واقعگەرایی تیۆریەكی سیاسیە لە ڕیزی قوتابخانەكانی هزری سیاسی كە تەمەنی بە درێژایی پێكهاتنی كۆمەڵی مرۆڤەكان و پەیوەندی كۆمەڵایەتی لە سەر بنەمای هێز دەگەڕێتەوە
بەڵام ئەم تییۆریە پاش شەڕی یەكەمی جیهانی بە شێوەی میتۆدیك و ئاكادیمیك داڕشتراوە و لە مێژوو و فەلسفە جیا كرایەوە، چونكە پێشوتر لەگەڵ مێژوو و فەلسەفە تێكەڵ بوو.
واقعگەرایی لە كۆنەوە لای توسیدید ڕاوی شەڕەكانی دوو دەوڵەت شاری یونان وەك تیوری نوسراوە و زیاتر بە سیاسەتی هێز پێناسە كراوە تا دەگاتە واقعگەراكانی وەك تۆماس هابز و ماكیاولی و لە نوێیەكانیش ئی ئیچ كار و مۆرگنتا(نەریتی ، مێژوویی) و كنێت واڵتز و ستێفان واڵت و مێرشایمر(پێكهاتخواز).
بە گشتی تا كۆمەڵی مرۆڤ وەك كۆمەڵێكی جڤاتی هەبوە شەڕیش هەبوە لەسەر بەررژەوەندی ، و ئەوەی بە هێزتر بووە براوە بووە و ئەوەی لاواز و بەلەنگاز دۆڕاو وەك توسیدیدی یونانی دەڵێ:بەهێزەكان ئەوەی دەبێ وەچنگی بخەن دەستەبەری دەكەن و لاوازەكانیش دەبێ ملكەچی ئەو شتەبن كە بەهێزەكان بۆیان دابین دەكەن.
ئەوە بنەمای واقعگەرایی بوو تا دەگاتە سەردەمی نوێ تەنانەت لای هابز و كتێبە بە ناوبانگەكەی لۆیاتان كۆمەڵی مرۆڤان بە دۆخێكی دایمە شەڕ و هەللا دەزانێ كە هەركەس لاواز بێ دەفەوتێ بۆیە شەڕ بۆ دەسەڵات و مانەوە تاكە ئامانجی مرۆڤ و دامەزراوەكانی دەستی مرۆڤ وەك دەوڵەت بووە.
لای مۆرگێنتا كە واقعگەرایەكی نوێ بەڵام مێتود كلاسیكە هێز هۆی مانەوەی مرۆڤە بۆیە رۆڤەكان بەشەڕ دێن لەسەر دەسەڵات چۆن دەسەڵاتیش بەرتەسك و سنوردارە واتە سەرچاوەی هێز وەك ئەمرێكی عەینی كەمە هەمو لەسەر بەشەڕ دێن و پشكی خۆیان دەوێ، مورگنتا دەڵێ دەوڵەتیش پێكهاتەیەكە لە كۆی مرۆڤەكان پێك هاتوە كە واتە مۆتیڤ و پاڵنەرەكانی جوڵەی مرۆڤ كە ترس لە نەمان بوون و هەوڵ بۆ دەسەڵات بوو كە مانیان نەچێتە ژێر مەترسی دەگوازرێنەوە بۆ دەوڵەت و دەوڵەتەكانیش وەك مرۆڤان هەڵسوكەوت دەكەن و لە دوای دەسەڵات و هێزن تا لە لایەن ئەوی تر مانیان نەچێتە ژێر مەترسی.
كەواتە هێز لە واقغگەرایی دا قسەی هەوەڵ و ئاخر دەكات.
خالید عەزیری و سیاسەتی ئاشبەتاڵی بە ناوی واقعگەرایی
كەم نین ئەو نمونانەی كە لە ماوەی ساڵانی دابڕانی لایەكی حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران و پێكهاتنی حیزبی دیموكڕاتی كوردستان سكرتێری ئەو حیزبە واتە بەڕێز خالید عەزیزی باسی لە گرتنە بەری واقعگەرایی لە سیاسەت دا واز هێنان لە ئیدەئالەكان نەكردبێ.
لە قسەكان و نوسینەكان و وتووێژەكانی خالید عەزیزی وەك سكرتێری حدك وكەسی یەكەمی ئەو حیزبە بەردەوام ڕەخنە لە مێژووی سیاسەتی حیزبە ڕۆژهەڵاتیەكان بە تایبەتی حدكا گیراوە كە سیاسەتی چەقبەستویان گرتۆتە بەر و بۆ نەتەوەی كوردی ڕۆژهەڵات چییان لە دەست نایە.
خالید عەزیزی بە دەیان جار ڕایگەیاندوە كە ئێمە لە ڕووی هێزەوە بە كۆماری ئیسلامی ناوەستین بە تەواوی حیزبەكانی ڕۆژهەڵات و ئۆپۆزیسیۆنی دەرەوەش و تەنانەت ناتوانین گوندێكیش رزگار و كۆنتڕۆڵ بكەین چونكە هێزمان بە كۆماری ئیسلامی ئێران ناشكێ.
ئەوە گریمانەی واقعگەراییە لای بەڕێز عەزیزی كە هێزی باڵادەست بە هێزی ژێر دەست لە نێو ناچێ ؟
تا ئێرە ڕاستە واتە كەس تكۆڵی لەوە ناكا و نەیكردوە كە حیزبەكانی ڕۆژهەڵات دەتوانن كۆماری ئیسلامی ئێران بڕۆخێنن و شكستی بدەن چۆن بە حیسابێكی سەری قامكانیش دەردەكەوێ كە هێزی ئێران و حیزبەكانی ڕۆژهەڵات تەنانەت حیزبەكانی چوارپارچەی كوردستان و دەوڵەتەكانی دەوروبەریش هەموی ناگاتە هێزی سەربازیی ئێران.
پرسیارەكە و كێشەكە لەوە دا ساز دەبێ كە گەلۆ هەڵوێستی دوای وڵام دانەوەی ئەو پرسیارە چییە؟ واتە گەلۆ كە هێزت بە كۆماری ئیسلامی نەشكا پاشان چ دەكەی؟
لای عەزیزی بە هۆی ئەوەی كە حیزبی دیموكڕات ناتوانێ لەگەڵ حیزبەكانی دیكەش كۆماری ئیسلانی ئێران بڕوخێنێ كەواتە با بكەوینە وتووێژ لەگەڵی بۆ دەستەبەركردنی مافەكانی گەلی كورد.
لێرە دا ئەو بیرۆكەیە و گریمانەیە با شی كەینەوە و لەسەری ڕاوەستین:
سەرەتا دەبێ بڵەین لە كاتی هاتنە سەر كاری ڕژێمی ئیسلامی حیزبی دیموكڕات و ئەحزابی دیكەش هەوڵی زۆریان دا بە وتووێژ كێشەی كورد چارەسەر كرێ و كوردیش لە ئێران بە مافە ئادەمیزادیەكانی خۆی بگا كە لە تەواوی جیهان و تەنانەت ئێرانیش نەتەوەی فارس هەینی وەك خوێندن بە زمانی زكماگی و مودیرییەت كردنی كوردستان لە لایەن ئەحزایەكان و دابین كردنی ئاسایش لە لایەن پێشمەرگەی كوردستان ، ئەوە لە چوارچێوەی خودموختاری دا پێناسە كرا. هەمومان دەزانین كە كۆماری ئیسلامی ئێران بە هۆی ئەوەی كە لە زاتی خۆی دا وەك مەكتەبێكی ئیسلامی وڕەنگ كراو بە ناسیۆنالیزمی فارس دژی هەرچەشنە نەتەوەیەك جگە لە كورد و هەر ئایینێك جگە لە ئیسلامی شێعەیە مافەكانی كوردی نەدا و شەڕی سەپاند بە سەر كورد دا تەنانەت ئەگەر موزاكیرەشی كرد پاش شەڕی سێ مانگە بوو كە بۆ رێكخستنەوەی هێزەكانی بوو نەك وەك باوەڕ بە وتووێژ و ئاشتی و مافی كوردان ڕەچاو كردن بۆیە دیسان شەڕی هەڵایساندوە و شار و دێهاتەكانی بۆمباران كرد و دەیان هەزاری كوشت و بریندارو ئاوارە كرد.
حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران فەلسەفەی دامەزراندی چارەسەركردنی كێشەی كورد بووە ، هەر قۆناغە و دروشم و ستراتژی تایبەت بە خۆی هەڵبژاردوە وەك گەیشتن بە ئامانجەكەی وەك دامەزراندنی كۆماری كوردستان و پاشان هەڵبژاردنی دروشمی خودموختاری و ئێستاش فیدڕاڵی.
كەواتە ئامانج چارەسەری كێشەی كوردە بۆ حیزبی دیموكڕات. باشە چۆناوچۆن بەو ئامانجە دەگەین ئاتە ئامرازی گەیشتن بە ئامانج دەبێ چی بێ؟ شەڕ؟ موزاكیرە؟ یان هەر دوكیان؟
مێژوو نیشانی داوە كورد بە گشتی و حیزبی دیموكرات بە تایبەتی شەڕ خواز نەبوە و شەڕی بەسەر دا سەپاوە هەردەم. واتە حیزبی دیموكڕات وەك نوێنەری دەنگی گەلی كوردی ڕۆژهەڵات بۆ مافە نەتەوەییەكان هەركات داوای مافەكانی ڕەوای كوردی كردوە شەڕی بەسەر دا سەپاوە.
كەواتە چەك بۆ بەرگری لە خۆ لە نیشتمان و خاك هەڵگیراوە و ئەوە هەمو لە سەری كۆكن.
پاش ئەوەی كە كۆماری ئیسلامی ئێران وڵامی داواكانی كوردی بە چەك و بۆمباران و هێرش دایەوە حیزب لە كۆنگەی پێبج ڕا دروشمی ڕوخاندنی ڕژێمی هەڵبژارد بۆ دەستەبەر كردنی دروشمی دیموكڕاشی بۆ ئێران و خودموختاری بۆ ئێران واتە بەو ئاكامە گەیشتن كە كۆكاری ئیسلامی بەو فەلسەفە و بیركردنەوەیە ناتوانێ نەك دیموكڕات بێ و مافی تاكی ئێرانی و گەلانی ئێرانی بدا نەك خودموختاریش بە كورد دەدات. كەواتە لە نێو چونی مەرجی یەكەمی دابین بوونی ئەو ئامانجانەیە.
ئێستا پاش دابڕانی حدك لە حدكا دەبینین كە لە ئەساسنامەی ئەوان دا دروشمی روخانی كۆماری ئیسلامی ئێران هاتوە واتە دامەزراندنی كۆماری كوردستان لە ئێرانێكی فێدڕاڵ و دیموكڕات بە بێ ڕوووخانی ئەو ڕژێمە ناكرێ، بەڵام سكرتێری ئەو حیزبە بە بێ ڕەچاوكردنی پەیڕەو و بەرنامە و دروشم و پەسندكراوی كۆنگرە خۆی وەك تاك دروشمی حیزبەكە خۆشی پێشێل دەكا لە نێو حیزبێكی دیموكڕات دا كە بڕیارە هەموو شت بە دەنگی زۆرینە بێ و تاك سالاری نەمێنێ و عەقڵی بە كۆمەڵی هەڵبژێردراوی كۆنگرە كە نوێنەری ڕاستەقینەی ئەندامانە بڕیار بدات. لێرە دا بنەمای ئەو حیزبە كە دێموكڕات بوونە پێشێل كراوە چ بگا بە دەستەبەر كردنی دروشمەكان و دیاری كردنی دروشم؟
موزاكیرە لەگەڵ كێ و لەسەر چی؟
خالید عەزیزی لەم دوایانە دا موزاكیرەی وەك سیاسەتی واقعگەرایانەی حیزبەكی و گۆپاڵێك بۆ كارنەكردنی حیزبەكانی دیكە بەكار هێناوە و بەردەوام دەڵێ ئێمە هێزمان نییە ، ئیمە ناتوانین كۆماری ئیسلامی بڕۆخێنین ، كەواتە با بچین موزاكیرە بكەین و مافی لێ بستێنین.
ئەو ڕستانە بێ هیوایی بە خەبات و مێژووی سەربەرزی خوێناوی حیزبی دیموكڕات بە هەر وو باڵی پێوە دیارە واتە ب هیوابون بە ساڵانێكی زۆر خەبات كە چمان لە دەست نابە بێجگە لە موزاكیرە.
باشە ئەو موزاكیرەیە چییە؟
موزاكیرە لە نێو دەوڵەتان و رێكخراوەكان دا باوە كاتێ دوو لایەن ناكۆك بن لەسەر بەرژەوندی لە جیاتی شەڕ بە وتووێژ كێشەكە چارەسەر دەكەن كەواتە دەبێ دوو لایەن ئیرادیەكیان هەبێ بۆ وتووێژ و خۆپاراستن لەشەڕ و بڕوا بە مافی لایەنی بەرامبەر چۆن لە موزاكیرە بڕیارە شتێك بدرێ و شتێك وەرگیرێ كەواتە هەر دوو لا هەم دەبەخشن هەم وەردەگرن ئەو پێدانە نیشانەی ئەوەیە دوو لایەن بڕوایان بەو شتەیە كە دەیدەن بە لایەنی بەرامبەر و ڕێز لە مافی بەرامبەر دادەنین.
بەڵام كۆماری ئیسلامی چی؟
كۆماری ئیسلامی ئێران پێشانی داوە ناچێتە سەرموزاكیرە بە شەڕ نەبێ واتە كاتێ بزانێ مانی لە خەتەر دایە و هێزی بەرامبەری زۆر هێزدارە و چی بۆ لەگەڵ ناكرێ نمونەش زۆرن.
بەڵام با باسی ئەزمونی موزاكیرە لەگەڵ كورد بكەین. پاش ئەوەی كە ڕژێم دانی بە مافی كورد نەنا حوكمی جیهاد درا و پەلاماری كوردستان كرا بەڵام لە سێ مانگان دا كە بە شەڕی سێ مانگە ناوی دەركرد شكستی خوارد و داای موزاكرەی قبوڵ كرد بەڵام چۆن باوەڕی بە مافی كورد نەبوو پاش خۆ پۆشتەكردن دیسان پەلاماری كوردستانی دایەوە. چۆن بڕوای بە مافی مرۆڤ و نەتەوەیكورد نییە و لە فەلسەفەی دا نییە.
مێژوو نیشانی داوە لایەن و دەوڵەتە دیموكڕاتەكان كە ڕێز بۆ مرۆڤ دادەنێن لە پێش شەڕ مافی لایەنی بەرامبەریان قبوڵ كردوە چۆن بڕوایان بە بوون و مافی ئەوی دیكە هەیە وەك دیموكڕات.بەڵام كاتێ لایەنێك نادیموكڕات بێ مافی شارۆمەندانی نادات مادام بە زۆری نەبێ چۆن تەنیا هێزە كە ئەوان لە زمانەكەی حاڵی دەبن و زمانی دیموكڕاتانە و مرۆڤانە تێناگەن.
ئێستا كۆماری ئیسلامی ئێران وەك هەمومان دەزانین هیچ گۆڕانێكی بەسەر دانەهاتوە و بیر و باوەڕی لە ئاست مرۆڤ و دیموكڕاسی و كورد وەكی خۆیەتی . ڕاپۆرتەكانی ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەكگرتوەكان و ژماری زیندانی سیاسی و ئێعدام و تەبعید هەمو بەڵگەن بۆ ئەو ڕاستییە و تەنانەت دورخستنەوەی كەسانی نزیك لە خۆشی لە چوارچێوەی ئیسلاحتەڵەبان قبوڵ ناكات كە ساڵانێك خزمەتیان پێ كردوە لە پلەی سەرۆكایەتی كۆمار دا.
موزاكیرە لای خالیدی عەزیزی لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران دا نەك لە سەر بنەمای ئەو سیاسەتە واقعگەرایانەی كە خۆی بانگەشەی بۆی دەكا بەڵكو لە سەر بنەمای لاوازی و بێ دروشمی و چەقبەستویی حدكە.
ئەگەڕ بڕوانینە چۆنیەتی موزاكیرەكانی دكتۆر قاسملوو و حیزبی دیموكڕات لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران ڕستەیەكی بە ناوبانگ دێتەوە بیرمان : سیاسەت لە عەرزی واقع دا، واقعی ئەو كاتی ئەوە بوو كە كۆماری ئیسلامی ئێران بە ئەندازەی ئێستا بە هێز نەبوو، بزووتنەوەی كوردستانیش زۆر بە هێز بوو واتە بێجگە لە بزاڤێكی چەكداری بزووتنەوەیەكی جڤاكی و كۆمەڵایەتیش هەبوو كە ئێستا نییە،حیزبی دیموكڕات هێزێكی پێشمەرگەی بە هێز و چوستی هەبوو و ڕەوایەتیشی هەبوو لە نێو تەواوی بزووتنەوە چەپ و ئازادی خوازەكانی جێهان و ئێران و ناوچە و كەسایەتی دكتۆر قاسملووی شەهیدیش چەند ئەوەندە سەنگی دیموكڕاتی قورسكردبوو لەو دۆخە داو لە حاڵێك دا كە حیزبیدیموكڕات و بزاڤی نەتەوەخوازی كورد لە تەواوی شار و گوندەكانی ڕۆژهەڵات دا چالاك بوو و پێشمرگە لە شار و دێهاتەكان دابوو باسی موزاكیرە دەكرا و بە ڕاستیش واقعی بوو چۆن نە حیزب و جوڵانەوەی كورد دەیتوانی كۆماری ئیسلامی بڕۆخێنق نە ڕژێم دەیتوانێ بزووتنەوەی كورد سەركوت بكا ، بۆیە موزاكیرە بۆ هەر دوكیان بژارەیەك باش بوو ، هەڵبەت لێرە دا مەبەست كەشی دوای شەڕی سێ مانگەیە بەڵام پاشان بە هێزگرتنەوەی كۆماری ئیسلامی دەركەوت كە ئێران بڕوای بە موزاكیرە نییە و تەنیا كوشتنی رێبەران و سەركوت كردنی كوردستانی مەبەستە.
بەڵام دۆخی ئێستای حدك و كۆماری ئیسلامی ئێران چاو لێبكەین دەردەكەوێ كە حدك لە نێوخۆی ڕۆژهەڵات دا ئەو جەماوەرەی كە حدكای دكتۆر قاسملوو هەیبوو نییەتی، هێزێكی زۆری چوستی نییە، رێبەرێكی كاریزمای نییە كە وەك روحی شۆڕش ورەیان دەبەر نییە، كۆماری ئیسلامی ئێران لەو پەڕی هێز دایە، و حدكیش نەك لە نێوخۆی وڵات بەڵكو كەمپ نشینە و لە لایەن حیزبە سەرەكییەكانی ڕۆژهەڵاتەوە لە كوالیسیۆن دا رێگەی پێ نەدراوە. ئەو كەشە بە ئێمە دەڵێ كە موزاكیرە كردنی حدك و خالید عەزیزی نەك لە ڕووی هێز بەڵكو لە بێ هێزی دایە و وەك باڵانسێك لە بەرانبەر هێزەكانی دیكە و چەقبەستویی سیاسەتەكانی خۆی لێی دەڕوانێ.
موزاكیرە لەسەرچی؟
كاتی خۆی دكتۆر قاسملوو و حیزبی دیموكڕات كاتێ موزاكیرەیان دەكرد لەسەر ئامانجەكانی گەلی كورد كە ئەو كات لە چوارچێوەی خودموختاری دابوو وتووێژیان دەكرد واتە دانوستان بۆ دان پێ دانان لەسەر خودموختاری و چارەنوسی گەلی كورد.
تەنانەت لە دانوستانی شەهید بوونی دكتۆریش دا كە ئەو كات حیزبی دیموكڕات پاش ڕێككەوتنی ئاگربڕی ئێران و عێراق لە لاوازی دابوو دیسان دوكتۆر قاسملوو لەسەر خودموختاری وتووێژ دەكا و ئامادە نییە تۆزقاڵێكیش لەو داوایەی گەلی كورد پاشەكشە بكات و هەمو جاریش كە دەیكوت ئێمە لەگەڵ موزاكیرەین دەیكوت ئەگەر كۆماری ئیسلامی ئامادەبێ لەسەر خودموختاری قسە بكا ئێمە ئامادەب وتوووێژین نەك شتیێكی دیكە.
ئەوەی خالید عەزیری سكرتێری حدك دەیڵێت نەك باسی خودموختاری ئەو كات و فیدڕاڵی ئێستای دروشمی خۆیان بەڵكو لەسەر خاڵەكانی 15 و 19 دەستوری ئێرانە كە دانوستان دەكات ، لە حاڵێك دا قسە كردن لەسەر ئەو خاڵانە جێگای وتووێژ كردن نییە چونكە ئەوە لە دەستوری ئێران دا هاتوە و ئەوە كەمتەرخەمی ڕژێم بووە كە جێبەجێی نەكردوە نەك بزووتنەوەی گەلی كورد، ناكرێ لەسەر بابەتێك وتوێژ بكرێت كە ڕژێم بۆخۆی داویەتی . دانوستان دەبێ لەسەر داواكانی گەلی كوردبێ كە دیاركردنی چارەی خۆ نوسینە و دیموكڕاسی بۆ ئێرانە لە فۆرمی فیدڕالیەت دا.
بۆیە بەڕێز عەزیزی بە دەیان جار ڕایگەیاندوە ئامادەیە بچێتە بەرەی ئیسلاح تەڵەبان و تەنانەت ڕەفسەنجانی لە گۆڕەپانی سیاسەتی ئێران و كوردستان دا، نەقسی ئەو قسەیە دەری دەخات كە گوفتومان و گوتاری رفۆرمیستی لای بەڕێز خالیدی عەزیزی وەك ئامانجە نەك ئامڕاز هۆیەكەشی ئەوەیە كە بەڕێزیان كاتێ داواكانی كورد دادەبەزێنێ بۆ دوو خاڵی دەستور ئەوە بەو واتایە دێ كە ئەو ەستورە مەشروعە و نایباتە ژێر پرسیار یان بڵەین ڕەخنەی هەیە، ئەوە دەچێتە خانەی گوفتومانی ئیسلاح تەڵەبان كە هەیكەلی نیزامی ئێران نابەنە ژێر پرسیار لە سیاسەتەكان ناڕازین.
لەگەڵ كێ موزاكیرە؟
كاتی خۆی حیزبی دیموكڕات و دكتۆر قاسملووی شەهید هەڵەیەكیان كرد كە تا ئێستا لی كورد و حیزب باجەكەی دەدەن، دانوستان لەگەڵ كەسانی ئەمنی و پلەی سێ و چواری وەزارەتی ئیتلاعات لە جیاتی دانوستان لەگەڵ دیپڵۆماتەكان و كەسانی پایەبەرز بە ئاگاداری ڕۆژنامەنوسان و گەلی كورد و بە بەرچاوی تەواوی جیهان.
هەڵبەت لەوە دا كە دانوستان لەگەڵ كەسانی ئەمنی كراوە نە حیزب و نە دكتۆر ئاگادار نەبوون چۆن بە پاسپۆرتی دیپڵۆماتیك چووبونە ویەن.
بەڵام ئەوەی ئەوڕۆ بەڕێز عەزیری بە دانوستانی دەزانێ ، وتووێژ كدن و دانیشتن لەگەڵ كاربەدەستە ئەمینەكانی قەرارگای ڕەمەزان ئەویش پلە نزمە، نەك دانوستان لەگەڵ سیاسی و دیپڵۆماتەكانی ڕژێم ، نە بە ئاگاداری رۆژنامەنوسان و گەلی كورد و گەلانی ئێران، نە لەسەر بابەتێكب دیاری كراو، چەند جاران دانیشتون بە ئیعترافی خۆیان هیچ شتێك لە ناوەڕۆك و دەسكەوتەكانی بڵاو نەكراوەتەوە.
بەڕێز عەزیزی خەریكە هەمان هەڵەی پێش دوپات دەكاتەوە بەڵام ئەو جار نە لە دۆخی خافڵاندن و هەڵفریوان بەڵكو بە ئاگاداری و وریایی و خواستی خۆیەوە ئەو بە ناو دانوستانە دەكات.
ئەنجام:
واقعگەرایی بە داخەوە لە ناو یاسی كورد دا بە هەڵە پێناسە كراوە وات چۆن هێزت نییە ملكەچ كە بۆ هێزدار.لە حاڵێك دا واقغگەرایی واتە كەڵك وەرگرتن لە واقعەكان و بەهرە گرتن لێیان بۆ قازانجی خۆت.
ڕۆژهەڵاتی كوردستان كۆمەڵێك سامانی مرۆیی و جڤاكی هەیە بۆ چالاك كردنی چەخماخەی شۆڕش كە تا ئێستا ئاوڕی لێ نەدراوەتەوە و بە ێند نەگیراوە بۆ كاری ڕێكخستنی جڤاكی و شۆڕشێكی جڤاكی – كۆمەڵایەتی كە پاشەكشە بە كۆماری ئیسلامی ئێران بكات لە خواستە هەر نزمەكانی ژیان كە سیاسی نیین بەڵكو خواستی كلتوری و ئابورین.بەڵام بە هۆی ناشارەزایی سەركردەی حیزبەكان وەكو خۆی ماوەتەوە و ئەو هێزە بیلقوەیە چالاك نەكراوە. لە جیاتی ئەوە لە گوفتومانی بەڕێز عەزیری دا جەخت لەسەر رفۆرم و رفۆرمستەكان دەكرێ وەك ئامرازی گۆڕینی ئێران و گۆڕەپانی سیاسەتی ئێران، خافڵ لەوەی كە ئەوە نەك واقعگەرایی بەڵكو خۆ فریواندنە چونكە رفۆرم لە ئێران بە سەرنەكەوت و ئامانجەكانی نەپێكا.
رفۆرم خوازەكان با بزانن جەوهەری گۆرانی ئێرن لە كۆمەڵگا و خواستەكانی كۆمەڵگا دایە كە خواستیان بەرنە سەر نەك لە رفۆرم خوازان دا، چونكە رفۆرمەكان نوێنەری داواكانی ڕاستەقینەی گەلانی ئێران و تەنانەت ناوەند نشینانیش نین.
لە وڵاتی پێشكەوتوو ئەحزاب نوێنەری دەنگی خەڵكن و خواستی خەڵك دەكەنە سیاسەت بەڵام خواستی رفۆرمیستەكانی ئێران خواستی نەتەوەكانی ئێران نییە بەڵكو خواستی باڵێكی نێو دەسەڵاتی ئێرانە بە هەمان كاكڵ و فەلسەفەوە.
هەڵبەت لێرە ئێمە نكۆڵی لە رفۆرمیستان ناكەین و هەر چەشنە گۆڕانێك دەسپێكی گۆڕانێكی دیكەیە، بەڵام دابەزادنی خواستەكانی نەتەوەی كورد لە ئێران بە خواستی رفۆرمیستان و چوونە ناو بەرەیەك لەگەڵ وان ئەوە واقعگەرایی نییە ئەوە خۆ فریواندنە. لەو هەموە جارەی كە هاوبیرانی بەڕێز عەزیری پشتیوانی خۆیان بۆ بزوتنەوەی كەسك و رفۆرم دەربڕیوە ئەوان یەكجاریش دانیان بە مافەكانی گەلی كورد دانەناوە و حدكیان بە بەردەنگی خۆیان دانەناوە.
تەنانەت رۆژی چوارشەممە پاش شەڕی شنۆ، ماڵپەڕی كەلیمە سەر بە میر حسێن موسەوی داوای كرد هێزی پاسداران خەڵك لە دژی حیزبی دیموكڕات تین داو بە تیرۆریست ناوی هێنان.
دەركەوتوە كە ئێمە وەك كورد هیچ خاڵێكی هاوبەشمان لە بیر باوەڕ دا نییە ڕەنگە بەرژەوەندی كورتی هاوبەشمان هەبێ كە ئاڵوگۆڕی دەسەڵاتە، ئەویش هەمو جار كورد مەغموم بووە لە دەوڵەتە رفۆرمیستەكان و بە دانی ئیسلاح تەڵەبە كوردەكان ئەوان بەڵێنی خۆیان كە لە چوارچێوەی یاسای ئێران دایە نەبردوتە سەر ئەو بەڵێنەی كە بەر لە هەڵبژاردن دەیدەن بە گەلی كوردئەویش بە ئیسلاح تەڵەبانی هاوبیری خۆیان چ بگات بەوەی كە داوای حیزبێكی وەك دیموكڕات و ئەویش داوای دەرەوەی دەستور بێ.
بە كورتی ئەو جۆرە سیاسەت كردنە نەك هیوای خەڵكی كورد و هێزی پێشمەرگە وەك خۆرە دەخوا و لاوازی دەكا بەڵكو بزووتنەوەكە بەرەو تونا بردن دەبا. چونكە ماكی سەەركی هەر بزووتنەوەیەك هیوایە ، متمانە بە خۆیە و ورەیە.
كاتێ باسی لاوازی خۆمان و نەتوانینی كۆنتڕۆڵ كردنی گوندێك دەكەین چۆن چاوەڕێ بین پێشمەرگە بەرگری لە نامو و شەڕافەت و خاكی نیشتمان بكا، پێشمەرگە شۆڕشگێڕە و ترسی نییە بە وتەی شەهید قاسملوو شۆڕشگێڕ بیر لە نەتیجە ناكا بەڵكو بیر لە ئەو ئەركە دەكات وەكو شۆدش لەسەر شانیەتی ريال درێژەی خەبات وەلەو بە فیشەكێك ئەوەب ڕەمزی مانەوەی شۆڕشگێڕ و بزوتنەوە شۆڕشگێڕیەكان.
كێشەی دیموكڕاتەكان و ئەحزابەكانی دیكە كوشتنی ئەو هیوا و هەستی شۆڕشگێڕایەتییە كە وایان كردوە پێشمەرگە بیر لە نەتیجە بكاتەوە بیر لە ژماری هێز و رێگای دور بكاتەوە لەحاڵێك دا بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی بە وتەی شەهید قاسملو گرنگ نییە بە دە یان دەیان ساڵ بگاتە ئامانج گرنگ گواستنەوەی هەستی شۆڕشگێڕی لە نەسلێك بۆ نەسلێكی دیكەیە . ئێستا سیاسەت كردنی بەڕێز خالید عەزیزی نەك هەستی شۆڕشگێڕی لە نێو كۆمەڵانی خەڵك بەڵكو لە نێو پێشمەرگەكانی حدكیش دا دەكوژێ و بێ هیوایی بڵاو دەكاتەوە.
لە كۆتایی دا ماوە بڵەین دابەزادنی مافەكانی گەلی كورد لە ماقی چارەی خۆنوسین بە گوفتومانی ئیسلاح تەڵەبان زیانێكی قەرەبوو نەكراو نەك لە حدك و دبمكداتەكان بەڵكو لە خەیاتی گەلی كورد بە گشتی لە ئێران و نەوەی داهاتوی ڕۆژهەڵات و هەر چوار پارچە دەگەیێنێ.
داوا كردنی شتێك كە بەئ پێچەوانەی پەیڕەو و پڕۆگرام و دروشمی سەرەكی حەدكیشە. بۆیە مەترسی سەرهەڵدانی دیكتاتۆڕی تاكە كەسی و سانتڕالیزمی تاكە كەسی بۆ ئەحزاب بە گشتی و حدك بە تایبەتی هەیە كە لە حیزبی دیمئكڕات حیزبی ”خرد جمعی” خەریكە بیری تاكە كەس و بۆچوونی تاكەس بە سەر هەیكەلی ئیرادەی حیزب دا دەسەپێ.ئاكەمەكەشی كشانەوەی چەندین ئەندامی رێبەری حدكە لە ناڕەزایی بەو سیاسەتە و مەزندە دەكرێ كەسانی دڵسۆزی زیاتر لە رێبەرایەی و بەدەنەی حدك بكشێنەوە.
رێباز كوردۆ: ماستەری سیاسەتی نێودەوڵەتی
بابەتی پەیوەندی دار
هێندێک بەرچاوڕوونی دەربارەی دروشمی ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی، مستەفا هیجری
تیڕوانینێكی ڕەخنەگرانە لە تێگەیشتنی خالید عەزیزی لە سیاسەتی واقعگەرایی، رێباز كوردۆ
فرەدەنگی و رێبەری، مەجید حەقی
بە بێ ئومێد بەسەرکەوتن، چۆن خەبات دەرواتە پێش؟، برایم لاجانی
وتووێژ بۆ کرانەوەی دەروازەی بەشداریکردن لە خەباتی مەدەنیدا!!!، حەسەن ماوەرانی
ناسنامهی رێبازێکی خۆبهدهستهوهدهرانه،له پهڕاویزی وتووێژهکهی خالیدی عهزیزی دا. ئەیووب ئەیووب زادە
وێكچوونی دوو هەڵوێست و پەند وەرنەگرتن لە مێژوو، تەیموور مستەفایی
راگەیاندراوی دەفتەری سیاسی لە سەر چەواشەکردنی دروشم و خەباتی حیزبی دێموکرات
کاک خالید عەزیزی: با هەموو هێلکەکانمان لە سەبەتەیەک نەخەین
خالید عەزیزی : ئێمە نابێ دروشمی ڕووخانی کۆماری ئیسلامی بەرز بکەینەوە
هێلکەکانی کاک خالد عەزیزی!، مەنسور عەزیزی
دیپلۆماسی هێلکهیی. سەبەد سەبەدی