رۆژی هەینی، ٢٥ی مانگی هەشتی ٢٠١٧ی زایینی لەناوچە باڵەکایەتی هەرێمی کوردستان، لەگوندی گوندەژۆر لەنێوان پێشمەرگەکانی رێکخراوی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران
و چەند کەسێکی ئەو گوندە گرژی سازدەبێ. لەئاکامدا دو برا دەکوژرێنو دو برای دیکەش بریندار دەبن. شایانی باسە، کە روداوەکە لێکۆڵینەوەی مەیدانی لەسەر نەکراوەو تەنیا بەشێکی روداوەکە لەرێگای مێدیاکانەوە بڵاوکراوەتەوە.
لەئاکامدا تەتەڵەکردنی رووداوەکە کاریکی دژوارەو قسەکردن لەسەر دژکردەوەو لێکەوتەکانی کارێکی ئاسانترە. دژکردەوەی خەڵکی باڵەکایەتیو هەروەها هێزو لایەنە سیاسییەکانی باشووری کوردستان لەسەر ئەو روداوە زۆر سنووری بڕیوە. ئەو روداوە دەکرا لەبەستێنێکی دیاریکراودا کۆنتڕۆڵ بکرێو بەمجۆرە تەشەنە نەستێنێ. گەلەکۆمەکی خەڵکی ناوچە باڵەکایەتی لەپێشمەرگەی هێزە رۆژهەڵاتییەکانو سوتاندنی بنکەکانیان دەرخەری وێرانی ژینگەی سیاسییو هەروەها لاوازبونی مەنتقی تاکو کۆی کوردە. بەرپرسانی ناوچەکە، مەلا ئایینیەکان، نوسەرو روناکبیرەکان لەرێچکەی یاسا باوەکان دەرچونو کردارو هەڵوێستەکانیان داوەتە دەست قەزاو قەدەر.
بنەماڵەی قوربانییەکان زیاتر لەهەموان داخدارنو هیچ دەرمانێک چارەی دەردیان ناکات. هەمو لایەک هەست بەئازارو دەردی ئەوان دەکاتو ئەو روداوانە بەئاسانی لەدڵی مرۆڤ دەرناچن. مرۆڤ لەو سەدان کەسە تێناگات، کە لەپێناوی تۆڵەکردنەوەدا دەستیان بۆ چەک بردوەو شەوی روداوهكه کێوماڵی ناوچەیان کردوە. کردارو دژکردەوەی دزێوی خەڵک بەگشتی دژ بەبنکەی ئەو هێزو حیزبانەی، کە دورو نیزیک ئاگاداری ئەو روداوە نەبوون، ئەو پەندە کوردییەمان دەخاتەوە بیر، کە کوردەکان لەبەرامبەر یەکتردا شێرو لەبەرامبەر دوژمندا شکاوو داماو. گرتنی گرتەو وێنەی ئەو پێشمەرگانەی کە خۆیان رادەستی خەڵک کردوە، دەرخەری روخساری راستەقینەی کوردانی ئۆگری دەوڵەتو رێفراندۆمە، کە ئەو رۆژانە گوێی دارو بەردی کەڕ کردوە! ئەو کوردانە لەماوەی ٢٦ ساڵی رابردودا یەکجار نەدیتراوە لەبەرامبەر تورکو فارسەکاندا نوزەیەکیان بێو تۆپبارانو بۆمبارانی ناوچە سنورییەکانو گوندەکانیان بەداماوی قبوڵ کردوە.
ئەگەر خەڵکی باڵەکایەتیو دو حیزب-دەوڵەتی پارتیو یەکێتی مەبەستی دەرپەڕاندنی ئەو هێزانەیان نییە، بە چ حیکمەتو لۆژیکێک ناڕاستەوخۆ خەڵک بۆ تۆڵەکردنەوە سەرپشک دەکەن. ئەوان کە شارەزای دڵخۆشکردنی تورکیە و ئێرانن، بەشارەزاییەوە ئەو روداوە تاودەدەنو چاوەڕوانی خێری گەورەی لێدەکەن. شیاوی ئاماژەکردنە، کە زۆر فاکتەری جیاواز تێکەڵ بەو رووداوە بونو هەر هێزەی بەجۆرێک ئەو رووداوەو ئاکامەکانی تەتەڵە دەکات. بەرژەوەندیخوازو دزە سیاسییەکان لەو بازاڕە شێواوەدا نەتەنیا نەبونە دەستی خێر، بەڵکو ئەو رووداوەیان بەتەپوۆزی بەرژەوەندییەکانیان بارگاوی کردوە. بازرگانە سیاسییەکان بە دەرکردنی بەیاننامەو راگەیەندراو، درزی زیاتر دەخەنە نێوان خەڵکی ناوچەو هێزە رۆژهەڵاتییەکانو دنەی هەڵخڕاندنی هەستی تۆڵەکردنەوە و دەرپەڕاندنی ئەو هێزانە دەدەن.
خەڵکی باڵەکایەتی و باشووری کوردستان ئاگادارن، کە لەماوەی زیاتر لە ٢٦ ساڵی رابردوودا نیزیک بە ٤٠٠ کوردی رۆژهەڵات لەزۆنی سەوزو زەرد تیرۆرکراون. بارودۆخی شێواوی باشووری کوردستان، فاکتەری سەرەکی سەروەرنەبوونی یاسایە و هێزە سیاسییەکان بۆ درێژەدان بەسیاسەتی خۆیان یاساو رێسایان بۆ زبڵدانی مێژوو هەڵداوە. لە نیشتمانێکدا کە یاسا سەروەر بێ، خەڵکی ناوچەیەک بە چ یاسایەک گەلەکۆمەکی لە بنکەی چەند هێزی رۆژهەڵات دەکەن؟بێگومان بەکارهێنانی چەک دژ بە خەڵکی ئاسایی کارێکی نەگونجاو و قبوڵنەکراوە، بەڵام هیچ هاوکێشەیەکی هەڵە بە هەڵە چارەسەر ناکرێ. رەوتی رووداوەکان سەلماندی، کە مرۆڤە سەرمەستەکانی دەوڵەتی کوردستان و رێفراندۆم بە پێوەری کۆن سیاسەت دەکەن. دژکردەوەی خەڵک بەرامبەر بەو رووداوە کۆتایی دەێت، بەڵام پارتی دێموکڕاتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان، ئەو رووداوە بۆ دڵخۆشکردنی کۆماری ئیسلامی ئێران بەکاردێنن. ئەوان و بەشێکی زۆر لەخەڵک لەکۆنەوە لەسەر ئەو باوەڕەن، کە پێوەندی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران زۆر لەپێوەندی لەگەڵ کوردە رۆژهەڵاتییەکان و پارتە سیاسییەکانیان بەسوودترە! ئەوەش رەنگە لە فەرهەنگ و قامووسی بازرگانە سیاسییەکاندا بە لوتکەی کوردایەتی پێناسەبکرێ.
هەر روداوەی بەجۆرێک کاریگەری لەسەر دۆخەکە دەبێ. تەقەکردن لەخەڵک، سووتاندنی بنکەی هێزە تۆمەتبارنەکراوەکان، کێوماڵ کردن بۆ گرتنی ئەو پێشمەرگانەی، کە بە گیانی کوردایەتی خۆیان لەرووبەڕووبوونەوەی خەڵک پاراستوە و دنەدانی خەڵک بۆ تۆڵەکردنەوە و رێزنەگرتن لە یاسا کۆنەکانی کوردەواری لەسەر دوارۆژی پێوەندییەکان کاریگەر دەبن. ئێران، پارتی دێموکڕاتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان براوەی سەرەکی ئەو گەمەیە دەبن و بنەماڵەی قوربانییەکان و هێزە سیاسییە رۆژهەڵاتییەکان زەرەرمەندی راستەقینە. رۆژگارە تاڵ و ناخۆشەکان تێپەڕدەبن و بە وتەی ناودار “ کێو بە کێو ناگات، بەڵام مرۆڤ بە مرۆڤ دەگات”. تۆڵەکردنەوە سیاسەتی تۆڵەکردنەوە پەرەپێدەدا و توندوتیژی راستەوخۆ و ناڕاستوخۆ، توندوتیژی بەرهەم دێنێ. پارتە باشورییەکان و خەڵکی ئەو پارچەیەی کوردستان پێویستە بەرپرسیارانە هەڵسوکەوت بکەن و دوارۆژ لەیاد نەکەن. دوارۆژی کورد لە باشوور هێشتا لە بازنەی مەترسی کەوتن و کۆڕەو رزگاری نەبوە و با پێوەندی کوردەکان لە باشوور و رۆژهەڵات خەوشدار نەبن.
ئەو رووداوانە بۆ پارتە سیاسییەکانی رۆژهەڵات وانەی گەورەن و ناکرێ خۆیان لە دیتنی کۆی وێنەکە ببوێرن. ئەگەر باشووری کوردستان بەشێک لە عێڕاق بێت یان دەوڵەتێکی سەربەخۆ، چارەنووسی هێزە سیاسییە رۆژهەڵاتییەکان لە سەبەتەی هێزە باڵادەستەکانی باشووری کوردستاندا سووڕدەخوات. کوردایەتی کوردان ئەوەندە قوڵ و بە تەوەژم نییە، کە بەسەر کفوکوڵە تیپەڕەکاندا زاڵ بێ. کۆی رووداوە گەورە و بچووکەکانی سەرجەم پارچەکانی کوردستان دەیسەلمێنێ، کە کوردایەتی و نیشتمانپەروەری زۆر بڕناکات و دەرەقەتی کفوکۆڵی تاکەکەس، کورسی، بنەماڵە، گوند، هۆز و عەشیرەت نایەت. ئەو رووداوە دەکرێ سوودی گەورەی بۆ کوردە رۆژهەڵاتییەکان و پارتە سیاسییەکان هەبێ. ئەوان ناچارن، کە بیر لە خۆیان و دوارۆژیان بکەنەوە و حیزبایەتی و جۆری تێکۆشان بگۆڕن و ماڵئاوایی لە ستایلی کۆنی حزبایەتی بکەن و خۆیان لە بەندوداوی خەبات لە باشووری کوردستان رزگار بکەن. ئەوان پێویستیان بە بژاردەی سەربەخۆ و سیاسەتی ئاشکرای خۆیانە و سووڕانەوە لە دەوری فەلەکی چاوەڕوانی، رێفراندۆم و دەوڵەتەکەی بارزانی چاری ئازارەکانیان ناکات. هێزە رۆژهەڵاتییەکان لە باشترین حاڵەتدا کارتێکی ئامرازین و هێزە باشورییەکان لە قۆناخی جیاوازدا سوودییان لێوەردەگرن.
سەرچاوە: ئاوێنە