مەرجەکانی حیزبی دێموکراتی کوردی ئێران دوای شەهیدبوونی د.قاسملوو!
شەهیدبوونی د.قاسملوو لە ساڵی ١٩٨٩ لە کاتی دانوستانە بەردەوامەکان لەگەڵ نوێنەرانی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ڤیەننا تیرۆرکرا، وەرچەرخانێکی چارەنووسساز لە مێژووی سیاسیی مۆدێرنی کوردیدا بوو. تیرۆرکردنەکە د.قاسملووتەنیا کارەساتێکی کەسی یان هێرشکردنە سەر سەرکردەیەکی تاکەکەسی نەبوو لە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران؛ هێرشێک بوو بۆ سەر خودی بیرۆکەی گفتوگۆی سیاسی وەک ئامرازێک بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان.
لە بەرامبەر ئەم پاشخانەدا حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران هەڵوێستێکی پرەنسیپی پەرەپێدا: بۆ نموونە ئەوە مەرجەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە:
١- وتووێژ دەبێت لەسەر داخوازەکانی خەڵکی کوردستان بێت.
٢- وتووێژ بە چاوەدیری و نێوبژیوانیی لایەنێکی دەرەکیی جێگای پەسندی هەردوو لا بێت.
٣- لە وڵاتێکی ئورووپایی بێت و هتد.
بۆ نموونە مەرجەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە چوارچێوەی هەلومەرجێکی ڕوون و دیاریکراوی سیاسیدا. ئەمە پراگماتیزم نەبوو بەڵکو ڕیالیزمی پرەنسیپی بوو.
زەمینەی مێژوویی: نرخی دیالۆگ:
لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە چوارچێوەی خاکی ئێراندا تێکەڵەیەک لە خەباتی سیاسی و چەکداری بۆ ئۆتۆنۆمی کورد بەڕێوە دەبرد. قاسملوو یەکێک بوو لە بەرزترین داکۆکیکارانی چارەسەری سیاسی – ئۆتۆنۆمی لەناو ئێرانێکی فیدراڵی یان لامەرکەزیدا.
تیرۆرکردنی د.قاسملوولە کاتی دانوستانەکان لە ڤیەننا ئاماژەیەکی ڕوونی نارد: لایەنی بەرامبەر ئامادە بوو دیپلۆماسی وەک بەرگێک بۆ نەهێشتن بەکاربهێنێت لە تیرۆرکردنی د.قاسملوو. لەو ڕوانگەیەوە حیزب دەیتوانی بەو ئەنجامە بگات کە دیالۆگ مەحاڵە. بەڵکو حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران هەڵوێستێکی ئاڵۆزتری هەڵبژارد ” خەتی سوور”نەک دەرگای گفتوگۆکان دابخات، بەڵکو مەرجەکانی بۆیان پێناسە بکاتەوە.
پرەنسیپی یەکەم: دیالۆگ دەبێت لەسەر بنەمای داواکاری ڕەوای گەلی کورد بێت
یەکەم و بنەڕەتیترین بنەما ئەوە بوو کە هەر دیالۆگێکی داهاتوو دەبێ لەسەر بنەمای مافە گەلی کورد بێت .
ئەمەش بەو مانایە بوو:
دانپێدانانی کورد وەک گەلێکی خاوەن مافی سیاسی.
مافی خۆبەڕێوەبەری .
مافی زمانەوانی و کولتووری.
نوێنەرایەتی دیموکراتی و بڕیاردانی ناوخۆیی.
نەدەکرا دیالۆگ لە ئامرازێک بۆ داماڵینی چەک یان تەسلیمبوون کورت بکرێتەوە. دەبوو مەکۆیەک بێت بۆ چارەسەرکردنی پرسە پێکهاتەییەکانی دەسەڵات، ناسنامە و دابەشکردنی سەرچاوەکان. لە تیۆری سیاسیدا ئەمە هاوتایە لەگەڵ گۆڕان بۆ ”دانوستاندنەوەی دەستوور”.
حیزب بە پابەندبوون بە داخوازییەکانی خەڵک وەک خاڵی دەستپێک، شەرعیەتی ناوخۆی خۆی بەهێزتر کرد و خۆی بەدوور گرت کە وەک سازشکارانە لە مافە بنەڕەتییەکان هەست پێبکرێت.
پرەنسیپی بنەمای دووەم: متمانە و گەرەنتی ئاسایش وەک مەرجی پێشوەختە:
دوای تیرۆرکردنی ڤیەنا، هیچ گفتوگۆیەک نەتوانرا بە بێلایەن یان بێ مەترسی هەژمار بکرێت. بۆیە پرەنسیپی دووەم بوو بە ناوەندی، دانوستانەکان دەبێ بە گەرەنتی ئەمنی ڕوون و شەفافیەتی نێودەوڵەتی دەورە بدرێن.
ئەمەش چەند ڕەهەندێکی هەبوو:
ئاسایشی فیزیکی بۆ نوێنەران.
ئەرکی ڕوون و چوارچێوەیەکی سیاسی گشتی.
لە ڕووی تیۆری یارییەوە ئەمە پەیوەندی بە مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەیەکی متمانەپێکراوییەوە بوو. کاتێک ئەکتەرێک خۆی نیشان دا کە ئامادەیە بۆ شکاندنی نۆرمەکان و بەکارهێنانی توندوتیژی تیرۆرکردن لە کاتی گفتوگۆدا، کێشەیەکی بنەڕەتی لەگەڵ ”پابەندبوونی باوەڕپێکراو” سەرهەڵدەدات. بەبێ گەرەنتی دەرەکی یان سیگناڵی تێچووی زۆری لایەنی بەرامبەر، هەموو دانوستانێک ناهاوسەنگە و ئەگەری مەترسیدارە.
بۆیە هەڵوێستی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ڕەتکەرەوە نەبوو، بەڵکو لە ڕووی دامەزراوەییەوە داواکاری بوو، ئەگەر بڕیار بێت گفتوگۆ ئەنجام بدرێت، دەبێت بە شێوەیەک ئەنجام بدرێت کە مەترسی خیانەت تیرۆرکردن کەم بکاتەوە.
بنەمای سێیەم: لە وڵاتێکی ئورووپایی بێت و هتد.
بوونی نێودەوڵەتی یان نێوەندگیری بۆ کەمکردنەوەی مەترسی دەستکاریکردن.
بە تێکەڵکردنی کراوەیی لەگەڵ مەرجەکاندا، چوارچێوەیەکی درێژخایەن دروستکرا کە دەتوانرێت لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخی سیاسیدا بگونجێت بەبێ ئەوەی سازش لەسەر بنەما سەرەکییەکان بکرێت.
بابەتی پەیوەندی دار