەوە هیچ بایەخێك بۆ رژێمەكەی بەشار ئەسەد دانانێت، هەر بۆیەش ئێستا یەكەم ئامانجی توركیا پێش ئەسەد، لاوازكردنی هێزە كوردییەكانی رۆژئاوای كوردستانە، چونكە ترسی هەیە نەكا لە رابردوودا لەگەڵ ئەسەد لە ژێر كاریگەری رێككەوتنە نێودەوڵەتییەكاندا ئاشتەوایی بكەن و كیانی كوردی دروست ببێت، لەبەر ئەوەشە خواستی ئێستای توركیا لاوازكردنی هێزە كوردییەكانە بۆ رێگرییكردن لە دروستبوونی كیانی كوردی و هاوكات زەفەربردنیش بە سووریا، بەڕاستی سوپای رژێمی سووریا هیچ مەترسییەك نین بۆ سەر خەونەكانی ئەردۆغان، بەڵكوو ترسی جیدی ئەردۆغان لە سووریا لە هێزە كوردییەكانە نەك سوپاكەی بەشار.
لە باشووری كوردستانیشدا، دروستتر عێراق، هێندەی ترسی لە گەشەسەندنی هەرێمی كوردستان هەیە، نیو هێندە لە عێراق و سوپاكەی نییە، ئەردۆغان پێیوایە ریفراندۆم پێگەی كورد لە ناوچەكە بەهێزتر دەكات و خۆ ئەگەر دەوڵەتی كوردستانیش دروست ببێت، ئیدی ئەردۆغان بەشێك لە خەونی فراوانخوازییەكەی كۆتایی دێت و هەموو تەنازولاتێكیشی بۆ عەبادی كرد تا رێگری لە ئامانجەكانی ریفراندۆم بكات، تەنانەت دەكرێ گومان لەوە بكرێت كە 16ی ئۆكتۆبەریش بەشێكی بەرنامە و نهێنییەكەی لای توركیا بووە، ئەگینا توركیا چۆن رازی دەبوو ئەو توركمانانەی كەركووك و خورماتوو بكەونە ژێر دەسەڵاتی شیعەی عەرەبەوە!
لە 26ی 1ی ئەمساڵ ئەردۆغان بۆ كادیرانی ئاكپارتی، واتە حیزبەكەی گوتی: دوای عەفرین نۆرەی منبج و خاكی عێراقیش دێت. ئەمەش وەك ئاماژەیەكی روون، هێرش و پەلامارەكانی توركیا لە دەرەوەی خاكی توركیا بەردەوامییان دەبێت و ئەردۆغانیش سوودی لەو بێدەنگییەی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەرگرتووە و بگرە هیچ بەهایەكیشییان بۆ دانانێت، تەنانەت ئامادە نییە وەك موجامەڵەش گوێ بە ئامۆژگارییە گلەیینامەكانیان بدات و رۆژ دوای رۆژیش لەسەر ئەمجۆرە وتارانەی بەردەوامدەبێت و تەنانەت ئێستا بە جلی سەربازیشەوە دەردەكەوێت وەك ئاماژەی هاوشێوەی سوڵتان سلێمان، كە هەمیشە خۆی سەركرایەتی مەیدانی جەنگەكانی فراوانخوازیی توركیای ئەوكاتی دەكرد، ئێستاش ئەردۆغان دەیەوێت هەمان وێنای قانوونی بۆ خۆی بكێشێت. هەر بۆیە بەوپەڕی بێمنەتییەوە لە بەرانبەر كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و لە سەرووی هەموویانیشەوە ئەمەریكا و ئەفسانەی ترەمپ دەوەستێتەوە و دەڵێت: كێ ئەو سنوورانەی بۆ توركیا نەخشاندووە؟ ئەو سنوورانە بۆ توركیا بچووكن.
دەی ئەمە روونە كە توركیای ئێستا چیتر خەون تەنیا بەو سنوورەی توركیاوە نابینێت و دەخوازێت توركیای ئێستا هەمان رۆڵ و پێگەی ئیپراتۆرییەتی عوسمانی هەبێت و خودی ئەردۆغانیش خەون بە سوڵتانییەتەوە دەبینێت، نەك تەنیا سەرۆككۆمارێك بێت و فەرمانڕەوایی توركیا وەك دەوڵەت بكات. ئەوەتا دەڵێت سنوورەكانمان بچووكن و ئەمە بۆ شەرعییەتدان بە فراوانخوازی لەسەر خاكی وڵاتانی دراوسێ.
ئێستا ئەوە روون بووەتەوە ئەردۆغان خەون بە زیندووكردنەوەی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە دەبینێت و چیتر ئەو توركیایە رازی نابێت بەو سنوورەی بۆی كێشراوە، ئەمە خەون و ستراتیژییەتی توركیای ئێستایە، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە ئایا تاچەند ئەو خەونەی ئەردۆغان سەر دەگرێت؟ بە تێگەیشتن لە هەلومەرجەكە ئێستا توركیا زۆربەی پاڵپشتییەكانی جیهانی لەدەستداوە و بگرە وەك مەترسییەكیش بۆ سەر ناوچەكە و وڵاتانی ئەوروپا دەبیندرێت، بەتایبەتی دوای ئەوەی توركیا بێئومێد دەبێت لە بوون بە ئەندام لە یەكێتیی ئەوروپا، ئیدی هەڕەشەكانی زیاتر بوونە و ترسی ئەوروپاش بە هەمان شێوە زیاتر و جیدیتر بووە، بەڵام بە دیقەتدان لە توركیای ئێستا، خەریكە ئەو وڵاتە بە تەنیا دەمێنێتەوە و ئەمەش كاریگەری قووڵ لەسەر پراكتیزەكردنی ئەو خەونی فراوانخوازییەی دەبێت لە قۆناغی دوای عەفریندا كە رەنگە هەڵوێستی توند بەرانبەری بندرێت و بە كردەوەش ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی رێگری لەبەردەم لەشكركێشی توركیا بكەن، بەتایبەتی دوای ئەوەی ئەمەریكا رایگەیاند، هێزەكانی لە منبج ناكێشێتەوە وەك ئاماژەیەك بۆ رێگریكردن لە هەوڵی زیاتری توركیا بۆ فراوانخوازی و لەشكركێشی زیاتر و ئەمەش رەنگە ناكۆكی دیكە بخاتە نێوان توركیا و ئەمەریكا، هەروەها توركیا هیچ گوێ بە پرەنسیپەكانی دیموكراسییەت و مافەكانی مرۆڤیش نادات و ئەوەی خۆی دەیەوێت هەر ئەوە بە راست دەزانێت، رۆژانە ژمارەی ئەو كەسە سیاسییانەی دەستگیر دەكرێن زیاتر و زیاتر دەبن و سەرباری نیگەرانییەكانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش، بەڵام توركیا بەردەوامە لەسەر ئازاردانی خەڵكی خۆی و ناوچەكە، ئەمە بەلای كۆمەڵگەی ئەوروپییەوە قبووڵكراو نییە و دەكرێ گەمارۆی سیاسی بخەنە سەر توركیا، ئەوەتا عەفرینیشی هاتە سەر، راستە توركیا هەموو ئەوانە بۆ ئەوە دەكات پێگەی خۆی بەهێزتر بكات، بەڵام ئەمە بۆ توركیا رەنگە درێژەی نەبێت و هێزە دژەكانی زیاتر بن، بۆیە پرسیارەكە ئەوەیە، ئایا ئەردۆغان ئەگەر بەردەوام بێت لە گوێنەدان بە رەخنە و ئامۆژگارییەكانی ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی، چارەنووسی چی دەبێت؟ ئیمپراتۆرییەت دروست دەكات، یان هەوڵی فراوانخوازییەكەی پێچەوانە دەبێتەوە؟
سەرچاوە: کوردستان 24