ئەگەر ئاوڕێكی كورت بدەینەوە لە شۆڕشی 47-46 و هۆیەكانی سەرهەڵدانی ئەو شۆڕشە چەكدارای شۆڕشگێڕانەیە و كۆنتێكستی زەمانی و مەكانی و چۆنیەتی سەرهەڵدانی شی كەینەوە
بە هەندێك ئەنجام دەگەین كە بۆ مژاری گوتارەكەمان و پێكگرتنی مەبەستەكانی دوو قۆناغی جیاوازی خەباتی چەكداری پێویستن.
سەرەتا دەبێ بۆ شی كردنەوەی شۆڕشی 47-46 لەو خاڵەوە دەست پێ بكەین كە لە پاش شەهیدكرانی كۆماری ساوای كوردستان و رێبەرەكانی حیزبی دیموكرات ، كادر و ئەندامە باڵا و هەرە باشەكانی حیزب كەوتنە بەر شاڵاوی گرتن و دەسگیركران لە لایەن ڕژێمی داگیركەری پەهلەوی و هەندێكیشیان لە دار دران. پاش كودتای ئەمپریالیسم لە دژی دەوڵەتی نیشتمانی موسەدیق و خیانەتی حیزبی تودە بە ئێران و گەلی ئێران و پشتیوانی نەكردن لە دەوڵەتی موسەدیق بە هۆی خوێندنەوەی هەڵەیان بۆ رووداوەكان و بۆ تەفسیری مێژوو، دەوڵەتی چەكمە ڕەقی داپڵۆسێنەری نیزامییەكان هاتە سەركار و ئەو نیسكەی شنە ئازادییەی لە سەردەمی موسەدیق دا هەڵی كردبوو ئەویش نەما و لە پێش هەموانیش دا حیزبی تودە كەوتە بەر پەلامار و زۆربەی ئەندامانی و رێبەرانی گیران و هەڵاتن بۆ دەرەوە و دوو كەرت بوونی تودەییەكان لەوێ ڕا دەستی پێ كرد. تەنانەت شانەكانی تودە لە ئەرتەشیش دا ئاشكرا بوون و لە دار دران. لە كوردستانیش شاڵاوی گرتنی ئەندامان و هەڵسوڕاوانی حیزبی دیموكڕات دەستی پێ كرد و نزیكەی 250 ئەندامی سەرەكی حیزب گیران و تێداچوون . لەم ساتە ڕا بوو كە كادرە لاو و ڕۆشنبیرەكانی ئەو كاتی حیزب بڕیاریان دا بپەڕنەوە ئەو دیوی سنورەكانی گەرمێن و كوردستانی عێراق و بەرە بەرە لە ژێر سێبەری تودەش بێنە دەر و خەتی خۆیان لە تودە جیاكەنەوە و سەر سەربەخۆیی لە بڕیاری سیاسی و ستراتیژی سەربەخۆی سیاسی بگرنە بەر.
هەر لە ساتی پەڕینەوەی حیزبی دیموكڕات بۆ كوردستانی عێراق پرژ و بڵاوی لە سیاسەت و ئەندامانی حیزب دا سەری هەڵدا و چالاكی حیزبی تەنیا بە بەیان نامة و چەند كۆبوونەوەی کورت و كۆنفڕانس و كۆنگرەیەكی ناسەركەوتوو بە ناوی كۆنگرەی دوو بەر تەسك كرابوەوە.
پاش سەركەوتنی شۆڕش و كودتای سەربازی عەبدولقاسم لە عێراق و گەڕانەوەی بارزانی لە سۆڤیەت و دەسپێكی قۆناغی نوێی خەباتی سیاسی و چەكداری كوردستانی عێراق بە ڕابەری مەلا مستەفا بارزانی و پاش بە ئاكام نەگەیشتنی دانوستانەكانی بارزانی و دەوڵەتی تازەی عێراق و دەسپێكردنی شەڕ لە نێوانیان دا ئەندامانی حیزبی دیموكڕات بە تەشكیلات و حیزبەوە چوونە خزمەت كردنی شۆڕشی ئەیلول، تەنانەت زۆربەی ئەندامە چالاكەكانی نێوخۆی ڕۆژهەڵاتیش ئاودیو بوون و بە فریا و هانای شۆڕشی ئەیلولەوە چوون.
لەم ساتە ڕا حیزبی دیموكڕات بە كردەوە بوو بە لقێكی پارتی دیموكڕاتی كوردستانی عێراق تەنانەت تەشكیلاتی ناوخۆی كوردستانی ئێران دەستی كرد بە كۆكردنەوەی یارمەتی بۆ شۆڕشی ئەیلول .لەوەش زیاتر حیزبی دیموكرات بە رابەری ئەحمەد تۆفیق رێباز و دروشم و خەباتی خۆی بە گشتی بردە ژێر سێبەری پارتی و شۆڕشی بارزانی و بە كردەوە حیزب هەر بە ناو حیزب بوو و چ شتێكی ئەو تۆی بۆ نەمابوو ،تەواوی بڕیارەكان بە فەرمانی بارزانی دەردەچوون ، تەنانەت حیزب ”دیسان بارزانی” بۆ شۆڕش دەردەكرد و ڕاپۆڕتی شەڕەكانی شۆڕشی بڵاو دەكردەوە و لە ڕیسالەتی سەرەكی خۆی كە كوردستانی ئێران بوو دور كەوتبوەوە و لە بیری چووبوەوە.
لێرە ڕا دوو بەرەكی و ناكۆكی لە نێوان دوو بۆچوون و دوو قوتابخانەی فكری جیاواز لە حیزبی دیموكرات هاتە پێش. خەتی بارزانی بە سەرۆكایەتی ئەحمەد تۆفیق و خەتی چەپ و شۆڕشگێڕ و پێشكەوتن خواز بە رێبەرایەتی چەند كەس وەك دكتۆر قاسملو و حەمەدەمین سیراجی بەڵام ئەو كاتی دكتۆر قاسملوو بە فەرمانی بازرانی و داوای ئەحمەد تۆقیق لە حیزب دەر كرابوو و لە كوردستانی عێراق نەمابوو و گەڕابوەوە پراگ.
ئەو دوو باڵە لە سیاسەت كردن دا دژی یەك بوون هەر كام نزیك و سەر بە لایەنێكی كوردستانی عێراق بوون، کوتمان كە بەەری ئەحمەد تۆفیق سەر بە بازرانی و لایەنی چەپیش سەر بە جەلالییەكان (جەلال تاڵەبانی) و حیزبی تودە بوون كە هەندێكیان پەڕی بوونەوە بەری سلێمانی و لە ئێران ڕا هەڵاتبوون.
لایەنی بارزانی دژی خباتی چەكداری حیزب بوو بەو بیانویەی كە حیزب ئێستا دەبێ یارمەتی بە شۆڕشی بارزانی بدا و خەبات بۆ باشور بكات و ڕۆژهەڵات لە یەكەمایەتی دا نییە و پاش رزگار بوونی باشور بە رێبەرایەتی بارزانی ئەو كات دێین خەبات بۆ ڕۆژهەڵات دەكەین، بەڵام ئەوە بیانوو و پاساو بوو ڕاستیەكەی ئەوە بوو ئەو لایەنەی كە لە ژێر بڕیای بارزانی دابوون نەیان دەتوانی یان نەیان دەهێشت خەباتی چەكداری بكەن لە دژی شا چونكە ئەو كاتی شا لە دژی عێراق یارمەتی دەدا بە بارزانی لە بەرانبەر پێش گرتن بە هاتنەی پێشمەرگەی دیموكڕات و داخستنی سنورەكانی ئێران و ڕۆژهەڵات.
لایەنی دیكە كە شۆڕشگێڕ و چەپ بوون لە ژێر كاریگەری جەلالی و تودە دوو روانگەی جیاواز بەڵام روانگەیەكی هاوبەشیشیان هەبوو.
روانگەی هاوبەشی هەر دوو لا هاتنەدەر لە ژێر چەتری بارزانی و گەڕاندنەوەی سەربەخۆیی سیاسی بۆ حیزب بوو كە بە ڕاستی حەق بەو لایەنە بوو لەم روانگەیەوە.
بەڵام بەرژەوەندی جیاواز: تودەییەكان دەیانكوت دەبێ حیزبی دیموكڕات كاتێ خەباتی چەكداری بكا لە كوردستانی ئێران كە هەر سەر بە تودە بمێنێتەوە و سەربەخۆ نەبێ و لە تودە خەتی سیاسی وەرگرێ و خەباتەكەی زیاتر سەرانسەری بێ تا كوردستان بە تەنیا.
لایەنی دیكە بە پێچەوانە ئامادە نەبوو وەك چۆن لە ژێر سێبەری بارزانی دابێ لە ژێرسێبەری تودەش دابێ و خەباتیشی بە شێوەی چریكی و مائۆیی لە كوردستانی ئێرانی بە دڵ بوو.
ناكۆكیەكان تەقینەوە و بە رێبەری چەند شەهیدی وەك موعینیەكان و شەریفزادە و مەلا ئاوارە و قادر شەریف شۆڕشێكی چەكداری چریكی دەستی پێ كرد لە دژی ئێران .
هەلومەرجی حیزب لەو شۆڕشە دا:
بەو شۆڕشە حیزب بە كردوە بوو بە دوو لەت ئەوانەی سەر بە بارزانی بوون چوون لە دەزگای شۆڕش پاڵیان لێ دایەوە و دژایەتی بارزانی و بێ قسەكردنی بارزانیان بە كوفر زانی و ورەی شەڕیشیان نەبوو.
لایەنەكەی دیكەش گەڕانەوەی ناوخۆ وەك دەڵێن خەوی تاریك پەرستانیان زڕاند و هەژدە مانگان خەباتێكی پڕش و بڵاوی چریكی لە چەشنی مائۆییان لە دژی ئێران و شا بەڕێوە برد.
دەتوانین تا ئێرە بڵەین قسەكە بە گشتی ئەوەیە ناكۆكییەكانی نێو حیزبی دیموكڕات لە سەرەتاوە دەگەڕێتەوە بۆ ناكۆكی سیاسی و خەتی سیاسی و زیاتر دەسوەردانی دوو باڵی كوردستانی عێراق واتە پارتی و جەلالی یان یەكێتی نیشتمانی ئێستا. ئەو دەسوەردانە لە شۆڕشی چەكداری پاش 57 و وەستانی خەباتی چەکداری لە ساڵی 75 و لەت بوونەكانیش دا دەرکەوت.
هەلومەرجی ناوچە:
عێراق بە سەرۆكایەتی نیزامییەكانی هەڵگری ناسیۆنالیستی عەڕەب و سەر بە سۆڤیەت لە دژی ئێرانی حکومەت سەربازی و هەڵگری ناسیۆنالیزمی فارسی سەر بە ئەمریكا ڕاوەستابوو و ناكۆكی سنوریان هەبوو. ناوچەكە بە گشتی بە سەر دوو خەتی كۆمۆنیزم و سەمایەداری دوو جەمسەری دا دابەش كرابوو و هەر چەشنە جوڵەیەكی دەوڵەتان و حیزبەكانیش دەبا لەو كایە دا با تا شەرعیەتی هەبێ و دانی پێ دا بنرێ و ناوی هەبێ.
شۆڕشی 47-46 كە دەستی پێ كرد هەلومەرج ئەوانە بوون:
1- شۆڕشگێڕان كاتێ بڕیاری شۆڕشیان دا، سنوری كوردستانی عێراق و پشتیوانی بارزانیان لە دەست داو بارزانی سنورەكانی لێ داخستن تا نەگەڕێنەوە باشور و وەك پشتی جەبهە و قووڵایی ستراتژی لە باشور كەڵك وەرنەگرن بۆیە پشتی جبهەیان لە دەست دا.
2 – حیزب بە هۆی دوو كەرت بوون و نەمانی رێبەرایەتی یەكگرتوو و ستراتژی و بەرنامەی گشتی بۆ داهاتوو بە كردەوە بریتی بوو لە تاقمێک ئەندام و واحیدێكی سیاسی نەبوون چۆن هەر تاقمەو و بۆخۆی بڕیاری دەدا. ئەو پڕش و بڵاویە بوو بە هۆی شەهید بوونی شۆڕشگێڕان و داماوبوونی باشور نشینان و پەیوەندیان لەگەڵ یەکتری دا پچڕا ئەو دوو باڵە.
3 – لە ڕووی ژماری چەك و چۆڵ و شەڕكەر و فەزای شەڕ، هێزەكانی دەوڵەت و هێزی پێشمەرگە هەر جێگای موقایسە كردن نەبوون و دیار بوو ئەوان ناتوانن دەرەقەتی ڕژێمی تا دادان چەكداری شا ببنەوە و لەوەش خراتر حیزب تەشكیلاتی نێوخۆی نەبوو و شۆڕشگێڕان تەنیا بوون و پشتیوانی بە كردەوەی مەدەنی و سیاسی خەڵكی ناوخۆیان نەبوو ئەگەرچی خەڵك بە دڵ حیزبی بوون بەڵام بە كردەوە پێشمەرگە تەنیا بوو.
كۆی ئەو هۆكارانە دەریدەخەن كە شەڕێكی نابەرانبەر بووە و لە ڕۆژی یەكەمدا ئەنجامەكەی دیار بووە ، ئەدی بۆ شۆڕشیان كرد؟
یەك ڕستە وڵام پێم وایە بەسە: شۆڕشگێڕ بوون واتە خاوەن بیری شۆڕشگێڕی. ئەو پێشمەرگە شەهیدانە بۆ ئەوە راپەڕین كە شۆڕشی كوردستانی ئێران نەخنكێ و كپ نەكرێ و مەشغەڵی خەبات هەر گەشاوە بێ و لە هەمبەر زۆر و زۆردای و گوشارو سڕینەوەکانی ڕژێم دا بێ دەنگ نەبن و مەشغەڵی ئەو خەباتە هەر گەشاوە بێ.
لە ڕاستی دا كەسی شۆڕشگێڕ بیر لە ئاكام ناكاتەوە بیر لە ئەرك دەكاتەوە واتە هەست كردن بە هەستیاری قۆناغێكی مێژوویی. بە ئەركی دەزانێ ڕاپەڕێ و دەنگی هەڵبڕێ واتە كەشی بێ دەنگی بتەقێنێ و گۆمەکە بشڵەژێنێ. بۆیە شۆڕشگێڕی ڕاستەقینە بە وتەی دكتور قاسملوو ئەگەر دەیان جار زیندوو ببنەوە و دیسان بزانن مەرگیان لە پێشە دیسان واز ناهێنن چۆن خەبات لە قۆناغێكی مێژوویی دا هەست پێ دەكەن و ناتوانن بێ تەفاوەت بن لە هەمبەری. چۆن هەلەكان لە كیس نادەن ئەگەر بە قیمەتی گیانیشیان تەواو بێ.
شۆڕشی 57 و دە ساڵ پاش شۆڕشی 47-46 ئەو ڕاستییەی سەلماند كە ئەو پشتیوانیە جەماوەرییە بۆ حیزب لە كوێ را كۆبوەوە؟ بە دڵنیایی؛ ناسراو بونی حیزب لە نێو كۆمەڵانی خەڵك و كاریگەری شۆڕشی 47-46 و شۆڕشگێڕ نیشان دانی حیزب كە خوێنی داوە بۆ گەل لە بیر و زەینی تاك تاكی كوردستان دا مابوەوە. كەواتە شۆڕشی 47-46 بە پێچەوانەی ئەوانەی مادی گەران و تەنیا لە شەڕ دا لایەنی مادی و دەسكەوتی مادی دەخوێننەوە دەبێ بڵەین كە کاریگەری دەروونی زۆری هەبوو. لایەنی دەرونی شەڕ ئێستا تێوریەكی زانستیە لە زانستە سیاسییەكان و باسی كاریگەری دەرونی دەکا لە شەڕەکان دا لە سەر لایەنی بەرامبەر كە زۆر جار ئاكامەكان دەگۆڕێ ئەگەر هێزەكانیش بەرانبەر نەبن.شۆڕشی 47-46 رێگە خۆشكەری شۆڕشی 57 كوردستان بوو ؛ئەندامی حیزب و لایەنگری حیزبی زۆر كرد و كوردستانی خاوەن شۆڕش كرد.
كۆتایی شۆڕشی چەكداری پاش ساڵی 75
پاش شەهید بوونی شەهیدان دكتۆر قاسملوو و دكتۆر شەڕەفكەندی و دەرچوونی حیزب لە شار و گوندەكان و دوركەوتنەوەی پێشمەرگە لە نێو كۆمەڵانی خەڵك و گەلەكەی خۆی دواجار لە ساڵی 75 لە سەردەمی سكتێری مامۆستا حەسەن زادە حیزب ئاشبەتاڵی لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران ،داگیركەری كوردستان واژۆ كرد. ئەو واژۆ كردنە بە كاریگەری یەك لە لایەنە سەرەكییەكانی دەسوەردان لە كاروباری حیزب(پارتی و یەكێتی) واتە یەكێتی بە حیزب دا سەپا و مامۆستا حەسەن زادە خوێن و مێژوو و خەباتی حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێرانی هەرزان فرۆش و تاڵان فرۆش كرد و لە بەردەم خوێنی رێبەران و شەهیدان ، پەنجا ساڵ خەباتی حیزبی وەستاند و مچوركێشی پێ دا نەهات وحیزبی دیسان كەمپ نشینی باشور كردەوە وەك سەردەمی پاش كۆماری كوردستان.
ئەو ئاشبەتاڵیە كاریگەری زۆری بووە چ لە سەر حیزب وەك حیزبی پێشڕەوی كۆمەڵانی كوردستانی ئێران و داواكاریی مافە نەتەوەییەكانی گەلی كوردی ئێران ، چ لەسەر كۆمەڵگا و بێ هیوا بوونی خەڵك و تەنیا مانەوەیان لە هەمبەر ڕژێمی داگیركەر و داپلۆسێنەری كۆماری ئیسلامی، چ لە ڕووی ڕوو داركردنی ڕژێم و میلیتاریزە كردنی زیاتری كوردستان و شەهید كردن و لە دار دانی زیاتری خەڵكی كورد و دزین و بە تاڵان بردنی سەمانەكانی ڕۆژهەڵات و ئینكاری شوناسی گەلی كورد كە بۆخۆی دەتوانێ مژاری تێزێكی دكتۆرا بێ. واتە هەڵسەنگاندنی زیانە كۆمەڵایەتییەكانی پاش ئاشبەتاڵی لە رووی كۆمەڵناسی و دەرون ناسی و هەست بە تەحقیركردنی گەلی كورد كە لە حافیزەی مێژوویی دا پەنگی خواردەوە و بێ هیوای کردن لە خەبات. جا ئەو ستاندنەوەی هیوایە ، ئەو بۆشاییە كە دروست بوو دەكرێ بە مێتودی زانستی و ئاكادمی لێك بدرێتەوە، كە بەرهەمی سیاسەتی سازانی مامۆستا حەسەن زادە بوو.
بە ڕاستی سەركردەی سیاسی كورد لەوە ناگات كە هەر بڕیارێكی سیاسی كاریگەریەكی قووڵی كۆمەڵایەتی دەبێ و كۆمەڵگا لە خشتە دەبات ، هەر بە ڕەمەكی بڕیار دەدات بە بێ ئەوەی قۆناغی مێژوویی خوێندبێتەوە و كاریگەری بڕیارەكەی خوێندبێتەوە كە تا كوێ هەتەر دەكات هەڵوێست دەگرێ.
خەسارێكی هەرە گەورەی ئاشبەتاڵی حیزب بە بڕیاری مامۆستا حەسەن زادە و باڵی خۆی، زیاد بوونی دیاردەی بە جاش بوون و بە سیج بوونی كۆمەڵگایە كە ئەو خەسارە ڕووی مادی نییە تەنیا ،بەڵكو ڕووی دەرون ناسی هەیە و دەگەڕێتەوە بۆ تەحقیری نەتەوەیەك كە خۆی بە كەم دەزانێ و خۆبەدەستەوەدەر دەبێ.
ئاشبەتاڵ و بۆشایی و سەرهەڵدانی هێزی لاوەكی:
لە ساڵی 75 پاش ئاشبەتاڵی حیزب بە بڕیاری مامۆستا حەسەن زادە و كەمپ نشین كردنی پێشمەرگەی شۆڕشگێر بۆشاییەكی سیاسی و جڤاكی دەركەوت لە كوردستانی ئێران.
ڕێك پاش ئاشبەتاڵ، كۆماری ئیسلامی ئێران لە ژێر گوشاری نێودەوڵەتی ناچاربوو دەرگای بە ڕووی دونیا دا بكاتەوە و ئەو تەریك كەوتنەوەی سەردەمی ڕەفسەنجانی قەرەبوو بكاتەوە كە وەك دەڵێن کۆماری ئیسلامی گوول كرابوو لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و لە ناوخۆش دا ئابورییەكی زەلیل و هەڵاوسانی 49 لەسەدی هەبوو و پێوستی بە مەقبووڵیەت و هاوکاری نێودەوڵەتی هەبوو تا ئابوریەكەی باشتر بكات و تۆزێك پاش سەركوتكارییەكانی سەردەمی ڕەفسەنجانی دۆخێكی كراوە بکاتەوە بە رووی خەڵک دا و پێش بە شۆڕشی خەڵک بگرێ چۆن ئابوری لاواز، بێكاری هەڵاوسان و سەركوت فاكتۆڕی ناڕەزایەتی و سەرهەڵدانی جەماوەرین و ئەگەریش لە دەرەوە پشتیوانێک نەبێ ئەوە رێگای ڕووخانی دەوڵتێكی دیکتاتۆڕ خێراتر دەكەن.
رۆژی 2ی جۆزرەدانی ساڵی76رفۆرمیستەكان هاتنە سەر كار بە دروشمی ئازادی بەیان، كرانەوەی سیاسی، وتووێژی ژیارەكان و دانوستان لەگەڵ ڕۆژئاوا و بە كردوە كۆماری ئیسلامی چەند هەنگاو لە ناوخۆ و دەرەوە دا پاشەكشەی كرد ئەو شتەی كە شۆڕشی حیزبی دیموكڕات و كوردستان بۆی خەباتی دەكرد واتە پاشەكشەكردن بە ڕژێم لە سەنگەری ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی و نزامی دا.
دۆخی ئابوری تا رادەیەک لە چاو هەڵاوسانی 49 لە سەدی پێس باشتر بوو، زانكۆكان كەشێکی نیوە ئازادی سیاسیان تێدا كراوە، رۆژنامەكان تا ڕادەیك بە ئازادی دەیان نوسی و ڕەخنەیان دەگرت وپێگە سەربازی و مەقەڕەكانی نیزامی و پاسگاکان لە شار و گوندەكانی كوردستان كۆ كرانەوە.
لەو دۆخە دا داواكاری كوردی ئێران لە چوارچێوەی مەدەنی دا هاتنە ئاراوە چونكە خەباتی گەل بۆ ماف بە پێچەوانەی ئاشبەتاڵی سەرکردایەتی ئەو كاتی حیزبی دیموكڕات هەر لە جێگای خۆی مابوو و خەڵک چاوەڕێی دەرفەتێک بوون بۆ خەباتێکی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی. نێونەرانی كورد لە پاڕڵمان فڕاكسیۆنی كورد و بەرەی یەكگرتووی كورددیان پێك هێنا.
لەو دۆخە تا ڕادەیەك كراوەیە دا كە ئامادەی چەشنێكی دیكەی خەبات بوو وخەباتی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی و داواکردنی ئەو مافانە هاسانتر كرابوەوە لە كوردستان چۆن پاسگا سەربازییەکانی ڕژێمیش هەڵگیرابوون لە شار و گوندەکان و کەشی تەواو ئەمنی و سەربازی نەمابوو، حیزبی دیموكڕات لە مەیدان نەبوو ئەو دۆخە بقۆزێتەوە و داواكانی كورد و خەڵكی كوردستان ئۆرگانیزە بكا و سەنگەری زیاتریش بە ڕژێم چۆل بكا.بەڵام كۆمەڵگا پێوستی بە گوتاری سیاسی و نەتەوەیی خۆی و بەردەوامی خەبات هەبوو چۆن كۆمەڵگا بێ گوتاری سیاسی و خەبات نابێ تەنانەت ئەگەر حیزبی پێشڕەویش نەبێ و ئۆرگانیزەی بكات. باشە چی ڕووی دا؟
لە نەبوونی حیزبی دیموكڕات دا مەیدان چۆل بوو و دوو لایەن وەك هێزێكی لاوەكی سەریان هەڵدا، واتە بە هۆی بۆشایی حیزب و نەبوونی لە مەیدان ئەوانە لەو كەشە تازەیە دا سەریان هەڵدا:
1-رفۆرمیستە كوردەكانی ناو دەوڵەت
2-پارتی پژاك(پارتی ژیانی ئازادی کوردستان) لقی پەكەكە بۆ رۆژهەڵات
ئەو دوو لایەنە ئەگەر چی بەرنامە و پرۆگرامیان یەك نییە و ئامانجیشیان یەك نییە بەڵام لە ئامانجێك دا یەك دەگرنەوە چۆل كردنی مەبدان بە حیزبی دیموكڕاتی کوردستانی ئێران و هەوڵ دان بۆ ئاراستە كردنی داواكانی گەلی كوردی ڕۆژهەڵات بۆ كاناڵی سیاسی خۆیان و شەرعیەت دان بە خۆیان .
رفۆرمیستەكان دان بە ڕژێمی كوماری ئیسلامی ئێران و شەرعیەتەكەی دێنن و مێژووی نكۆڵی و سڕینەوەی گەلی كورد بە دەستی كۆماری ئیسلامی ئێران لە چوارچێوەی پاراستنی ئەمنیەتی كوردستان و یەکپارچەیی خاکی ئێران دا پاساو دەدەن و لایەنگری لە دەستوری ئێرانی ئیسلامی و بڕگەكانی 15 و 19ی دەكەن كە تەواوی مافەكانی گەلی كورد لە زمانی كوردی تا پۆلی سەرەتایی دادەبەزینێ، ئەویش نەك وەك زمانی و خوێندن بەڵكو وەك زمانی ئیختیاری و دوو واحیدی دەرسی لە خوێندنگەكان دا.
رفۆرم خوازی كوردو روانینی بۆ پرسی كورد:
ریفۆرم خوازان كە پاش هاتنەسەركاری دەوڵەتی ئیسلاحات و كرانەوەی مەدەنی و سیاسی بەڕووی نەتەوەی باڵا دەست و تا رادەیەکیش نەتەوە بن دەستەکان و پێك هێنانی فڕاكسیۆنی كوردان لە پاڕڵمان سەرخۆش لە سەركەوتن بوون كە پاش كۆتایی خەباتی چەكداری ئەوە ئەوانن كە نوێنەری كوردانن و لە تاران بە شێوازێكی ئاشتی خوازانە و رفۆم خوازانە نەك شۆڕشگێرانە مافەكانی گەلی كورد داوا دەکەن و وەدی دێنن. بەڵام رفۆرم خوازەكان بە هۆی ئانتۆلۆژی بیروباوەڕیان لە ئاست كێشەی كورد ناتوانن ئەو ئەركە وە دی بێنن و ئەو رۆڵە بگێڕن و تەنانەت ڕژێم نە ئەو كاتی و ئە ئێستاش بە نوێنەری كورد داینەنان تا مافی كوردیان ڕادەست كات.
لە باوەڕی رفۆرم خوازانی كورد دا كێشەی كوردی ڕۆژهەڵاتی كوردستان كێشەی نەتەوەیی نییە وەك ئەوەی كە حیزبی دیموكڕات و ئەحزابی دیكەش بە كێشەی نەتەوەیی دەزانن. تەنانەت كۆماری ئیسلامی ئێران داگیرکەری کوردستان کێشەی کورد بە كێشەیەکی نەتەوەیی ناسیوە بۆیە هەوڵی شکست پێ هێنان و سەركوتی داوە و خاکی کوردستانی بە هێزی سەربازی داگیر کردوە و مافەکانی کوردی زەوت کردوە.
رفۆرم خوارەكان دەڵێن كێشەی كورد لە ئێران كێشەی هەڵاوردنە كە لە روانگەی سیاسییەوە سەری هەڵداوە و ئەگەر دەوڵەتی رفۆرم خواز بێتە سەر كار و روانینی هەڵاواردنانەی بۆ كوردستان و ناوچە سوونە مەزهەبەكان لابەرێ كوردستان گەشە دەكا و کێشەکە تەواو دەبێ.
ئەو روانگە هەڵەیە و چەوت بوونی بنەمای مەعریفەی ئەوان بۆ كێشەی كورد و پرۆبلەمی رۆژهەڵاتی كوردستان دەرکەوتوە ، لە راستی دا كێشەی كورد لە رۆژهەڵات دەگەڕێتەوە بۆ كێشەی نەتەوەیی نەك كێشەیەكی سیاسی رووت ، كورد لە رۆژهەڵات بە درێژایی مێژوو خاكەكەی داگیر كراوە و وەك كۆیلە و نەتەوەی بن دەست سەیری كراوە و چەوساوەتەوە و لە مافەكانی خۆی وەك نەتەوە بێ بەش كراوە. ئەوەی رفۆرم خوازان دەیڵێن دابەزاندنی كێشەی نەتەوەیی بۆ كێشەی سیاسی و بیرو باوەڕی جناح و بەرەی سیاسییە. ئەوان دەبێ بەو ڕاستییە گەیشتبێتن بە هاتنە سەركاری دوو دەوڵەتی رفۆرم خوازی خاتەمی و روحانی هیچ گۆڕانێك لە روانینیان بۆ كێشەی كوردستان پێش نەهات و كوردستان هەروا ئەمنی و میلیتاریزە مایەوە، ئەگەر كێشەكە سیاسی باو و تەنیا روانینی هەڵاواردنانە بوایە هۆیەکانی كێشەی كوردستان ، دەبوایە رفۆرم خوازە دەسەڵات بە دەستەکانی ئێران بە روانینی خۆیان كێشەی كوردیان چارەسەر كردبا و کوردستان ئێستا لە گەشە دابا بەڵام وا نییە، چۆن سوڕەتی مەسەلەکە زراپ تێگەیشتوون.
بە كورتی دەبێ بڵەین بە نەمانی هەڵاواردنی سیاسی و تەنانەت بەشداری سیاسی كوردەكان لە دەوڵەت دا دیسانیش كێشەی كورد چارەسەر ناكرێ وەكی رفۆرم خوازەكان دەیڵێن چونكە كێشەی كورد كێشەی نەتەوەییە و تا مافی نەتەوەیی دابین نەكرێ كێشەكە دەمێنێتەوە.
رفۆرم خوازەكان لە ناسین و دیاری كردنی پرۆبلەمی كورد بە هەڵە دا چوونە یان باوەڕیان پێی نییە ، بە زمانێكی دیكە خراپ لە كێشەکە حاڵی بونە.
رفۆرم خوازەكان باوەڕیان بە هەڵبژاردن لە سیستەمی كۆماری ئیسلامی ئێران دا هەیە و دەڵێن بە هەڵبژاردنی نێونەرانی خەڵك كە رفۆرم خوازەکانن دەكرێ بەشێك لە مافەكانی گەلی كورد لە پاڕڵمان بە ئاشتی وەرگیرێ.
ئەو روانینەش بە هۆی تێ نەگەیشتنی مەعریفانەی ئەوان لە كێشەی كورد و كوردستان بە هەڵە دەرچوو.
سەرەتا دەبێ بڵەین كە لە سیستەمی كۆماری ئیسلامی ئێران دا هەڵبژاردنی ئازاد نییە و سیستەمی چاوەدێری كردن و هەڵسەنگاندنی شیاویەتی ( شورای نگهبان) ئەوانەی كە شیاون بە پێوەرەكانی حکومەت لە پاڵوێنەی بیری ئیسلامی شێعەی ویلایەتی فەقیهی دا دەیان پاڵێوێ . بۆیە تا ئێستا لە سیستەمی كۆماری ئیسلامی ئێران نوێنەری ڕاستەوخۆ و ڕاستەقینەی خەڵك دیاری نەكراوە . ئەوە خەڵك نین نوێنەری خۆیان دیاری دەكەن بەڵكو ئەوە رژێمە نوێنەری خۆی دەخاتە بەر دەنگدان و خەڵك دەنگ بە پاڵێوراوانی ڕژێم دەدات.
داواكردنی مافەكانی دیموكراتیكی نەتەوەی كورد لە پاڕڵمان شتێكی باشە و خەباتی پاڕڵمانی بە هەژمار دێت بەڵام لە پاڕڵمانێك دا كە بە دەنگی ڕاستەوخۆی ئازادانەی خەڵك نوێنەر هەڵبژێردرابێ و خەڵك بۆخۆیان نوێنەری خۆیان دیاری كەن لە رێگای ئەحزابی سیاسی ئەوە دەکرێ. لە راستی دا لە کۆمەڵگای دیموکرات و ئازاد دا داواكانی گشتی خەڵك لە رێگای ئەحزابەوە لە پاڕڵمان دەكرێنە سیاسەت و بڕیاری سیاسی.
لە سیستەمی كۆماری ئیسلامی ئێران دا ئەو دەرفەتە بە هۆی زاتی نیزام نە بۆ كورد و نە بۆ هیچ نەتەوەەیكی دیكە نالوێ ، بۆیە رفۆرم خوازن چۆن نوێنەری ڕاستەقینەی گەلی كورد نین و كورد بە خواستی خۆی ئەوانی دانەناوە بۆ پاڕڵمان بەڵكو بە ناچاری و لە نەبوونی نوێنەری ڕاستەقینەی خۆیان و بۆ پێش گرتن بە هاتنەسەركاری بناژۆخوازەكان و بەو عەقلیەتە كە لە نێوان خراپ و خراپتر خراپەكە هەڵدەبژێرین چوونەتە نێو پاڕڵمان، ئەوان ناتوانن داوای مافە نەتەوەییەكانی کورد بكەن چونكە لە گوفتمانی دەسەڵات داران و رفۆرم خوازان دا كێشەیەك بە ناوی كێشەی نەتەوەی بوونی نییە و داواشی ناكەن .
رفۆرم خوازان بۆیان دەركەوت كە هیچ كام لە دەوڵەتە رفۆرمیستەكان بە پێچەوانەی بەڵێنییەكانی خۆیان كە لە چوارچێوەی یاسای ئێران دابوو و بە گەلی كوردیان دابوو، هیچیان بۆ كوردستان نەكرد ، تەنانەت مافەكانی نێو یاسای كۆماری ئیسلامی ئێرانیشیان نەدا و بە كردەوە درۆیان كرد.
بۆیە دەبێ تا ئێستا رفۆرم خوازانی كورد لەوە گەیشتبێتن كە ئەوان نە نوێنەری ڕاستەقینەی گەلی كوردن لە ئێران نە كۆماری ئیسلامیش بە نوێنەری كوردانیان دادەنێ و نە ئەساسەن رفۆرم خوازی باڵادەست باوەڕی بە كێشەی كورد و ئاوەدانی كوردستان هەیە. دوایین جاریش ڕاستییەكە چاكتر دەركەوت کاتێ تەواوی كەسە ناسراوەكانی رفۆرم خوازی كورد بۆ پاڕڵمانی ساڵی 94 ڕەت كرانەوە ئەوە پێشانی دا كە كۆماری ئیسلامی ئێران باوەڕی بە ئەوانیش نییە.
پارتی ژیای ئازادی كوردستان: پژاك
پاش نەمانی خەباتی چەكداری حیزبی دیموكڕات بە گشتی و ئەحزابی دیكە بە گشتی، پارتی ژیانی ئازادی كورد پژاك لە لایەن پەكەكەوە وەك لقی رۆژهەڵاتی ئەو پارتە دامەزرا بە بێ ئەوەی کە هەڵقوڵاوی هەناوی کۆمەڵانی خەڵک بێ و شەرعیەتی خۆی لە قۆناغێکی هەستیاری مێژوویی وەرگرتبێ ،تا بۆشایی نەمانی حیزبی دیموكڕات و ئەحزابی دیكە پڕ بكاتەوە و رۆژهەڵات ببێتە مەیدانی ئەندێشەی پەكەكەیی.
حیزبی دیموکرات لە هەناوی کۆمەڵگا دا سەری هەڵدا و لە قۆناغێکی هەستیاری مێژوویی دا لە لایەن روناکبیرانی رۆژهەڵات دامەزرا تا وڵامی داوا رەواکانی گەلی کورد بداتەوە بۆ قۆناغێکی تایبەتی مێژوویی کە پاش روخانی فاشیسم و نازیسم وهەستانەوی گەلانی جیهان بۆ دیاری کردنی چارەنووسی خۆیان بوو، و بەرز بوونەوەی شعوری سیاسی کورد لە ئێران هاوکات بوو لەگەڵ ئەو قۆناغەی مێژوو و داگیرکرانی ئێران لە باکور و باشورەوە لە لایەن زلهێزەکان. لەو رەوشە دا حیزبی دیموکرات دامەزرا کە وڵامدەری مافە نەتەوەییەکانی کوردلەو قۆناغە دا بێت.
بەڵام پژاک لە هەناوی کۆمەڵانی خەڵک و لە بەستێنەکی مێژوویی رۆژهەڵات دا دانەمەزراوە تا وڵامدەری داواکانی رۆژهەڵات بێت بەڵکوو لە دەرەوەی ئیرادەی خەڵکی رۆژهەڵات و لە لایەن پەکەکەوە بۆ ئەو پارچەیەی کوردستان دامەزرا.
لە كاتی سەرهەڵدانی پژاك و دانانی لە لایەن پەكەكەوە ئەو پارتە كێشەی كوردستانی ئێرانی بە پێچەوانەی مێژووی كوردستانی ئێران تەفسیر كرد.
خوێندنەوەی پەكەكە بۆ كێشەی نەتەوەیی كورد خوێندنەوەیەكە كە تا ئێستا دەگمەن و نامۆیە لەگەڵ مێژووی گەلی كورد و ئەو نەهامەتیانەی بەسەر گەلی كورد دا هاتوونه.
پەكەكە كێشەی جیهان بە گشتی و كورد بە تایبەتی لە هەبوونی سیستەمی سەرمایەداری دەوڵەتی دا دەزانێ كە زاڵە بەسەر سیستەمی ئابوری وسیاسی و سەربازی نێودەوڵەتی، و تا ئەو سیستەمە چەوسێنەرە كە دەوڵەت- نەتەوەی وەك واحیدی بچوك بچوك دامەزراند بۆ تاڵان كردنی سامانی گەلان و زاڵ بوون بەسەریان دا و تا کاتێ ئەو سیستمە بمێنێ كێشەی مرۆڤایەتی چارەسەر ناكرێ. ئەو بیرۆكەیە بیرۆكەیەكی چەپی كلاسیكی ماركسیزمە كە پەكەكەش وەكو حیزبە سیاسییەكانی دیكەی باشور و رۆژهەڵات بەرزی كردەوە، بەڵام ئەو بیرۆكەیە لە نێو پەكەكە دا گۆڕانی بەسر دا هات و بوو بە سۆسیال ئانارشی .
لە سۆسیال ئانارشی پەكەكە دا كە خۆی لە شێوەی حوکمرانی كۆنفدڕالیسمی دیموكڕاتیك دا دەبینێتەوە كێشەی خاك و نەتەوە وەك واقعێكی مێژوویی كە رویان داوە و هەیە، نكۆڵی لێ دەكرێ و بە خوێندنەوەیەكی تەقسیری ڕادیكاڵی لە مێژووی كەونارا بە نیازی دانانی سیستەمێكی جیهانی و ناوچەیی بۆ مرۆڤایەتیە بە بێ سنوری وڵاتان و بە نیازە سیستەمی ویستیفالی جیهانی هەڵوەشێنێ کە لە ساڵی 1648وە سیستەمی دەوڵەت – نەتەوەی دامەزراند.
پژراك لە سەرەتاوە ئەركەكەی ئەوە بوو لە مەیدانی چۆل كراوی خەباتی رۆژهەڵات هێزی مرۆیی هەڵێنجێ و هێز كۆكاتەوە بۆ وەدی هێنانی ئەو ئارمانجە و لە شوێنی وەدی هێنانی ئەو سیستەمە خەیاڵییە كە خاڵی دەسپێكەكەی باكوری كوردستانە بە كوشتنیان بدات.
تا ئێستا هەم پەكەكە و هەم پژاك لەو هەموە ئەندامەی كە لە رۆژهەڵاتی كوردستانەوە كۆیان كردونەتەوە و رێكیان خستون بۆ ئارمانجەكانی كوردی ئێران دەكاریان نەهێناون و بەربەرەكانێی كۆماری ئیسلامی ئێرانی پێ نەكردون بەڵكو تەنیا لە باكوری كوردستان و توركیا بە شەڕی داون.
من بەو كردەوەیە دەڵێم ئەمپریالیسمی ناوخۆیی كە هێز و سامان و ئیمكاناتی پارچەیەكی كوردستان یان سێ پارچەی كوردستان دەخاتە بەر خزمەتی پارچەیەك و لەوێ خەرجی دەکات بە بێ ئەوەی كێشەی پارچەكانی دیكە ببینێ.
پەكەكە لە سەرەتاوە بە پێچەوانەی دروشمی خۆی كە بۆ سەركەوتن و خەبات یارمەتی وەرناگرێ لە دەوڵەتانی ناوچە، هەر زۆر زوو لەگەڵ دەوڵەتی بەعسی سوریا و كۆماری ئیسلامی ئێران بووە دۆست و هاوپەیمان و لە سوریا پێشی بە سەرهەڵدانی شۆڕشی ڕۆژئاوا گرت و زۆبەی شۆڕشگێڕانی کوردی رۆژئاڤای سەركوت كرد و خەباتی لەو پارچەیە كپ كرد تا حافز ئەسەد و پارتی بەعس لە هەمبەر توركیا دا یارمەتی و پشتی جیهەی پێ بدەن.
لە ڕۆژهەڵاتیش بە هەمان شێوە لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران رێككەوت و لە سنورەكانی ئێران و عێراق و توركیا بۆ زەبر دان لە دەوڵەتی توركیا كەڵكی وەرگرت و بە ئیزنی ئێران لە سنورەکانی ئێران کەڵکی وەرگرت لە بەرانبەر ڕێگە نەدان بە هاتنە ژوورەوەی حیزبەكانی ڕۆژهەڵات لە باشورەوە بۆ ئێران و بە كردەوە بوو بە سنورپارێزی كۆماری ئیسلامی ئێران.
ئەو لقەی پەکەکە لە رۆژهەڵات بۆ ئەوە داندرا هێزی رۆشنبیر و خوێندكار و شۆڕشگێڕ لەو پارچەیە ڕا بكشێتە نێو خەباتی خۆی لە باكور و پێش بە تەقینەوەی هەستی شۆڕشگێڕی خەڵكی ڕۆژهەڵات لە نێوخۆ بگرێ و ئەو هێزە بیا لە توركیا خاڵی كات. لە ڕاستی دا ڕۆڵی كاتالیزۆری گێڕاوە و ڕۆژهەڵاتی لە تەقینەوەی بوركان خاڵی كردوە.
دەتوانین بڵەین پەكەكە و لقەكەی ڕۆژهەڵاتی دەوری زۆریان بووە لە بۆشایی نەمانی خەباتی چەكداری حیزبە رۆژهەڵاتییەكان بۆ چەقبەستوو ڕاگرتنی ڕۆژهەڵات ، چونكە یەكجاریش پەكەكە لە دژی داگیركاری كۆماری ئیسلامی ئێران دەنگی هەڵنەبڕیوە و بەردەوام باس لە نەبوونی مافی كوردان دەكا لە توركیا بە بێ ئەوەی بڵی بەشی زۆری چەوسانەوەی كوردان لە ناوچە و پیلانەکان لە دژی نەتەوەی کورد چ لە باشور و چ لە باكور و چ رۆژهەڵات هۆیەكەی سەری مارەكە واتە كۆماری ئیسلامی ئێرانە.
شنۆ درەوازەی ڕاسان و خەباتی چەكداری نوێی حیزبی دیموکرات
نەورۆزی ساڵی 95 حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران بڕیاری خەباتێكی نوێ بۆ گرێ دانەوەی خەباتی شار و شاخی دا كە كاكڵەكەی گەڕانەوەی پێشمەرگەی كوردستان بە چەكەوە بۆ كوردستان و ئامادەبوون لە نێو نیشتمان و پەیوەندی گرتن بە خەڵكی كوردستان و چالاك كردنەوەی تەشكیلات و رێك پێك كردنی خەباتی نێو شار و خەباتی مەدەنی و بەخشینی خوێنی تازە بە دەمارەكانی جوڵەی رۆژهەڵاتە.
ئەو بڕیارە ئەگەر چی زۆر درەنگ درا پاش یست ساڵ وەستانی خەباتی حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران بەڵام بە جێ و دروست و حیسابی بوو.
لە ڕاستی دا فەلسەفەی دامەزرانی حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران لە سەرەتاوە چارەسەركردنی كێشەی نەتەوەیی كورد لە ئێران بە شێوازی ئاشتی خوازانە و خەبات بۆ ئەو ئارمانجە بوو، بۆ ئەو ئارمانجەش كۆمارێكی ئەگەر چی ساوا بەلام درەوشاوەی لە مێژووی كورد و كوردستان دا دامەزراند، پاش رووخانی كۆماری ساواش رێگای خەباتی سیاسی بەر نەداوە ئەگەر بە 200 ئەندامیش بووبێ .
كاكڵی مێتودی خەباتی حیزبی دیموكڕات خەباتی بەردەوامە ئەگەر بە چەند تاكە كەسیش بووبێ . وەلانانی خەبات و شانە خاڵی كردن لەو ئەركە كە بونیاتی فەلسەفەی دامەزراندنی حیزبە بە لادان ناسراوە . بۆیەشە پاش رووخانی كۆماری كوردستان و پەرتەوازەی گەرمێن بوون بە كەمترین ئیمكانات و شانەی رێكخستن و پێشمەرگە ئەو خەباتەی چۆل نەكرد، تا گەیشتە شۆڕشی گەلانی ئێران و هێرشی دڕندانەی ڕژێمی دژە گەلی و دژە مرۆیی ئیسلامی و بە ناچاری چەكی بەسەر دا سەپا و بۆ بەرگری كردن لە شوناس و مانی خۆی چەكی بەرگری هەڵگرت .دەنا لە بیرۆكەی حیزبی دیموكڕات دا لە نێوان ئامانج و گەیشتن بە ئامانج و ئامرازی گەیشتن بە ئامانج پەیوەندیەكی دیالكتیك هەیە كە چۆن ئامانجی ئێمە رزگاری و ئازادی و مافی كۆمەڵێك مرۆڤ بە ناوی نەتەوەی كوردە ئامانجێكی پیرۆزە كە ئازادی مرۆڤە ، رێگای گەیشتن بەو ئامانجە و ئامرازی گەیشتنیش دەبێ ڕەوا و مەشروع و مرۆیی بن چونكە ئامانجەكە مرۆییە، هەر بۆیەشە چەك و كوشتن و شەڕ و تیرۆر و رەشەکوژی هیچ جێگایەكیان لە ئەندێشەی خەباتی حیزبی دیموكڕات دا نییە و داوای چارەسەری ئاشتیانەی كێشەی كوردی كردوە. بەڵام ئەوە دوژمنانن كە هێرشیان كردوەتە سەر كورد و كوردیان كوشتووە و كورد و حیزبی دیموكڕاتیش بە ناچاری چەكی بەرگریان لەشان كردوە.چەكی بەرگری لە خاك و وڵات و نەتەوەی كوردلە هەمبەر داگیركاری و هێرشی دوژمن.
لە ڕاستی دا ئەو بۆشاییە كە بیست ساڵی خایاند هۆكاری زۆری هەیە كە لێرە دا مەجالی شی كردنەوەی نییە و ئەوانەی دەستیان هەبوە لەو دووكردنەوەی هێزی پێشمەرگەو بە بێبەش كردنی كوردستنان لە هێزی ڕاستەقینەی خۆی كە پێشمەرگەیەدەبێ بۆ مێژوو رونی كەنەوە . چۆن نەهامەتییەكانی ئەو بیست ساڵە و نەقۆزتنەوەی زۆر هەلی ڕەخساوی خەبات بەشێكی لە ئەستۆی ئەوانە. چۆل كردنی مەیدانی خەبات و دوركردنەوەی پێشمەرگە لە خاكی خۆی هیچ پاساوێك هەڵناگرێ چۆن پێشمەرگە هێزی شۆڕشگێڕە و شۆڕشگێڕانیش قەت بیر لە ئاكام ناكەنەوە بیر لە ئەركی بەردەوامی خەبات دەكەنەوە. زاتی شۆڕشگێڕ ئەوەیە.
ئێستا ئەو قۆناغەی نوێی خەبات كە حیزبی دیموكڕات دەستی پێ كردوە كۆمەڵێك نەیار و دژبەری هەیە لە ناوخۆ دا كە بە هۆی بەرژەوندی جناحی خۆیان دژی جوڵەی پێشمەرگە دەوەستنەوە. لێرە دا ئەو لایەنانە و ئامانجەكانیان شی دەكەینەوە.
1- رفۆرم خوازانی كوردستانی ئێران:
رفۆرم خوازان وەك باسمان كرد لەسەرەوە، لە بۆشایی نەبوونی خەباتی چەكداری و نەبوونی حیزبەكان لە گۆڕەپانی ڕۆژهەڵات سەریان هەڵدا و زۆریان هەوڵ دا وەك نوێنەری كوردی رۆژهەڵات لە تاران دانیان پێ دابنێن و ببنە بەردەنگی ناوەند و دەسەڵات. تەنانەت هەوڵی دامەزراندنی حیزبێكی سیاسیان دا كە كۆماری ئیسلامی رێگەی پێ نەدان و بەناچاری بەرەیەكیان كردەوە بە ناوی بەرەی یەكگرتووی كورد كە تەواوی بیرو بۆچوونە رفۆرم و مەدەنیەكانی كوردستانی ئێران لە خۆیان دا كۆ بكەنەوە ولەگەڵ دەوڵەت بكەونە دانوستان لە سەردەمی دەوڵەتی رفۆرمیستی خاتەمی دا لە ناو پارلمانیش دا فڕاكسیۆنی نوێنەرانی كوردیان پێك هێنا.
بێجگە لەوەی كە نابێ لێرە دا بڵەین ئەو هەوڵە هەوڵێكی خراپ و نیازێكی خراپ بوو دەبێ ئامانجەكان و دەسكەوتەكانی ئەو ئەزمونە شی كەینەوە:
وتمان كە رفۆرم خوازەكان باوەڕیان بە كێشەیەك بە ناوی كێشەی نەتەوەیی كورد نییە بەڵكو بە كێشەی سیاسی و هەڵاوادرن و سیاسەتی چەوتی ناوەندی دەناسێنن كە ئەگەر دیموكڕاسی لە ئێران حاكم بێ كورد كێشەی نامنێنێ و وتمان ئەوە سەرەتای هەڵە و بە لارێ چوونیانە، چۆن ئەگەر دەوڵەتێكی لیبڕاڵ دیموكڕاتیش دوای كۆماری ئیسلامی ئێران بێتە سەركار و كورد وەك یەكەی سیاسی و نەتەوە حیساب نەكا و مافی نەتەوەیی كوردان ڕەچاو نەكا دیسان دەوڵەتێكی دیموكڕات نییە . كێشەی كورد ڕاستە كێشەی دیموكڕاسی و ئازادی تاك و ئەحزاب و دەوڵەتی دیموكڕاتیكە لە ئێران بەڵام كێشەی نەتەوەییشە بۆیە دروشمی حیزبی دیموكڕات سەرەتای شۆڕش”خودموختاری(چارەسەركردنی كێشەی نەتەوەیی و ستەمی نەتەوەیی و مافی چارنوسی كوردی ئێران) و دیموكڕاسی بۆ ئێران بوو( چارەسەركردنی دیكتاتۆڕی و ستەمی سیاسی). ئێستاش فدراڵ دیموکراسی وەک سیستەمی وڵامدەری هەر دوو ستەمی سیاسی و نەەوەیی بە دروشم و ئامانج دیاری کردوە.
رفۆرم خوازان دەڵێن كە هەڵایسانی شەڕی چەكداری دیسان كوردستان میلیتاریزە دەكاتەوە و دەوڵەت گوشارەكانی زیاتر دەكات بۆ سەر کوردستان.
ئەو بیرۆكەیە لە بنەڕەت ڕا هەڵەیە چونكە ئەوە كۆماری ئیسلامی ئێرانە كوردستانی میلیتاریزە كردوە نەك حیزبەكان بە گشتی و دیموكڕات بە تایبەتی.
كۆماری ئیسلامی ئێران لەو بیست ساڵەی كە خەباتی چەكداری نەما بۆچی ئەو هەموە پادگانە سەربازییەی هەر سێ هێزی ئینتزامی و سپای پاسداران و ئەرتەشی لە كوردستان نەبردە دەر خۆ خەباتی چەكداری نەمابوو؟
كۆماری ئیسلامی ئێران لەو بیست ساڵە دا كە خەباتی چەكداری نەمابوو بۆ مافەكانی سەرەتایی فەرهەنگی و سیاسی و حقوقی و ئابوری كوردانی نەدا و زیاتر كوردی چەوساندوە و سامانەكانی كوردستانی بە تاڵان برد و كوردستانی لە ڕووی گەشەوە لە هەژاری دا ڕاگرت؟
كۆماری ئیسلامی ئێران لەو بیست ساڵە دا كە خەباتی چەكداری نەمابوو بۆ پێشی بە خەباتی مەدەنی گەلی كورد دەگرت و بە سەدان چالاكی مەدەنی خستە زیندان و لە داری دان؟
كۆماری ئیسلامی ئێران لەو بیست ساڵە دا كە خەباتی چەكداری نەمابوو بۆچی تەنانەت نەیهێشت رفۆرم خوازەكانی نێو گوفتمانی دەسەڵات و نزیك لە خۆی كارێك بۆ كوردستان بكەن و وەك كورد لە دەسەڵاتی سەرانسەری و پارێزگاكان دا بەشدار بن؟
كۆماری ئیسلامی ئێران لەو بیست ساڵە دا كە خەباتی چەكداری نەمابوو بۆچی مافەكانی نێو یاسای بنەڕەتی خۆی كە مافی سەەرتایین وەك بڕگەكانی 15و 19 جێبەجێی نەكردن؟
ئەو پرسیارانە وڵامیان دیارە و رفۆرم خوازانی كورد باشە كە ڕامێنن و بزانن كە هیچ شتێك نەگۆڕا و كۆماری ئیسلامیش هیچ گۆڕانی بەسەر روانگەی خۆی دا نەهێناوە بۆ كوردستان و تادێ زیاتر دەی چەوسێنێتەوە.كە واتە تاوانبار هەر ڕژێمە. و لۆژیك و خوێندنەوەی سیاسیان هەڵەیە و قوڵایی كێشەكە یان حاڵی نەبوونە یان نیانهەوێ حاڵی بن.
2- هاوڕێیانی پێشوو( دابڕاوانی كۆنگرەی 13)
هاوڕێیانی پێشوو پاش دابڕان و جیابوونەوەیان بەردەوام باسی هێنانە ئارای خەباتێكی نوێ و شێوازێكی دیكەیان دەكرد و ئەوەیان بە تەنیا هۆی جیابوونەوەیان دەناساند و خۆیان بە پەرۆشی كوردستان و گەلی كورد دەزانی كە حیزبی دیموكڕات چیدیكە كارایی نەماوە و ئەو سازمانە ئارمانجەكانی كۆن بوونە و دەبێ بیر لە رێكخراوێكی نوێ ، رێبەرایەتێكی نوێ، خوێندنەوەیەكی نوێ، و خەباتێكی نوێ بكەینەوە و ئەوەیان وەك ”هێڵە گشتیەكانی ڕێبازی ئێمە” بڵاو كردەوە و بوونی خۆیان ڕاگەیاند.
ئەوەی دەركەوت بە زوویی، خەباتە نوێیەكەی هاوڕێیانی پێشوو بیرۆكەیەك نزیك لە رفۆرم خوازانی كورد بوو كە شێوازی خەباتی مەدەنی چالاك بكرێ و نوێنەری كوردان بۆ پاڕڵمان بەڕێ بكرێن و لەوێ باسی مافەكانی گەلی كوردی ئێران بخرێتە بەر باس و شێوازە نوێیەكانی خەباتی مەدەنی بۆ سەردەمی تازە جێگای خەباتی كلاسیكی چەكداری بگرنەوە.
پاش شكستی پرۆژەی بزووتنەوەی سەوز و گرتنی سەركردەكانی و كوشتنی خەڵكی ناڕازی نێو شەقامەكان و بەدەنگەوە نەهاتنی شارەكانی دیكەی ئێران و نەتەوەكانی كورد و تورك بەو بزووتنەوەیە، زۆر زوو ناوەندگەرا بوونی بزووتنەوەكە و خاڵی بوونی گوتاری نەتەوەكان و كەمینەكان تیایدا دەركەوت و هەر ئەوەش بوو هۆی شكستی پرۆژەكە چۆن هیچ كەمینە و نەتەوە و تەنانەت شارێكی دیكەش کە خۆی لە گوتاری بزووتنەوەی سەوز دا نەدیتەوە لەو ڕاپەڕینەی تاران پشتیوانی نەكرد.هەڵوێست گرتنی هاوڕێیانی پێشوو بۆ هەڵبژاردنەكان و جاڕی دەنگدان و پێشبینی كردنی سەركەوتنی ئەو پرۆسەیە زوو شكستی خوارد و یەكەم شستی سیاسی و خوێندنەوەی رووداوەكانی ئێران بوو بۆیان.
بەڵام ئەو شكستە نەبوە هۆی پێداچوونەوەیان و تەواوی بڕگەكانی ”هێڵە گشتیەكانیشیان” وەلا نا و كەوتنە هاوكاری و یارمەتی و هاودەستی رفۆرم خوازان و تا جێگایەك رۆیشتن كە بوونە تریبۆنی رفۆرم خوازان و وەك جناحێكی سیاسی ناو دەسەڵات لە ئێران هەڵسوكەوتیان لەگەڵ كێشەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان دەكرد و دەكەن.
هێنانە ئارای دروشمی دانانی چەك، واز هێنان لە دروشمی روخانی كۆماری ئیسلامی ئێران، موزاكیرە لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران و چوونە نێو دەسەڵات و بازنەكانی دەسەڵات لەو نمونە سیاسەتانەن كە بە ئاشبەتاڵ پێناسە دەكرێن و زۆربەی كادرە كانی هاوڕێیانی پێشوو لەو هەڵوێست گرتنەو و سیاسەت كردنەی رێبەرایەتییەکەیان ناڕازین و بەشێكیان جیا بوونەوە.
هەر بۆیەشە دژایەتی كردنی ئەوان لەگەڵ ئەو قۆناغەی خەباتی حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران بە پێچەوانەی سیاسەتەكان و بانگەشەكانی ئەوانە كە جاڕی كۆتایی هاتنی سەردەمی ئەو جوڵانەوەیە لێ دەدەن و دەڵێن دەبێ بیر بكەینەوە لە خەباتی مەدەنی و پاڕڵمانی لە كۆماری ئیسلامی ئێران و دانوستانی لەگەڵ بكەین، تەنانەت بە جاران ڕایانگەیاند خەڵكی كوردستان پشتی خەباتی چەکداری نوێ ناگرن و ئەوە حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێرانە كە چاوی لە ئاست گۆڕانکارییەکانی كۆمەڵگای تازەی رۆژهەڵاتی كوردستان نوقاندوە و بەرەی تازە پشتی ئەو شێوازە كلاسیكەی خەبات ناگرن. بەڵام دیتمان بە پێچەوانەی بیری ئەوان لە شەڕەكەی شنۆ و خانێ دا جەماوەری كوردستان بە گشتی پشتی ئەو خەباتەیان گرت و گوڕ و تین و ورەیەكی تازەیان تێگەڕا و بە شێوازی جۆراوجۆر چین و توێژی جۆراوجۆر بە تایبەتی خوێندكاران و روناكبیران و جووتیاران و شارنشینان پشتی حیزبی دیموكڕاتیان گرت.
ئێستا دژایەتی هاوڕێیانی پێشوو لەگەڵ خەباتی نوێی حیزبی دیموكڕاتی کوردستانی ئێران تەنیا بەو هۆیەیە كە ئەوان لە جەرگەی خەباتەكە دانین و قورسایی باڵانسی هێز و لایەنگر و پشتیوانی لە سیاسەتەكان بە ڕادەی چەند ئەوەندە بە قازانجی حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێرانە و تەنانەت ئەو ناوچانەی كە پێشوتر بیر دەكرا حیزبی دیموكڕات پێگەی نەماوە لەوان وەك هەورامان و كرمانشان ئەوانیش پشتیوانی خۆیان راگەیاند و خەباتەكە ڕەوایەتی جەماوەری و گشتیی ڕۆژهەڵاتی لە پشتە.هەر بۆیە ئەوان لە قورسایی حیزبی دیموكڕاتی کوردستانی ئێران نیگەرانن. لە ڕەوینەوەی سیاسەتەكانی خۆیان نیگەرانن، لە چوونە ڕیزی هێزی پێشمەرگە لە لایەن لاوانی ڕۆژهەڵات و زیاد بوونی هێزی پێشمەرگەی حیزبی دیموكڕاتی کوردستانی ئێران نیگەرانن.
نیگەرانییەكە لەوە سەرچاوە دەگرێ كە بە گومانی هاوڕێیانی پێشووو حیزبی دیموكڕاتی كوردستای ئێران ئەگە زەمانێك ئامادەی یەكگرتنەوە بوو لەگەڵ هاوڕێیانی پێشوو لەبەر پێویستی هەر دوو لا بە هێزی یەكدی و ڕەوایەتی سیاسەت و هێزی هەر دوو لا لە نێو كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان بوو، بەڵام ئێستا بە زیاد بوونی هێز و پشتیوان و ڕەوایەتی خەباتی تازەی حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران لەوانەیە دەرفەتی تێكەڵ بوونەوەیان لێ بسێندرێتەوە و پێویست بە هێزی ئەوان نەكات. لە ڕاستی دا نیگەرانی ئەوان لە هێز و باڵانسی هێزەوە سەرچاوە دەگرێ هەر بۆیەشە دەترسن لەو خەباتە كە سەرانسەری رۆژهەڵات بگرێتەوە. لە ڕاستی دا ئەوان لە غیابی خۆیان دەترسن.
3-پژاك لقی پەکەکە بۆ رۆژهەڵات
ئەو لقەی پارتی كرێكارانی كوردستان پەكەكە تەنیا بە یەك هۆ دژی خەباتی نوێی حیزبی دیموكڕاتی کوردستانی ئێرانە ئەویش باس كرا كە لە غیابی حیزبەكانی ڕۆژهەڵات و حیزبی دیموكڕات حەیات خەڵوەتێكی لە رۆژهەڵات پەیدا كردبوو و لەو بۆشاییە دا هەوڵی كۆكردنەوەی هێزی مادی و مرۆیی بۆ خەباتی باكوری كوردستان دەدا و دەیویست خەباتی ڕۆژهەڵات بۆ مافی نەتەوەیی لە بیر و مێشكی و زەینی لاوانی ڕۆژهەڵات بسڕێتەوە و لە جیاتی ڕۆژهەڵات تەوەری و ئازادی خوازی دیموكڕاتیك، باكور تەوەری و كۆنفدڕالیسمی دیموكڕاتیك وەك بەرهەمی سۆسیال ئانارشی لە مێشكی لاوانی ۆژهەڵات دا بچەسپێنێ و بۆ هەمیشە بیری نەتەوەیی و خەبات بۆ رزگاری نەتەوەیی لە هەر چوار پارچە بسڕێتەوە تەنیا بۆ بەرژەوەندی ئایدۆلۆژیای ئاپۆچی خۆیان . ئێستا بەو ڕاسانە و پشتیوانی بەربڵاوی كۆمەڵانی خەڵك لێی لەوە دەترسێ چیدیكە نەتوانێ هێز لە ڕۆژهەڵات كۆ كاتەوە و لاوی ڕۆژهەڵات ورە و هێزی خۆی لە شۆڕشی خۆی دا خەرج كا نەك پارچەیەكی دیكە.
لەوە دەترسێ شوێن پێی لە ڕۆژهەڵات نەمێنێ. شوێنێك کە لەسەری حیسابی تایبەتی كردوەتەوە وەك سەرچاوەی كۆ كردنەوەی هێزی مرۆیی و یارمەتیەكانی دەوڵەتی ئێران بۆ خەباتی باكوری كوردستان.
لەوە دەترسێ ئەو بانگەشەیەی كە دەیانكوت حیزبەكانی ڕۆژهەڵات وازیان لە خەبات هێناوە و كەمپ نشینین و ئێستا ئێمە لقەكانی پەكەكە تەنیا هێزی خەباتكاری هەر چوار پارچەین، وردە وردە تەمی بڕەوێتەوە و ناڕاستی بۆچوونەكانی ئەوان دەركەوێ و بە ئامانجی ئازادی خوازی و نەتەوە خوازی حیزبی دیموكڕاتی کوردستانی ئێران بیری سۆسیاڵ ئانارشی نا نەتەوەیی و دیكتاتۆڕی حیزبیی ئەوان كۆڵەكەكانی وە لەرزین كەوێ.
جیاوازی ئەو قۆناغەی خەبات لەگەڵ شۆڕشی 47-46
– لە شۆڕشی 47-46 دا حیزبی دیموكڕاتی كوردستانی ئێران رێبەرایەتێكی یەكگرتوو بە خەتێكی دیاری كراوی ڕوونی سیاسی و ستراتژیكی نەبوو بەڵام ئێستا ئەو خەباتە لە كاتێ دا دەكرێ كە حیزبی دیموكرات خاوەنی سەركردایەتی یەكگرتووی هەڵبژێردراوی كۆنگرە، بەرنامەی سیاسی ڕوون ، ستراتژی و بەرنامە و پەیڕەوی دیاری كراوە و بە وریایی و لێکدانەوە ئەو خەباتەی دەست پێ کردوە.
– لە شۆڕشی 47-46 دا حیزبی دیموكڕات ئەزمونی شەڕی چەكداری نەبوو و ژماری پێشمەرگە شەڕكەرەكان نەك هەر كەم بوون بەڵكو لە باشور ڕا هەر تاقمە و بۆ ناوچەیەك گەڕانەوە و بە بێ ئاگاداری لە یەكتری و بە بێ هەماهەنگی لەگەڵ یەكتر هەر تاقمەو بە حەزی خۆی و تاکتیکی سەربازی خۆی دەستی كرد بە شەڕ لەگەڵ ڕژێمی داگیركەری پەهلەوی ، كەچی ئێستا حیزبی دیموكڕات خاوەنی ئەزمونی پڕ بەهای شەڕی چریكی، ئەزمونی شەڕی نێو شار،خاوەن هێزێكی ڕاهاتووی مەشق پێكراوی پێشمەرگە بە ژمارێكی زۆرە و لە مێتۆدێكی سەربازی یەكگرتوو كەڵك وەردەگرێ و بە بەرنامەوە دێنەوە نێو كۆمەڵانی خەك و ئەگەر ڕژێمی ئیسلامی پەلامازیان بدات بە تەكنیكەكانی شەڕی چریكی بەگری مەشروع لە خۆیان دەكەن و هێزەكانی دیموکرات لە تەواوی ناوچەكانی کوردستان هەماهەنگن و هەر بەرنامەیەكیش شێوازی تایبەت بە خۆ و فەرماندەی سەربازی تایبەت بە خۆی هەیە.
– لە شۆڕشی 47-46 دا سەر لێشەواوی هەبوو واتە پێشمەرگەكانی حیزب بۆ دەرباز بوون لە نەبوونی رێبازی دیاری كراوی خەبات تووشی كێشە هاتن لەگەڵ سەركردایەتی شۆڕشی ئەیلول و بە ناچاری گەڕانەوە و شەڕێكی پڕش و بڵاویان دەست پێ كرد، بەڵام ئەم خەباتەی ئێستا سەرەتا لە دۆخی هێرش دا نییە لە دۆخی بەرگری كردن دایە واتە ئەگەر ڕژێم هێرش نەكاتە سەر هێزی پێشمەرگە ئەوان هێرش ناكەن و بەم جۆرەش زیانی مرۆیی كەم دەكەنەوە بەڵام لە نیشتمان ئامادە دەبن.خەباتی تازەش بە بیرێکی شێواو و بێ دەرەتانی بڕیاری لە سەر نەدراوە و خەباتی چەکداریش تاکە خەباتی نییە بەڵکو نمونەیەکی خەباتە و دەستی ئاوەڵایە لە بڕیار دان.
– لە شۆڕشی 47-46 دا هێزی پێشمەرگە پشتی جبهە و گەڕانەوەی نەبوو بۆ پشوودان و بارزانی سنوری لێ داخستبوون ، لە خەباتی ئێستا دا حیزب بارەگا و كەمپی لە باشور هەیە و پێشمەرگەكانی دیموكڕات لە هەموو ئەگەرێك دا پشتی جیهەیان هەیە كە دەتوانن بگەڕێنەوە قووڵایی خاكی باشوری كوردستان و بەوەش زیانی مرۆیی كەم دەبێ.
– لە شۆڕشی 47-46 دا ئەگەر پاش هێرشێك زیانێكی قورس وە پێشمەرگە دەكەوت هێزی پێشمەرگە لە ناوچەكانی دیكە تاكتیكی هێرش و خەباتیان نەدەگۆڕی چۆن سەركردایەتی سیاسی و سەربازی یەکگرتووی نەبوو حیزب، لە خەباتی تازە دا حیزب سەركردایەتی یەكگرتوی سەربازی و سیاسی هەیە و بە گوێرەی هەلومەرجی زەمانی و مەكانی تاكتیكی خەباتی سەربازی دەگۆڕێ.
– لە شۆڕشی 47-46 دا ژماری هێزی پێشمەرگە كەم بوو و دیار بوو دەرەقەتی ڕژێمی تا ددان پڕ چەكی دوژمن نایە سەرباری ئەو نابەرابەری هێزەش لە دۆخی هێرش دا بوون و بە داخەوە هەمویان شەهید بوون، لە خەباتی ئێستا دا حیزب بە ژمارێكی زۆری پێشمەگەی ڕاهاتووە لە مەیدانە بەڵام بەهۆی نابەرابەری هێز لە دۆخی بەرگری كردن دایە نە هێرش واتە پێشمەرگە بۆ ئەوە هاتۆتەوە تەشكیلاتەكان، ئەندامان و شانەكان بە هێز بكاتەوە ، لەگەڵ خەڵكی كوردستان پەیوەندی بگرێ و خەباتی نێو شار لەگەڵ شاخ ڕێك خاتەوە، بەڵام ئەگەر دوژمن هێرشی بكاتە سەر بە چەك بەرگری لە خۆی دەكا، واتە شەڕەكە بە پێی ئوسولی جەنگ بە جەنگی خێرا و بەرتەسك پێناسە دەكرێ كە لە ماوەیەكی خێرا و شەڕێكی بچوك دا زەبرێكی زۆر لە دوژمن دەدرێ لە شوێنەکە دوور دەبێتەوە .
– لە شۆڕشی 47-46 دا خەباتەكە بە هۆی نەبوونی مێدیا و ڕۆژنامە و ئامزاری ڕاگەیاندن كپ كرا و بێ دەنگ شەهید بوو و دەنگی مەزلومیەتی كورد نەگەیشتە جیهان و ئەوەش فاكتەری چاك بوو بۆ رژیم بۆ كوشتن و سێدارە و چەوساندنەوە چۆن بیرو ڕای گشتی جیهان لێی بێ خەبەر بوو، ئێستا لە كاتژمێرێك دا بە ڕاگەیاندن و تەكنەلۆژی پەیوەندی گرتن تەواوی جیهان لە یەك ئاگادار دەبێ و خەباتی پێشمەرگە لە شنۆ دەسبەجێ لە مێدیا جیهانییەكان دا دەنگی دایەوە و ڕای گشتی جیهانی و ناوچەیی لێ ئاگادار بوو و ئەەش رێ بۆ داپڵۆسینی ڕژێم دەگرێ چۆن جیهان وای لێ قەبوڵ ناكا، و بە پێچەوانەی شۆڕشی 47-46 دەنگی حیزبی دیموكڕات لە لایەن سەركردایەتی و نوێنەرایەتییەكانی لە دەرەوە و لە لایەن مێدیاكانەوە بە گوێی وڵاتانی دەرەوە دەگات و كۆماری ئیسلامی ئێران دەستی ئاوەڵا نییە بۆ هەمو كارێكی دڕندانە.
ئهنجام:
بە تەواوی ئەو خاڵانە و كۆمەڵێك هۆی دیكەش چەشنی ئەو خەباتە لە چەشنی شۆڕشی 47-46 نییە كە حیزب و گەل زەرەد و زۆری پێ بگات كە تەواوی كادر و رێبەرانی بە وەجی لە دەست بدا و قۆناغێكی هەستیاری خەباتی تەفر و تونا بكرێ. بەڵكو ئەو قۆناغە قۆناغێكی جیایە و خەڵكی كوردستانیش ئاستی رۆناكبیریان زیاترە و بە وردی رووداوەكان دەخوێننەوە و بەربەرەكانێ دەكەن لەگەڵ سیاسیەتەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران و وەك لە دروشمەكەش ڕا دیارە خەباتی شارو شاخە واتە هەم هێزی پێشمەرگە بەشدارە هەم چالاكی مەدەنی. بە پێچەوانەی شۆڕشی 47-46 كە تەنیا هێزی پێشمەرگە بەشداربوو و كۆمەڵانی خەڵك لەخەباتەكە دا نەبوون و پشتیوانی خەباتەكە نەبوون بە هۆی دواكەوتووی ئاستی هۆشیاری نەتەوەیی و نەخوێندەواری و ئاگادار نەبوون لە مافەكانی خۆیان و گشتداگیر نەبوونی خەبات لە رۆژهەڵات.
بۆیە لە كۆتایی دا دەڵەین پێویستە هەم چالاكانی ناوخۆ ، هەم روناكبیران كە خەباتەكە لایەنێكی ئەوانن وەك خەباتكار و پێشمەرگەی نێو شار، هەم ئەحزابی دیكە پشتی ئەو خەباتە بگرن و ئەوانیش لە بیری دەسپێكی وەها جوڵەیەك بن و پێشمەرگەی كوردستان بنێرنەوە نێو نیشتمان تا خەباتەكە تێكڕایی و گشتگیر بێت و ئەو رێگایەی دەبێ بە دەساڵ بیپێوین بە پێنج ساڵ بیپێوین و لە زیانی مادی و گیانی و مەعنەوی ئەو خەباتە كەم كەینەوە. نابێ قورسایی ئەو خەباتە تەنیا لە سەر شانی حیزبی دیموكڕاتی کودستانی ئێران و ئەحزابی دیكە و هێزی پێشمەرگە بێ. دەبێ چالاكانی ناوخۆش بەشێكی خەباتی ناوشارەكە بگرنە ئەستۆ تا بە دوقۆڵی خەباتەكە پێش كەوێ و مافەكانی گەلی كورد لە رۆژهەڵات لە وەدی هاتن نزیك بنەوە.
رێباز کوردۆ
ماستەری سیاسەتی نێودەوڵەتی