کورد و ترامپ ٢٠٢٦/ لەنێوان هاوبەشیی ستراتیژی و ترسی دووبارەبوونەوەی مێژوودا، ئیدریس هاشمی

لە ڕۆژانی ڕابردوو پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەنێوان دۆناڵد ترامپ (سەرۆککۆماری ئامریکا) و بەڕێز کاک مستەفا هیجری (سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران) و هەروەها سەرکردە باڵاکانی هەرێمی کوردستانیش – بەڕێز مەسعوود بارزانی (سەرۆکی پارتی دێموکراتی کوردستان) و ​باڤڵ تاڵەبانی (سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان)

– ئەنجام دراوە کە ئامانج لەم پەیوەندییە ڕۆڵی هێزە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە چوارچێوەی گۆڕانکارییە سیاسی و سەربازییەکانی ناوچەکە و باس لە ئەگەری پشتیوانیی ئەمریکا بۆ هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ئێران دەکرێت بۆ ئەنجامدانی چالاکی لە ناوخۆی وڵاتدا.
ئەم هەنگاوە بە وەرچەرخانێکی گرنگ لە سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی ترامپ دادەنرێت، چونکە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە سەرکردایەتیی لایەنە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە دەکات، کە ئەمەش نیشانەی توندتربوونەوەی گوشارەکانە بۆ سەر کۆماری ئیسلامیی ئێران.

پرسیارێک کە دێتە ئاراوە ئەمەیە:
ئایا متمانە لەنێوان کورد و ترامپدا دەبێتەوە بە واقیع، یان مێژووی ڕۆژاوای کوردستان وەک سێبەرێکی ڕەش بەسەر هەر ڕێککەوتنێکی نوێوە دەمێنێتەوە؟
ئەمە پرسیارێکی زۆر جەوهەری و وردە. مێژووی پەیوەندییەکانی کورد و ئەمریکا، بەتایبەتی لە سەردەمی ترامپدا وەک کشانەوە لە ڕۆژاوای کوردستان، وای کردووە کە ”بێمتمانەیی” ببێتە بنەمای هەر گفتوگۆیەکی نوێ.
​ترامپ کارەکتەرێکی پراگماتیستی (بەرژەوەندیخواز)ی هەیە؛ ئەو وەک بازرگانێک سەیری سیاسەت دەکات. بۆ ئەوەی کورد ئەم جارەش نەبێتە قوربانیی ڕێککەوتنە کاتییەکان، پێویستە ستراتیژیی نوێ بگرێتە بەر؛ بۆ نموونە:
​١. گۆڕینی ”بەرژەوەندیی کاتی” بۆ ”بەرژەوەندیی ستراتیژی”:
​ترامپ حەزی بە ڕێککەوتنی کورتخایەنە. کورد دەبێت بیسەلمێنێت کە بوونی وەک هێزێکی سەقامگیر لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان یان ناوچەکە، تەنیا بۆ لێدانی ئێران نییە، بەڵکوو بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە درێژخایەنەکانی ئەمریکایە (وەک وزە، دژایەتی توندڕەوی، و هاوسەنگیی هێز).
​٢. داواکردنی گەرەنتیی یاسایی و دامەزراوەیی:
​کێشەی کورد لەگەڵ ترامپ ئەوە بوو کە بڕیارەکان ”کەسی” بوون (تەنیا بە تویتێک یان تەلەفۆنێک). کورد دەبێت داوا بکات:
– ​پەیوەندییەکان لە ڕێگەی کۆنگرێس و وەزارەتی بەرگرییەوە (Pentagon) فەرمی بکرێن، نەک تەنیا کۆشکی سپی.
– ​واژۆکردنی پرۆتۆکۆڵی نووسراو کە ئەرک و مافەکانی هەردوولا دیاری بکات.
​٣. یەکخستنی گوتاری کوردی وەک گرنگترین خاڵ:
​ئەگەر لایەنە کوردییەکانی ڕۆژهەڵات بە پەرتەوازەیی بچنە لای ترامپ، ئەو وەک کارتێکی فشار بەکاریان دەهێنێت و دواتر لەسەر مێزی گفتوگۆ لەگەڵ تاران دەیانفرۆشێتەوە.
دەبێت هەموو لایەنەکان (دێموکرات، کۆمەڵە و لایەنەکانی دیکە) پێکەوە ​بەرەیەکی یەکگرتوو و پڕۆژەیەکی سیاسییان هەبێت.
​ئەگەر کورد یەکگرتوو بێت، دەبێتە ”هاوبەش”، ئەگەر پەرتەوازە بێت دەبێتە ”ئامراز”.
​٤. لۆبیکردن لە ناوخۆی ئەمریکا:
​کورد دەبێت لەناو جومگەکانی بڕیار لە واشنتۆن کار بکات. ترامپ گوێ لە میدیا و ژەنەڕاڵەکان و لۆبییە بەهێزەکان دەگرێت. دروستکردنی فشار لە ڕێگەی دۆستە کوردەکان لەناو پارتی کۆماری، دەتوانێت ڕێگری بکات لەوەی ترامپ بەئاسانی پشتی کورد چۆڵ بکات.
​٥. گەرەنتیی ”ناوچەی ئارام” یان ”پشتیوانیی ئاسمانی”:
​هەر چالاکییەکی سەربازی لە ناوخۆی ئێران، بێ گەرەنتیی پاراستنی ئاسمانی یان بوونی ناوچەیەکی دابڕاو، دەبێتە هۆی کۆمەڵکوژیی کوردان. کورد دەبێت پێش دەستپێکردنی هەر هەنگاوێک، ئەم گەرەنتییە سەربازییانە بە کردەیی ببینێت.
​٦. مامەڵەکردن بەپێی ”هەنگاو بەرانبەر هەنگاو”:
​نابێت کورد هەموو کارتەکانی خۆی لەسەرەتادا بخاتە ڕوو. دەبێت داوای ”پێشەکی” بکات؛ وەک:
– ​ناونانی لایەنە کوردییەکان وەک هاوپەیمانی فەرمی.
– ​کردنەوەی نووسینگەی فەرمی لە واشنتۆن.
– ​هاوکاریی دارایی و لۆجیستیی بەردەوام.

بۆچی یەکگرتوویی گرنگە؟

یەکگرتووییی لایەنە کوردییەکانی ڕۆژهەڵات (بەتایبەت لەم قۆناغە هەستیارەدا) کلیلی سەرکەوتنە. ئەگەر کورد وەک ”بەرەیەکی یەکگرتوو” دەر بکەوێت، ترامپ و ئیدارەکەی ناتوانن وەک ”هێزێکی کاتی” یان ”بەکارهێنراو” سەیریان بکەن، بەڵکوو وەک ”کارەکتەرێکی سیاسیی خاوەن‌قەوارە” مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن.
لێرەدا تیشک دەخەمە سەر چۆنیەتیی کارکردنی ئەم بەرەیە و ئەو هەنگاوانەی کە دەبێت بنرێن بۆ ئەوەی ترامپ ناچار بێت گەرەنتی بدات:
​١. دروستکردنی ”ئەنجومەنی باڵای دیپلۆماسی”:
​بۆ ئەوەی ترامپ و واشنتۆن تەنیا پەیوەندی بە یەک کەس یان یەک حیزبەوە نەکەن، پێویستە بەرەیەکی هاوبەش (وەک ئەوەی لە ”ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران”دا هەیە) بکرێتە نوێنەری فەرمی.
​سوودەکەی: کاتێک ئەمریکا دەبینێت کورد بە یەکدەنگ قسە دەکات، تێچووی ”پشتتێکردن” لێیان گرانتر دەبێت، چونکە ڕووبەڕووی نەتەوەیەک دەبنەوە نەک تەنیا گروپێکی چەکدار.
​٢. داڕشتنی ”پڕۆژەی سیاسی بۆ ئێرانی داهاتوو”:
​کورد نابێت تەنیا وەک ”شەڕکەر” دەر بکەوێت. دەبێت پڕۆژەیەکی سیاسیی نووسراوی هەبێت بۆ:
– ​چۆنیەتیی بەڕێوەبردنی ناوچە کوردییەکان لە ئەگەری هەر گۆڕانکارییەک.
– ​پاراستنی مافی کەمایەتییەکانی دیکە.
– ​دڵنیاییکردنەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کە کورد فاکتەری سەقامگیرییە.
​تێبینی: ترامپ حەزی بەو لایەنانەیە کە ”نەخشەی ڕوونیان” پێیە بۆ دوای ڕووداوەکان.
​٣. بەکارهێنانی ”کارتی هێزی پێشمەرگە” وەک یەکەیەکی نیشتمانی:
​ئەگەر بڕیار بێت چالاکییەک لە ناوخۆدا بکرێت، پێویستە هێزەکانی (دێموکرات و کۆمەڵە و لایەنەکانی تر) لەژێر یەک فەرماندەییی هاوبەشدا بن.
​ئەمە متمانە لای پنتاگۆن (وەزارەتی بەرگریی ئامریکا) دروست دەکات بۆ ئەوەی چەک و هاوکاریی لۆجیستیی پێشکەش بکات، چونکە ئەوان نایانەوێت چەک بدەنە گرووپێک کە سبەینێ لە ناوخۆدا شەڕی یەکتر بکەن.
​٤. گەرەنتیی نێودەوڵەتی (نەک تەنیا تەلەفۆنی):
​کورد دەبێت داوا بکات کە:
– نوێنەرایەتییەکی فەرمی لە واشنتۆن بکرێتەوە کە پارێزبەندیی هەبێت.
– ​پشتیوانییەکە لە چوارچێوەی یاسای بوودجەی بەرگریی ئەمریکا جێگیر بکرێت، بە جۆرێک کە ئەگەر ترامپیش دواتر ڕای گۆڕا، کۆنگرێس ڕێگریی لێ بکات.
​٥. هاوسەنگی لەنێوان ”ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی” و ”کوردایەتی”:
​یەکێک لە مەترسییەکان ئەوەیە ترامپ کورد وەک پاشکۆی ئۆپۆزیسیۆنی نەتەوەکانی تر (وەک ڕەزا پەهلەوی) سەیر بکات.
​ڕێکار: کورد دەبێت وەک هاوبەشێکی سەرەکی لە هەر هاوپەیمانییەکدا بەشدار بێت، نەک وەک هێزێکی لاوەکی. دەبێت پێگەی کورد لە داهاتووی ئێراندا پێشوەختە لەگەڵ ئامریکایییەکان یەکلا بکرێتەوە.

​ئایا مێژوو دووبارە دەبێتەوە؟
​بۆ ئەوەی مێژوو دووبارە نەبێتەوە، کورد دەبێت ئەم جارە ”بێمتمانە و بەئاگا بێت”.
​سیاسەتی ”نەقدی”: واتە هیچ هەنگاوێکی مەترسیدار نەنێت تاوەکوو هاوکاری و گەرەنتییەکان بە چاوی خۆی نەبینێت.
​فشاری میدیایی: بەکارهێنانی میدیا جیهانییەکان بۆ ئەوەی هەر بەڵێنێکی ترامپ ببیسترێت و دواتر نەتوانێت بەئاسانی لێی پاشگەز بێتەوە.

کورتەی قسە:
کورد ناتوانێت ١٠٠٪ متمانە بە ترامپ بکات، چونکە ئەو بەئاشکرا دەڵێت ”ئەمریکا لە سەرووی هەمووانە”. باشترین گەرەنتی ئەوەیە کە کورد خۆی هێندە بەهێز و یەکگرتوو نیشان بدات کە تێچووی جێهێشتنی بۆ ترامپ گرانتر بێت لە تێچووی مانەوەی لەگەڵیان.

ئیدریس هاشمی – سوید